"నేను మందు తాగను కదా, నా లివర్ ఎందుకు పాడవుతుంది?" అని మీరు ధీమాగా ఉన్నారా? అయితే మీరు కచ్చితంగా ఆలోచించాల్సిందే. ప్రస్తుత ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో, ఏసీ గదుల్లో గంటల తరబడి కూర్చొని ఆన్లైన్లో ఫుడ్ ఆర్డర్ పెట్టుకుని తినడం మనకు ఒక స్టేటస్ సింబల్గా మారిపోయింది. కానీ, ఈ 'కూర్చునే' జీవనశైలి మన హైదరాబాద్ నగర ప్రజల పాలిట సైలెంట్ కిల్లర్గా మారుతోంది.
"ఫ్యాటీ లివర్" (Fatty Liver Disease) అనే పేరు వినగానే ఇది కేవలం ఆల్కహాల్ తాగేవారికి, వృద్ధులకు మాత్రమే వస్తుందనుకుంటే పొరపాటే. ఇప్పుడు 30 ఏళ్ల యువతను కూడా ఈ మహమ్మారి వణికిస్తోంది. అసలు ఆల్కహాల్ ముట్టుకోని వారిలో కూడా ఈ వ్యాధి ఎందుకు వస్తోంది? ప్రతి ఐదుగురు హైదరాబాదీలలో ఇద్దరిని బలితీసుకుంటున్న ఈ మహమ్మారి నుంచి సామాన్యుడు తన కాలేయాన్ని ఎలా కాపాడుకోవాలి? మీ ఆరోగ్యం, మీ కుటుంబ భవిష్యత్తు కోసం నిపుణుల సూచనలతో పూర్తి వివరాలు ఇప్పుడు చూద్దాం.
ఫ్యాటీ లివర్ అంటే ఏమిటి?
మన కాలేయం (Liver) లో సహజంగానే కొంత కొవ్వు ఉంటుంది. కానీ ఆ కొవ్వు కాలేయం బరువులో 5 నుంచి 10 శాతం కంటే ఎక్కువగా పేరుకుపోతే, ఆ పరిస్థితిని ఫ్యాటీ లివర్ వ్యాధి అంటారు. ప్రధానంగా ఇది రెండు రకాలు. ఒకటి మద్యం వల్ల వచ్చేది కాగా, రెండోది నాన్-ఆల్కహాలిక్ ఫ్యాటీ లివర్ (NAFLD).
ఇప్పుడు మనం మాట్లాడుకుంటున్నది ఈ రెండో రకం గురించే. ఎలాంటి చెడు అలవాట్లు లేనివారిలో కూడా, కేవలం తప్పుడు ఆహారపు అలవాట్లు, శారీరక శ్రమ లేకపోవడం వల్ల ఈ వ్యాధి వస్తుంది. ఇది ప్రారంభ దశలో ఎలాంటి లక్షణాలను చూపించదు. ముదిరిన తర్వాత మాత్రమే కాలేయం దెబ్బతినడం, సిర్రోసిస్ వంటి ప్రమాదకర పరిస్థితులకు దారి తీస్తుందని వైద్యులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
ఈ వ్యాధి ఎందుకు వస్తుంది? దీని దుష్ప్రభావాలు
ఫ్యాటీ లివర్ వ్యాధి బారిన పడటానికి ప్రధాన కారణాలు, దాని తీవ్రత ఎలా ఉందో చూద్దాం.
కదలిక లేని జీవనశైలి: గంటల తరబడి కంప్యూటర్ల ముందు కూర్చోవడం వల్ల తీసుకున్న క్యాలరీలు ఖర్చు కావు. ఆ అదనపు క్యాలరీలన్నీ కాలేయంలో కొవ్వుగా పేరుకుపోతాయి.
జంక్ ఫుడ్, ప్రాసెస్డ్ ఫుడ్స్: నూనెలో వేయించిన పదార్థాలు, ఆన్లైన్ ఫుడ్ డెలివరీలు, మైదాతో చేసిన బేకరీ ఐటమ్స్ కాలేయానికి తీవ్ర నష్టం చేస్తాయి. ఇవి రక్తంలో ట్రైగ్లిజరైడ్లను పెంచుతాయి.
ఊబకాయం, బెల్లీ ఫ్యాట్: సాధారణ బరువు ఉన్నవారితో పోలిస్తే, తీవ్రమైన ఊబకాయం ఉన్నవారికి ఈ వ్యాధి వచ్చే ముప్పు 14 రెట్లు ఎక్కువ. పొట్ట భాగంలో కొవ్వు పేరుకుపోయిన సన్నటి వారిలో (లీన్ ఫ్యాటీ లివర్) కూడా ఈ ముప్పు పొంచి ఉంది.
నిద్రలేమి, ఒత్తిడి: రాత్రిళ్లు సరిగ్గా నిద్రపోకుండా మొబైల్స్ చూడటం వల్ల శరీరంలో జీవక్రియలు దెబ్బతింటాయి. ఇది పరోక్షంగా లివర్పై భారం పెంచుతుంది.
హైదరాబాద్లో తీవ్రత: మన నగరంలో ప్రతి ఐదుగురిలో ఇద్దరు ఈ వ్యాధితో బాధపడుతున్నారు. పురుషుల్లో 46 శాతం, మహిళల్లో 36.2 శాతం మంది ఫ్యాటీ లివర్ బారిన పడ్డారు. ఇది జాతీయ సగటు (38.9%) కంటే చాలా ఎక్కువ.
ప్రాణాంతక పరిణామాలు: ఫ్యాటీ లివర్ సమస్యను నిర్లక్ష్యం చేస్తే, అది లివర్ సిర్రోసిస్ (కాలేయం కుంచించుకుపోవడం)కు దారి తీస్తుంది. ఆ తర్వాత ఇది కాలేయ క్యాన్సర్గా మారే ప్రమాదం ఉంది. ప్రస్తుతం సగం మంది క్యాన్సర్ బాధితులు 30-40 ఏళ్ల యువకులే కావడం ఆందోళనకరం.
దశల వారీగా ఫ్యాటీ లివర్ డైట్ ప్లాన్
ప్రారంభ దశలో ఫ్యాటీ లివర్ను సరైన ఆహారం, వ్యాయామంతో పూర్తిగా నయం చేయవచ్చు. దానికి ఈ కింది సూచనలు పాటించండి.
చక్కెరలకు గుడ్ బై: కూల్ డ్రింక్స్, ప్యాకేజ్డ్ జ్యూస్లు, స్వీట్లు పూర్తిగా మానేయాలి. రిఫైన్డ్ కార్బోహైడ్రేట్స్ (మైదా, బ్రెడ్, వైట్ రైస్) వాడకం బాగా తగ్గించాలి.
ఫైబర్ అధికంగా ఉండే ఆహారం: ముడి ధాన్యాలు (మిల్లెట్స్, బ్రౌన్ రైస్), ఓట్స్, పచ్చని ఆకుకూరలు, తాజా పండ్లు రోజూవారీ డైట్లో తప్పనిసరిగా చేర్చుకోవాలి.
ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు: వంట నూనెలను మార్చండి. ఆలివ్ ఆయిల్, కోల్డ్ ప్రెస్డ్ నూనెలు వాడండి. వాల్నట్స్, ఆల్మండ్స్, అవిసె గింజలు (ఫ్లాక్స్ సీడ్స్) వంటివి తినాలి.
సహజ నివారణలు: ఉదయాన్నే గోరువెచ్చని నీటిలో సగం నిమ్మకాయ రసం పిండుకుని తాగడం వల్ల కాలేయం డిటాక్స్ అవుతుంది. యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు పుష్కలంగా ఉండే గ్రీన్ టీ తాగడం వల్ల లివర్ చుట్టూ ఉన్న కొవ్వు కరుగుతుంది. పసుపులోని కర్క్యుమిన్ లివర్ వాపును తగ్గిస్తుంది.
శారీరక శ్రమ ముఖ్యం: రోజుకు కనీసం 30 నుంచి 45 నిమిషాల పాటు వేగంగా నడవడం, సైక్లింగ్, లేదా స్విమ్మింగ్ చేయాలి. ఏకబిగిన గంటలు కూర్చోకుండా, ప్రతి అరగంటకు ఒకసారి లేచి 2 నిమిషాలు నడవాలి.
నివారణకు టైమ్లైన్
ఫ్యాటీ లివర్ సమస్యను తగ్గించుకోవడానికి ఎంత సమయం పడుతుందో ఇప్పుడు చూద్దాం.
వ్యాయామ సమయం: ఉదయం పూట వ్యాయామం చేయడం అత్యుత్తమం. ఖాళీ కడుపుతో వర్కౌట్ చేయడం వల్ల కాలేయంలో నిల్వ ఉన్న కొవ్వు త్వరగా కరుగుతుంది.
బరువు తగ్గే వ్యవధి: వారానికి కనీసం 150 నిమిషాల పాటు వ్యాయామం చేయాలి. 3 నుంచి 6 నెలల్లో మీ శరీర బరువులో 7 నుంచి 10 శాతం తగ్గగలిగితే, కాలేయంలోని కొవ్వు గణనీయంగా తగ్గుతుంది.
నిద్ర సమయం: రాత్రి 10 గంటల నుంచి ఉదయం 6 గంటల వరకు (కనీసం 7-8 గంటలు) నిరంతరాయంగా నిద్రపోవాలి. ఈ సమయంలోనే లివర్ తనను తాను రిపేర్ చేసుకుంటుంది.
ఇవి అస్సలు చేయకండి
ఫ్యాటీ లివర్ నివారణలో కొన్ని ముఖ్యమైన జాగ్రత్తలు తప్పనిసరి.
స్వీయ వైద్యం వద్దు: ఇంటర్నెట్లో చూసి ఏవైనా సప్లిమెంట్లు, లివర్ డీటాక్స్ పిల్స్ వాడకండి. ఇవి కాలేయాన్ని మరింత దెబ్బతీస్తాయి. ఏదైనా మందు వాడే ముందు కచ్చితంగా వైద్యుడిని సంప్రదించండి. (గమనిక: డాక్టర్ సలహా లేకుండా మెడిసిన్స్ వాడటం ప్రాణాపాయం).
క్రాష్ డైట్స్ ప్రమాదకరం: త్వరగా బరువు తగ్గాలని పూర్తిగా ఆహారం మానేయడం (Crash diets) చేయకూడదు. ఇలా చేస్తే కాలేయంపై అకస్మాత్తుగా భారం పడి పరిస్థితి విషమిస్తుంది. బరువు క్రమక్రమంగా తగ్గాలి.
నిర్లక్ష్యం వద్దు: కడుపు కుడి వైపు పైభాగంలో నొప్పి, విపరీతమైన అలసట, అకారణంగా బరువు తగ్గడం, కళ్ళు పసుపు పచ్చగా మారడం (కామెర్లు) వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్ను కలవాలి. ఇవి వ్యాధి ముదిరిన దశను సూచిస్తాయి.
సైంటిఫిక్ రిసెర్చ్
ప్రముఖ మెడికల్ జర్నల్ 'ది లాన్సెట్ రీజినల్ హెల్త్' (The Lancet Regional Health) తాజాగా ఒక సంచలన నివేదికను ప్రచురించింది. కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (CSIR) ఆధ్వర్యంలో 10 వేల మందిపై జరిపిన సర్వేలో ఈ నిజాలు బయటపడ్డాయి. జాతీయ స్థాయిలో ఫ్యాటీ లివర్ సగటు 38.9% కాగా, హైదరాబాద్లో ఇది ఏకంగా 40.9% గా నమోదైంది. చెన్నై (41.2%), ఢిల్లీ (41.3%) తర్వాత హైదరాబాద్లోనే ఈ ముప్పు అత్యధికంగా ఉంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. నేను మద్యం తాగను, అయినా నాకు ఫ్యాటీ లివర్ వస్తుందా?
అవును, కచ్చితంగా రావచ్చు. దీనిని నాన్-ఆల్కహాలిక్ ఫ్యాటీ లివర్ వ్యాధి అంటారు. నిరంతరం కూర్చొని పనిచేయడం, జంక్ ఫుడ్ తినడం, ఊబకాయం వల్ల ఆల్కహాల్ అలవాటు లేనివారిలో కూడా లివర్పై కొవ్వు పేరుకుపోతుంది.
2. సన్నగా ఉన్నవారికి ఫ్యాటీ లివర్ రాదా?
ఇది ఒక అపోహ మాత్రమే. బరువు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, పొట్ట భాగంలో కొవ్వు (Visceral fat) ఎక్కువగా ఉంటే వారికి 'లీన్ ఫ్యాటీ లివర్' వచ్చే ముప్పు 14 రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
3. ఫ్యాటీ లివర్ను పూర్తిగా తగ్గించుకోవచ్చా?
ప్రారంభ దశలో దీన్ని ఆహార నియమాలు, క్రమం తప్పని వ్యాయామం ద్వారా పూర్తిగా రివర్స్ చేయవచ్చు. బరువు తగ్గడం దీనికి ఏకైక సహజ ఔషధం.
4. ఫ్యాటీ లివర్ ఉందని ఎలా తెలుసుకోవాలి?
ప్రారంభంలో ఇది ఎలాంటి లక్షణాలను చూపించదు. సాధారణ ఆల్ట్రాసౌండ్ స్కాన్ (Ultrasound Abdomen), లివర్ ఫంక్షన్ టెస్ట్ (LFT) లేదా ఫైబ్రోస్కాన్ ద్వారా దీన్ని సులభంగా గుర్తించవచ్చు.
మనం కూర్చుంటే.. వ్యాధులు పరుగెత్తుకొస్తాయి!
మనం సంపాదించే డబ్బు, కట్టే ఇల్లు.. ఏవీ రేపు మనకు ఆరోగ్యాన్ని తిరిగి ఇవ్వలేవు. ఫ్యాటీ లివర్ (Fatty Liver) అనేది ఒక రాత్రిలో వచ్చే జబ్బు కాదు, మనం దశాబ్దాలుగా చేస్తున్న నిర్లక్ష్యానికి ప్రతిరూపం. భవిష్యత్తులో ఈ పరిస్థితి ఇలాగే కొనసాగితే, ప్రతి ఇంటికీ ఒక లివర్ పేషెంట్ ఉండే ప్రమాదం ఉంది. సామాన్యుడు చేయాల్సింది ఒక్కటే.. రోజుకు కేవలం అరగంట ఫోన్ పక్కనపెట్టి చెమట చిందించడం. ఆరోగ్యం మీ చేతుల్లోనే ఉంది, దాని కోసం ఈ రోజే అడుగు వేయండి!
