ఈ రోజుల్లో బరువు తగ్గడానికి 'ఇంటర్మిటెంట్ ఫాస్టింగ్' (Intermittent Fasting) పేరుతో ఆధునిక యువత, టెక్ దిగ్గజాలు గంటల తరబడి ఆహారం తీసుకోకుండా ఉంటున్నారు. న్యూట్రిషనిస్టులు, ఫిట్నెస్ నిపుణులు సైతం దీనికి బ్రహ్మరథం పడుతున్నారు. కానీ, వేల ఏళ్ల క్రితమే మన సనాతన ధర్మంలో 'ఉపవాసం' పేరుతో ఈ అద్భుతమైన విధానాన్ని ఒక దైనందిన జీవనశైలిగా ఎందుకు మార్చారో ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా? కడుపు మాడ్చుకుంటే దేవుడు ఎందుకు సంతోషిస్తాడు అనే అమాయకపు ప్రశ్న చాలామందిలో ఉంటుంది. వాస్తవానికి ఉపవాసం అంటే కేవలం దేవుడి కోసం ఆకలితో అలమటించడం కాదు. ఉదయాన్నే సూర్యోదయానికి ముందే నిద్రలేచి, ఎంతో క్రమశిక్షణతో కూడిన వృత్తిపరమైన జీవితం గడపాలనుకునే ప్రతి సామాన్యుడికి, ఈ ఉపవాసం ఒక పవర్ఫుల్ సైకలాజికల్ టూల్ లా పనిచేస్తుంది. ఇది కేవలం శరీరాన్ని మాత్రమే కాదు, మనసును ఎలా పవిత్రం చేస్తుందో ఇప్పుడు లోతుగా విశ్లేషిద్దాం.
ఉపవాసం అసలు అర్థం ఏమిటి?
సంస్కృతంలో 'ఉప' అంటే దగ్గరగా, 'వాసం' అంటే ఉండటం. అంటే భగవంతుడికి లేదా మన అంతరాత్మకు దగ్గరగా గడపడమే ఉపవాసం అసలు అర్థం. రోజంతా మనం బయటి ప్రపంచంతో, ఆఫీసు పనులతో, కుటుంబ బాధ్యతలతో విపరీతమైన బిజీగా గడుపుతాం. ఈ క్రమంలో మనల్ని మనం పూర్తిగా మర్చిపోతాం.
ఆహారం తీసుకోవడం మానేసినప్పుడు, శరీరం బయటి వస్తువులపై ఆధారపడటం తగ్గించి, తన లోపలి శక్తిపై దృష్టి పెడుతుంది. ఆ సమయంలో మనసు కూడా నెమ్మదించి, బాహ్య ప్రపంచపు గందరగోళం నుండి విడివడి, అంతర్గత ప్రశాంతత వైపు ప్రయాణిస్తుంది. అందుకే ప్రాచీన కాలంలో రుషులు ఏదైనా కష్టమైన నిర్ణయం తీసుకోవాల్సి వచ్చినప్పుడు ముందుగా ఆహారాన్ని త్యజించి ధ్యానంలో కూర్చునేవారు.
శరీరానికి, మనసుకు అద్భుతమైన బయో-మెకానిజం
మనం తిన్న ఆహారాన్ని అరిగించడానికి మన శరీరం తన మొత్తం ఎనర్జీలో దాదాపు 60 నుండి 70 శాతాన్ని ఖర్చు చేస్తుంది. మనం ఉదయం లేచినప్పటి నుండి రాత్రి పడుకునే వరకు ఏదో ఒకటి తింటూనే ఉంటే, ఆ జీర్ణవ్యవస్థకు ఏమాత్రం విశ్రాంతి లభించదు. ఎప్పుడైతే మనం పొట్టకు ఒకరోజు బ్రేక్ ఇస్తామో, ఆ అరగడానికి ఖర్చయ్యే శక్తి అంతా మన మెదడుకు, ఇతర అవయవాల మరమ్మతులకు (Healing process) మళ్లుతుంది.
ఆధునిక వైద్య శాస్త్రం దీనినే 'ఆటోఫాగీ' (Autophagy) అని పిలుస్తోంది. శరీరంలోని చెడు కణాలను శరీరం తానే తినేసి, కొత్త కణాలను పుట్టించే ఈ అద్భుతమైన సైన్స్ వెనుకే మన ఉపవాస దీక్షల అసలు ఆంతర్యం దాగి ఉంది. శరీరం లోపల పేరుకుపోయిన మలినాలు బయటకు పోవడమే కాకుండా, మెదడులో పేరుకుపోయిన నెగెటివ్ ఆలోచనలనే టాక్సిన్స్ కూడా ఈ ప్రక్రియ ద్వారా అమాంతం బయటకు వెళ్లిపోతాయి.
ఎమోషనల్ డిటాక్స్.. తగ్గే ఓవర్ థింకింగ్
మెదడుకు మరియు మన పొట్టకు (Gut-brain axis) మధ్య ఎంతో బలమైన నెట్వర్క్ ఉందని న్యూరో సైంటిస్టులు పదేపదే చెబుతున్నారు. ఎప్పుడైతే జీర్ణవ్యవస్థకు విశ్రాంతిని ఇస్తామో, మెదడులోని ఆలోచనల వేగం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. నిత్యం ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే ఓవర్ థింకింగ్, ప్రతి చిన్న విషయానికి వచ్చే కోపం, ఆందోళన దానంతట అవే మాయమవుతాయి.
ఆహారం మీద మనకుండే విపరీతమైన కోరికను (Cravings) జయించడం అంటే, మన ఇంద్రియాలను మనం పూర్తిగా అదుపులోకి తెచ్చుకోవడమే. రోజువారీ జీవితంలో ఒక పూట ఆకలిని కంట్రోల్ చేసుకోగలిగిన వ్యక్తి, సమాజంలో ఎలాంటి విపత్కర పరిస్థితులనైనా ఎంతో స్థితప్రజ్ఞతతో, భావోద్వేగ నియంత్రణతో (Emotional Balance) ఎదుర్కోగలడని మన వేదాంతం వివరిస్తోంది. ఈ క్రమశిక్షణే మనిషికి ఒక తెలియని ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఇస్తుంది.
సాఫ్ట్వేర్ ఉద్యోగాలు, వ్యాపారాల పేరుతో కుర్చీలకే పరిమితమై, జంక్ ఫుడ్ తింటూ తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడికి గురవుతున్న నేటి ఆధునిక సమాజానికి ఉపవాసం ఒక గొప్ప సంజీవని. నా స్పష్టమైన అంచనా ఏంటంటే.. రాబోయే రోజుల్లో మానసిక ఒత్తిడికి, డిప్రెషన్కు సైకియాట్రిస్టులు కేవలం మందులు రాయడం మానేసి, డిజిటల్ డిటాక్స్ తో పాటు ఈ 'ఫాస్టింగ్ థెరపీ'ని కచ్చితంగా ప్రిస్క్రైబ్ చేస్తారు.
కాబట్టి, ఉపవాసాన్ని దేవుడికి ఇచ్చే లంచం లాగా కాకుండా, మీ శరీరానికి, మనసుకు ఇచ్చే ఒక లగ్జరీ రెస్ట్ లాగా భావించండి. వారంలో కనీసం ఒక్కరోజైనా ఈ ఉపవాస సైకాలజీని ప్రాక్టీస్ చేయడం అలవాటు చేసుకోండి. ఆ ఒక్క రోజు మీ ఆలోచనలు ఎంత స్పష్టంగా ఉన్నాయో, మీ ప్రశాంతత స్థాయి ఎంత అద్భుతంగా పెరిగిందో మీరే ప్రాక్టికల్గా గమనిస్తారు.
