ఇస్రోకు బిగ్ షాక్: నింగిలో మాయమైన 'అన్వేష'.. పీఎస్ఎల్వీ ప్రయోగం ఫెయిల్? మూడో దశలో ఏం జరిగింది?
భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO)కు ఊహించని ఎదురుదెబ్బ తగిలింది. ఎంతో నమ్మదగ్గ రాకెట్గా పేరున్న పీఎస్ఎల్వీ (PSLV) మరోసారి నిరాశపరిచింది. శ్రీహరికోట నుంచి సోమవారం ఉదయం 10.18 గంటలకు నిప్పులు చిమ్ముకుంటూ నింగిలోకి ఎగిరిన PSLV-C62 రాకెట్.. ప్రయోగం సజావుగా సాగుతుందన్న ఆశలపై నీళ్లు చల్లింది.
ప్రయోగించిన 30 నిమిషాలకే రాకెట్ గతి తప్పింది. దీంతో అందులో ఉన్న మన దేశ రక్షణకు సంబంధించిన కీలకమైన 'అన్వేష' శాటిలైట్తో పాటు మరో 15 ఉపగ్రహాలు అంతరిక్షంలో దారి తప్పినట్లేనని తెలుస్తోంది. వరుసగా రెండో ఏడాది కూడా పీఎస్ఎల్వీ మూడో దశలోనే విఫలం కావడం శాస్త్రవేత్తలను కలవరపెడుతోంది.
సాధారణంగా పీఎస్ఎల్వీకి నాలుగు దశలు ఉంటాయి. ఇస్రో తెలిపిన వివరాల ప్రకారం.. మొదటి, రెండు దశలు (Stages) అద్భుతంగా పనిచేశాయి. కానీ కీలకమైన మూడో దశకు వచ్చేసరికి సమస్య తలెత్తింది. "మూడో దశలో సాంకేతిక లోపం (Anomaly) గమనించాం. దీనిపై పూర్తి స్థాయి విశ్లేషణ చేస్తున్నాం" అని ఇస్రో చీఫ్ డాక్టర్ వి. నారాయణన్ ప్రకటించారు. ఇస్రో దీన్ని అధికారికంగా 'వైఫల్యం' అని ఇంకా ప్రకటించకపోయినా.. రాకెట్ సైన్స్లో మూడో దశలో సమస్య వచ్చిందంటే మిషన్ ఫెయిల్ అయినట్టే లెక్క.
ఈ ప్రయోగం ద్వారా డీఆర్డీఓ (DRDO) రూపొందించిన ఎర్త్ ఇమేజింగ్ శాటిలైట్ 'అన్వేష'ను కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టాల్సి ఉంది. దేశ రక్షణ, నిఘా కోసం ఇది అత్యంత కీలకం. దీనితో పాటు బ్రెజిల్, నేపాల్, యూకే దేశాలకు చెందిన 15 ఉపగ్రహాలు కూడా ఈ రాకెట్లో ఉన్నాయి. ఈ వైఫల్యంతో అవన్నీ అంతరిక్షంలో గల్లంతయ్యాయి. ముఖ్యంగా మన హైదరాబాద్కు చెందిన అంకుర సంస్థ 'ధ్రువ స్పేస్' (Dhruva Space) ఏకంగా ఏడు శాటిలైట్లను ఇందులో పంపింది. ఈ ప్రమాదం ఆ స్టార్టప్కు కోలుకోలేని దెబ్బ అనే చెప్పాలి.
గత ఏడాది (2025) కూడా పీఎస్ఎల్వీ ప్రయోగం సరిగ్గా ఇదే మూడో దశలో విఫలమైంది. అప్పుడు కమిటీ వేసి లోపాలను సరిచేశామని చెప్పిన ఇస్రో, ఇప్పుడు 'కమ్బ్యాక్ మిషన్'గా దీన్ని ప్రయోగించింది. కానీ దురదృష్టవశాత్తూ చరిత్ర పునరావృతమైంది. పీఎస్ఎల్వీ చరిత్రలో ఇప్పటివరకు 64 ప్రయోగాలు జరిగితే.. ఇది ఐదో వైఫల్యం కావచ్చు. అయితే వరుసగా రెండుసార్లు ఫెయిల్ అవ్వడం, అదీ ప్రైవేటు రంగం (HAL, L&T) రాకెట్ తయారీలోకి అడుగుపెడుతున్న సమయంలో జరగడం ఆందోళన కలిగించే అంశం.
బాటమ్ లైన్ (విశ్లేషణ)..
రాకెట్ సైన్స్ అంటేనే రిస్క్తో కూడుకున్నది.. కానీ ఒకే తప్పు రెండుసార్లు జరగడమే అసలు సమస్య.
టెక్నికల్ గ్లిచ్: 2025లో జరిగిన తప్పు నుంచి పాఠాలు నేర్చుకున్నామని చెప్పినా.. మళ్లీ మూడో దశలోనే ఎందుకు ఫెయిల్ అయ్యింది? క్వాలిటీ చెక్లో ఎక్కడో లోపం ఉందన్నది స్పష్టం.
స్టార్టప్ ఆశలు: ఇస్రోను నమ్ముకుని కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టిన 'ధ్రువ స్పేస్' లాంటి స్టార్టప్లకు ఇది పెద్ద షాక్. ప్రైవేట్ స్పేస్ రంగానికి భరోసా ఇవ్వాలంటే ఇస్రో వెంటనే దిద్దుబాటు చర్యలు చేపట్టాలి.
రక్షణ ముప్పు: 'అన్వేష' లాంటి నిఘా ఉపగ్రహం చేజారిపోవడం దేశ భద్రత దృష్ట్యా మంచిది కాదు. దీన్ని భర్తీ చేయడానికి మళ్లీ సమయం, డబ్బు ఖర్చు చేయాల్సిందే.
