అయోధ్యలో బాలరాముడి ప్రాణప్రతిష్ట తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా శ్రీరాముని ఆలయాల గురించి పెద్ద ఎత్తున చర్చ జరుగుతోంది. కానీ, తెలుగు రాష్ట్రాల ప్రజలకు శ్రీరాముడు అనగానే మనసులో మొదటగా మెదిలే రూపం భద్రాచల రామయ్యదే. గోదావరి నది తీరంలో ప్రశాంతంగా వెలసిన ఈ సీతారామచంద్ర స్వామి దేవస్థానం కేవలం ఒక రాతి కట్టడం మాత్రమే కాదు. ఇది కోట్లాది మంది భక్తుల విశ్వాసానికి, అంతులేని భక్తికి సజీవ సాక్ష్యం. అసలు ఈ ఉరుకుల పరుగుల ఆధునిక జీవితంలో ఒక సామాన్యుడు భద్రాచలం గురించి ఎందుకు తెలుసుకోవాలి? ఈ క్షేత్రం మనకు కేవలం పూజా విధానాలను మాత్రమే నేర్పించదు. జీవితంలో ఎన్ని కష్టాలు ఎదురైనా గుండె నిబ్బరంతో ఎలా నిలబడాలో రామదాసు చరిత్ర ద్వారా మనకు స్పష్టంగా చెబుతుంది. అందుకే దక్షిణ అయోధ్యగా పిలువబడే ఈ పుణ్యక్షేత్రం వెనుక ఉన్న అసలు కథ, దాని విశేషాలు ప్రతి ఒక్కరూ తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
చరిత్ర పుటల్లో భద్రాచలం: దమ్మక్క కల నుంచి ఆలయ నిర్మాణం వరకు
భద్రాచలం అనే పేరు వెనుక ఒక గొప్ప పౌరాణిక నేపథ్యం దాగి ఉంది. మేరు పర్వతం కుమారుడైన భద్రుడు, శ్రీరాముని కోసం ఇక్కడ తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడని పురాణ గాథలు చెబుతున్నాయి. ఆ భద్రుడి కోరిక మేరకే శ్రీరాముడు సీతా లక్ష్మణ సమేతంగా ఈ కొండపై స్వయంభువుగా వెలిశాడని ప్రతీతి. అందుకే ఈ పవిత్ర ప్రాంతానికి భద్రాచలం లేదా భద్రాద్రి అనే పేరు స్థిరపడిపోయింది.
చాలా ఏళ్ల తర్వాత పోకల దమ్మక్క అనే ఒక సాధారణ గిరిజన భక్తురాలికి స్వామివారు కలలో కనిపించి తన ఉనికిని తెలియజేశారు. కీకారణ్యంలో ఉన్న స్వామివారి విగ్రహాలను దమ్మక్క కనుగొని, స్వయంగా పూజలు చేయడం ప్రారంభించింది. ఒక సామాన్య అటవీ ప్రాంత మహిళ దేవుడిని కనుగొని పూజించడం అనేది దేవుడి దృష్టిలో కులమతాలు, హోదాలు ఉండవని నిరూపించే అత్యంత గొప్ప చారిత్రక సంఘటన.
కంచర్ల గోపన్న రామదాసుగా మారిన తీరు
భద్రాచలం చరిత్ర గురించి మాట్లాడుకునేటప్పుడు కంచర్ల గోపన్న అలియాస్ భక్త రామదాసు ప్రస్తావన లేకుండా ఆ కథ అసంపూర్ణమే అవుతుంది. పదిహేడవ శతాబ్దంలో నేలకొండపల్లికి చెందిన గోపన్న, పాల్వంచ పరగణాకు తహసీల్దార్గా విధుల్లో చేరాడు. దమ్మక్క పూజిస్తున్న రాముడిని చూసి చలించిపోయిన గోపన్న, ప్రజల నుంచి వసూలు చేసిన పన్నుల డబ్బుతో భద్రాచలంలో ఒక భవ్యమైన రామాలయాన్ని నిర్మించాడు.
ఆలయ నిర్మాణంతో పాటు స్వామివారికి పచ్చల పతకం, చింతాకు పతకం లాంటి అత్యంత అద్భుతమైన ఆభరణాలను కూడా చేయించాడు. అయితే ప్రభుత్వ ఖజానాను దారి మళ్లించాడనే కోపంతో అప్పటి గోల్కొండ నవాబు అబుల్ హసన్ తానీషా గోపన్నను కారాగారంలో బంధించాడు. ఆ చీకటి జైలు గదిలో ఎన్నో ఏళ్ల పాటు నరకయాతన అనుభవిస్తూ కూడా ఆయన రాముడిని కీర్తించడం ఏమాత్రం ఆపలేదు.
నవాబులను సైతం కదిలించిన రామదాసు కీర్తనలు
జైలు గోడల మధ్య గోపన్న రాసిన దాశరథీ శతకం, ఎన్నో కీర్తనలు నేటికీ తెలుగు వారి ఇళ్లలో ఉదయాన్నే మారుమోగుతూనే ఉంటాయి. ఆయన బాధను చూడలేక శ్రీరాముడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి మారువేషంలో గోల్కొండ కోటకు వెళ్లి తానీషాకు ఆ డబ్బును స్వయంగా చెల్లించాడని చరిత్ర చెబుతోంది. రామదాసు చెల్లించిన ఆ రామ మాడలు (బంగారు నాణేలు) ఇప్పటికీ భద్రాచలం మ్యూజియంలో భక్తుల సందర్శనార్థం ఉంచారు.
తానీషా నవాబు ఒక ముస్లిం పాలకుడైనప్పటికీ, రాముడి దర్శనం తర్వాత ఆయనలో వచ్చిన మార్పు మత సామరస్యానికి ఒక గొప్ప ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. మతాలు వేరైనా దేవుడు ఒక్కడే అనే భావనను, భక్తికి ఉన్న శక్తిని భద్రాచలం చరిత్ర మనకు పరోక్షంగా బోధిస్తుంది. రామదాసు విడిపించబడిన తర్వాత భద్రాద్రి రామయ్యకు నిత్య పూజలు మరింత వైభవంగా జరగడం మొదలైంది.
భద్రాద్రిలో ఉత్సవాల వైభవం: సీతారాముల కల్యాణం
భద్రాచలంలో జరిగే ఉత్సవాలలో ప్రతి ఏడాది చైత్ర శుద్ధ నవమి రోజున నిర్వహించే శ్రీరామనవమి అత్యంత ప్రధానమైనది. సీతారాముల కల్యాణాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూడటానికి దేశ నలుమూలల నుంచి లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. ఈ పవిత్రమైన కల్యాణానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా పట్టు వస్త్రాలు, ముత్యాల తలంబ్రాలు తీసుకురావడం ఎన్నో దశాబ్దాలుగా ఆనవాయితీగా వస్తోంది.
రామదాసు కాలంలో మొదలైన ఈ గొప్ప సాంప్రదాయం, నేటికీ ప్రభుత్వాలు మారాక కూడా ఏమాత్రం ఆటంకం లేకుండా నిర్విరామంగా కొనసాగుతుండటం విశేషం. ఆ రోజున భద్రాచలం వీధులన్నీ జై శ్రీరామ్ నినాదాలతో, ఆధ్యాత్మిక శోభతో వెలుగొందుతాయి. గోదావరి నదిలో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించి, మిథిలా స్టేడియంలో జరిగే కల్యాణాన్ని కనులారా వీక్షించడం ప్రతి తెలుగువాడి జీవితంలో ఒక మధురమైన, అనిర్వచనీయమైన అనుభూతి.
వైకుంఠ ఏకాదశి మరియు గోదావరి ప్రాముఖ్యత
నవమితో పాటు వైకుంఠ ఏకాదశి పర్వదినం కూడా భద్రాచలంలో ఎంతో వైభవంగా జరుగుతుంది. ఆ రోజున ఉత్తర ద్వార దర్శనం కోసం భక్తులు వేలాదిగా తరలివస్తారు. స్వామివారిని దశావతారాల్లో అలంకరించి గోదావరి నదిలో తెప్పోత్సవం నిర్వహించడం ఇక్కడి మరో ప్రత్యేకత. ప్రతి రోజూ జరిగే నిత్య కల్యాణాలు భక్తులకు కనువిందు చేస్తాయి.
గోదావరి నది పక్కనే ఉండటం వల్ల ఈ ఆలయ పరిసరాలు ఎంతో ప్రశాంతంగా, ఆహ్లాదకరంగా ఉంటాయి. పవిత్రమైన గోదావరిలో స్నానం చేసి స్వామివారిని దర్శించుకుంటే పాపాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల దృఢ విశ్వాసం. నది ఒడ్డున ఉన్న పర్ణశాల కూడా రామాయణ కాలం నాటి ఎన్నో ఆనవాళ్లను తనలో దాచుకుని పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటోంది.
సామాన్యులకు ఈ గుడి ఎలా జీవనాధారమైంది?
ఒకప్పుడు దట్టమైన కీకారణ్యంగా ఉన్న భద్రాచలం ప్రాంతం, ఈ రోజు ఒక ప్రముఖ పర్యాటక మరియు ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా దేశపటంలో నిలిచింది. ఈ దేవస్థానం చుట్టూ అల్లుకున్న ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎంతోమంది స్థానిక కుటుంబాలకు దినసరి ఉపాధి కల్పిస్తోంది. రవాణా వ్యవస్థ, బస చేసేందుకు హోటల్స్, పూజా సామాగ్రి విక్రయాలు వంటి ఎన్నో వ్యాపారాలు పూర్తిగా గుడి పైనే ఆధారపడి నడుస్తున్నాయి.
అంతేకాకుండా, ఒక గిరిజన ప్రాంతమైన భద్రాచలంలో నాణ్యమైన విద్య, వైద్య సౌకర్యాలు మెరుగుపడటానికి కూడా ఈ దేవస్థానం పరోక్షంగా ఎంతో కారణమైంది. భక్తులు మరియు పర్యాటకుల రాకతో ఈ ప్రాంతం అన్ని రంగాల్లో అభివృద్ధి చెందింది. ఆధ్యాత్మికంగానే కాకుండా, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా కూడా భద్రాచలం దేవస్థానం స్థానిక ప్రజల జీవితాల్లో ఒక విడదీయరాని బంధంగా మారిపోయింది.
రేపటి తరం కోసం భద్రాచలం: మన బాధ్యత ఇదే
రాబోయే కొన్నేళ్లలో భద్రాచలం దేశంలోని టాప్ ఆధ్యాత్మిక మరియు హెరిటేజ్ పర్యాటక కేంద్రాల్లో ఒకటిగా మారడం ఖాయంగా కనిపిస్తోంది. ప్రభుత్వాలు ఇక్కడ మౌలిక సదుపాయాలను మరింత మెరుగుపరిస్తే, గోదావరి నది ఆధారిత టూరిజం కూడా భారీ స్థాయిలో అభివృద్ధి చెందుతుంది. ఆధునిక యువత కూడా ఈ చారిత్రక కట్టడాల వెనుక ఉన్న శిల్పకళను, చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి ఎంతో ఆసక్తి చూపుతున్నారు.
అయితే ఈ అభివృద్ధి క్రమంలో ఆలయ పవిత్రతను, రామదాసు గారు వదిలివెళ్లిన భక్తి సామ్రాజ్యాన్ని కలుషితం కాకుండా కాపాడుకోవడం మనందరి బాధ్యత. సామాన్యులకు నా సలహా ఒక్కటే. భద్రాచలం వెళ్లినప్పుడు కేవలం మొక్కులు తీర్చుకుని, ఫోటోలు దిగి రావడం కాకుండా, ఒక్క క్షణం కళ్లు మూసుకుని రామదాసు పడిన వేదనను తలచుకోండి. ఆ నిజమైన భక్తి అనుభూతి మీ జీవితంలో ఎదురయ్యే ఎన్ని కష్టాలనైనా చిరునవ్వుతో ఎదుర్కొనే ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది. ఈ గొప్ప వారసత్వాన్ని సురక్షితంగా మన తర్వాతి తరాలకు అందిద్దాం.
