ప్రతిరోజూ ఉదయం లేవగానే ఒకటే పరుగు... ఆఫీసు, డబ్బు, ఈఎంఐలు, భవిష్యత్తు గురించిన ఆందోళనలు. ఇదంతా ఎవరి కోసం చేస్తున్నాం అంటే, మన కోసమే అని మనకి మనం సమాధానం చెప్పుకుంటాం. కానీ, అసలు ఈ 'నేను' అంటే ఎవరు? మన శరీరమా, మన ఆలోచనలా, మన బ్యాంక్ బ్యాలెన్సా, లేక మన హోదానా? ఈ ప్రశ్నలు ఈనాటివి కావు, వేల సంవత్సరాల క్రితమే మన రుషులు వీటిని అడిగారు. ఆ ప్రశ్నల అన్వేషణలో వారికి దొరికిన అత్యంత అద్భుతమైన సమాధానమే 'బ్రహ్మం'. ఉపనిషత్తుల సారాంశం అంతా ఈ బ్రహ్మం చుట్టే తిరుగుతుంది. బ్రహ్మం అనగానే మనలో చాలామందికి సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ దేవుడు గుర్తుకు వస్తాడు. కానీ ఉపనిషత్తులు చెబుతున్న బ్రహ్మం వేరు, పురాణాలు చెబుతున్న బ్రహ్మ దేవుడు వేరు.
అసలు ఈ బ్రహ్మం అంటే ఏంటి? ఇప్పుడున్న ఈ కృత్రిమ మేధస్సు (AI) యుగంలో, క్షణం తీరిక లేని జీవితాల్లో సామాన్యులు దీని గురించి ఎందుకు తెలుసుకోవాలి? దీని వల్ల మన జీవితంలో వచ్చే ప్రశాంతత ఏంటి? ఈ విషయాలను చాలా సులభంగా, స్పష్టంగా అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నం చేద్దాం.
దేవుడు వేరు.. బ్రహ్మం వేరు.. అసలు ఏంటి ఈ రెండింటికి తేడా?
సాధారణంగా మనం గుడికి వెళ్లి దేవుడిని మొక్కుతాం. దేవుడికి ఒక ఆకారం, ఒక పేరు, ఒక స్థానం ఉంటాయని మనం నమ్ముతాం. ఆయన పైన ఎక్కడో ఉండి, మనల్ని పాలిస్తుంటాడని భావిస్తాం. ఇది మతం మనకు నేర్పించిన భక్తి మార్గం.
కానీ, ఉపనిషత్తులు చెప్పే వేదాంతం దీనికి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుంది. బ్రహ్మం అంటే ఒక వ్యక్తి కాదు, ఒక వస్తువు కాదు, ఒక దేవుడు కూడా కాదు. బ్రహ్మం అంటే అనంతమైన, రూపం లేని, అంతటా నిండి ఉన్న ఒక స్వచ్ఛమైన చైతన్యం (Pure Consciousness). ఈ సృష్టికి ఆది, అంతం బ్రహ్మమే.
సముద్రంలో ఎన్నో అలలు పుడుతుంటాయి, పడిపోతుంటాయి. అలలకు వేర్వేరు ఆకారాలు ఉండొచ్చు, కానీ వాటన్నింటికీ మూలం నీరే. ఆ నీరే 'బ్రహ్మం', ఆ అలలే ఈ సృష్టిలోని జీవరాశులు, మనుషులు, చెట్లు, జంతువులు. అంటే మనమంతా ఆ బ్రహ్మంలోని భాగాలమే తప్ప వేరు కాదు.
ఉపనిషత్తుల దృష్టిలో 'బ్రహ్మం' అంటే ఏంటి?
ఉపనిషత్తుల ప్రకారం బ్రహ్మాన్ని మాటలతో వర్ణించడం అసాధ్యం. కంటితో చూడలేము, చెవితో వినలేము. దాన్ని కేవలం అనుభూతి చెందగలం. అందుకే రుషులు బ్రహ్మాన్ని వర్ణించడానికి 'నేతి నేతి' (ఇది కాదు, ఇది కాదు) అనే విధానాన్ని వాడారు.
మన కంటికి కనిపించే ఏదీ బ్రహ్మం కాదు, కానీ ఆ కనిపించే దానికి మూలకారణం బ్రహ్మమే. ఒక కరెంటు వైరులో విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్నప్పుడు అది మనకు కనిపించదు, కానీ బల్బు వెలగడానికి ఆ విద్యుత్తే కారణం. అలాగే, ఈ సృష్టి మొత్తం నడవడానికి మూలమైన శక్తి లేదా చైతన్యమే బ్రహ్మం.
దీన్నే ఉపనిషత్తులు 'సత్-చిత్-ఆనందం' అని వర్ణించాయి. 'సత్' అంటే శాశ్వతంగా ఉండేది. 'చిత్' అంటే పూర్తి జ్ఞానం లేదా స్పృహ. 'ఆనందం' అంటే ఎలాంటి దుఃఖం లేని అత్యున్నతమైన ఆనంద స్థితి. ఈ మూడింటి కలయికే బ్రహ్మం అని వేదాంతం ఘంటాపథంగా చెబుతోంది.
'అహం బ్రహ్మాస్మి' అంటే నేనే దేవుడినా?
హిందూ తత్వశాస్త్రంలో నాలుగు మహావాక్యాలు ఉన్నాయి. అందులో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తులో ఉన్న 'అహం బ్రహ్మాస్మి'. అంటే 'నేనే బ్రహ్మాన్ని' అని అర్థం. దీన్ని వినగానే, "నేనే దేవుడినా? నాకేమైనా అతీత శక్తులు ఉన్నాయా?" అనే అహంకారం కలగొచ్చు. కానీ దీని వెనుక ఉన్న అసలు అర్థం అది కాదు.
ఇది అహంకారాన్ని పెంచే వాక్యం కాదు, మనలోని అహంకారాన్ని పూర్తిగా తుడిచిపెట్టే వాక్యం. నాలో ఉన్న ప్రాణం, ఎదుటి వ్యక్తిలో ఉన్న ప్రాణం, ఈ విశ్వంలో ఉన్న ప్రాణం అంతా ఒకటే అని తెలుసుకోవడమే దీని ఉద్దేశం. ఒక బంగారు ఆభరణం తనను తాను "నేను గాజును", "నేను ఉంగరాన్ని" అనుకుంటే అది అజ్ఞానం. తాను ముందుగా "బంగారాన్ని" అని తెలుసుకోవడమే జ్ఞానం.
అలాగే, నేను ఫలానా వ్యక్తిని, నాకు ఇంత ఆస్తి ఉంది, నా కులం ఇది, నా మతం ఇది అని మనిషి తన శరీరానికి, మనసుకు సంబంధించిన గుర్తింపులతో బతికేస్తుంటాడు. కానీ, నిజానికి మనిషి అంటే ఆత్మ అనీ, ఆ ఆత్మ బ్రహ్మంలో భాగమనీ తెలుసుకోవడమే 'అహం బ్రహ్మాస్మి' అసలు ఉద్దేశం.
క్వాంటం ఫిజిక్స్ చెబుతున్నది కూడా ఇదేనా?
చాలామందికి ఒక అనుమానం రావచ్చు.. ఇదంతా పాతకాలపు వేదాంతం కదా, ఆధునిక సైన్స్కు దీనికి సంబంధం ఏంటి అని. కానీ ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏంటంటే, నేటి ఆధునిక క్వాంటం ఫిజిక్స్ (Quantum Physics) కూడా వేదాంతం చెప్పిన విషయాలనే పరోక్షంగా ఒప్పుకుంటోంది.
క్వాంటం సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఈ సృష్టిలో ఏదీ విడిగా లేదు. ప్రతి అణువు మరొక అణువుతో సంబంధం కలిగి ఉంది. విశ్వమంతా శక్తి (Energy) రూపంలో ఒకదానితో ఒకటి అల్లుకుని ఉందని శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు. క్వాంటం ఎంటాంగిల్మెంట్ లాంటి ప్రయోగాలు ఈ విషయాన్ని రుజువు చేశాయి.
వేల ఏళ్ల క్రితం ఉపనిషత్తులు చెప్పిన 'అంతా ఒకటే బ్రహ్మం' అనే సూత్రానికి, నేటి క్వాంటం సైన్స్ చెబుతున్న 'యూనివర్సల్ కాన్షియస్నెస్' (Universal Consciousness) అనే సూత్రానికి చాలా దగ్గరి పోలికలు ఉన్నాయి. అందుకే ఎర్విన్ ష్రోడింగర్ లాంటి గొప్ప నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు కూడా ఉపనిషత్తుల పట్ల తీవ్ర ఆకర్షితులయ్యారు.
బ్రహ్మం గురించి తెలుసుకోవడం వల్ల సామాన్యుడికి ఒరిగేదేంటి?
ఇదంతా వినడానికి చాలా గొప్పగా ఉంది, కానీ కామన్ మ్యాన్కు దీనివల్ల రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగం ఏంటి? ఉదయం లేస్తే వంద సమస్యలు ఉన్న సామాన్యుడికి ఈ బ్రహ్మజ్ఞానం ఏ విధంగా సహాయపడుతుంది? అసలు ఈ రోజుల్లో దీని అవసరం ఉందా?
ఖచ్చితంగా ఉంది. నిజానికి గతంలో కంటే ఇప్పుడే దీని అవసరం ఎక్కువగా ఉంది. ఈ రోజుల్లో ప్రతి ఒక్కరూ తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన, డిప్రెషన్తో బాధపడుతున్నారు. దీనికి కారణం.. పక్కవాడి కంటే నేను గొప్పగా ఉండాలి, వాడిని తొక్కేసి నేను పైకి వెళ్లాలి అనే నిరంతర పోరాటం.
కానీ, ఎప్పుడైతే మీరు ఉపనిషత్తులు చెప్పే ఈ సారాంశాన్ని అర్థం చేసుకుంటారో, అప్పుడు మీ ఆలోచనా విధానం పూర్తిగా మారిపోతుంది. ఎదుటివాడి విజయాన్ని చూసి ఏడ్చే గుణం పోతుంది. ఎందుకంటే, వాడిలో ఉన్నది, మీలో ఉన్నది ఒకటే చైతన్యం అయినప్పుడు, ఎవరి మీద ఎవరికి కోపం? ఎవరి మీద ఎవరికి ఈర్ష్య?
ఇదేదో సర్వస్వం వదిలేసి సన్యాసిగా మారమని చెప్పే సిద్ధాంతం కాదు. మీరు చేసే పనిని మరింత స్పష్టతతో, ఎలాంటి భయం లేకుండా చేయడానికి ఉపయోగపడే అత్యుత్తమ సైకాలజీ ఇది. జీవితంలో వచ్చే కష్టాలను చూసి కుంగిపోకుండా, అవి కేవలం తాత్కాలికం అని, మీ అసలు స్వరూపం ఆనందమేనని ఈ వేదాంతం మీకు గుర్తుచేస్తుంది.
మనలో మార్పు ఎక్కడ మొదలవ్వాలి?
బ్రహ్మం గురించి తెలుసుకోవడం అంటే గ్రంథాలు చదివి పండితులు అవ్వడం కాదు. ఇది ఒక రియలైజేషన్. రేపటి నుంచే మీ జీవితంలో ఒక చిన్న ప్రయోగం చేయండి. మీకు కోపం తెప్పించే వ్యక్తిని చూసినప్పుడు, లేదా మీరు ద్వేషించే మనిషిని చూసినప్పుడు, "అతనిలో ఉన్న చైతన్యం, నాలో ఉన్న చైతన్యం ఒకటే కదా" అని ఒక్క క్షణం ఆగి ఆలోచించండి.
మీ అహంకారం దెబ్బతిన్నప్పుడు, మీ ఆస్తులు కరిగిపోయినప్పుడు, "ఇవి నా శరీరానికి, నా పరిస్థితులకు సంబంధించినవి మాత్రమే, నేను అంటే కేవలం ఇవి మాత్రమే కాదు" అని మీకు మీరు చెప్పుకోండి. అప్పుడు మీలో కలిగే ప్రశాంతతను మీరే గమనిస్తారు.
బయట ప్రపంచంలో మనం వెతుకుతున్న శాంతి ఎక్కడా దొరకదు. ఎందుకంటే అది మనలోనే ఉంది. మనమే ఆ శాంతి స్వరూపులం. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించిన రోజే, మనిషి నిజమైన స్వేచ్ఛను పొందుతాడు. ఉపనిషత్తులు మనకు ఇస్తున్న అద్భుతమైన కానుక ఇదే!
