డిప్రెషన్ వల్ల మతిమరుపు వస్తుందా? నిజాలు ఇవే

ఆధునిక జీవనశైలిలో చాలామందిని వేధించే ప్రధాన సమస్య డిప్రెషన్ (విషాదం). డిప్రెషన్ అనగానే కేవలం మానసిక బాధ, ఏడుపు మాత్రమే అనుకుంటారు. కానీ అది మన మెదడు పనితీరుపై కూడా తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.

ముఖ్యంగా తీవ్రమైన డిప్రెషన్‌లో ఉన్నప్పుడు మతిమరుపు రావడం, వస్తువులు ఎక్కడ పెట్టామో మర్చిపోవడం, చిన్న విషయాలను కూడా గుర్తుపెట్టుకోలేకపోవడం జరుగుతుంది. ఇలాంటి పరిస్థితినే వైద్య పరిభాషలో 'సూడోడిమెన్షియా' (Pseudodementia) అంటారు. డిప్రెషన్ వల్ల వచ్చే ఈ మతిమరుపు చూసి, నిజమైన డిమెన్షియా (అల్జీమర్స్) వచ్చిందేమో అని చాలామంది భయపడుతుంటారు. అసలు ఈ సూడోడిమెన్షియా అంటే ఏమిటి? దీని లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయి? దీన్ని ఎలా జయించాలో ఇప్పుడు వివరంగా తెలుసుకుందాం.

[FEATURED_IMAGE]

సూడోడిమెన్షియా (Pseudodementia) అంటే ఏమిటి?

డిమెన్షియా (Dementia) అంటే వయసు పైబడిన వారిలో మెదడు కణాలు దెబ్బతినడం వల్ల వచ్చే శాశ్వత మతిమరుపు. అయితే, 'సూడో' అంటే అబద్ధం లేదా నిజం కానిది అని అర్థం. అంటే మెదడులో కణాలు ఆరోగ్యంగానే ఉన్నప్పటికీ, తీవ్రమైన డిప్రెషన్, ఆందోళన వల్ల మెదడు ఆలోచనా సామర్థ్యం తాత్కాలికంగా తగ్గిపోయి మతిమరుపు వస్తుంది. దీన్నే సూడోడిమెన్షియా అంటారు.

ఇది నిజమైన డిమెన్షియా కాదు. డిప్రెషన్‌కు సరైన చికిత్స అందిస్తే మెదడు మునుపటిలా చురుకుగా మారుతుంది. ముఖ్యంగా యువతలో, తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడి ఎదుర్కొనే మధ్య వయస్కులలో ఈ తాత్కాలిక మతిమరుపు సమస్య ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది.

సూడోడిమెన్షియా లక్షణాలు - నిజమైన డిమెన్షియాతో తేడాలు

డిప్రెషన్ వల్ల వచ్చే మతిమరుపుకు, వృద్ధాప్యంలో వచ్చే నిజమైన డిమెన్షియాకు మధ్య చాలా స్పష్టమైన తేడాలు ఉంటాయి. వాటిని ఇలా గుర్తించవచ్చు:

• గుర్తుపట్టే విధానం: నిజమైన డిమెన్షియా ఉన్నవారు తమకు మతిమరుపు ఉందనే విషయాన్ని గ్రహించలేరు, దాన్ని కప్పిపుచ్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. కానీ సూడోడిమెన్షియా ఉన్నవారు "నాకు ఏమీ గుర్తుండట్లేదు, మర్చిపోతున్నాను" అని పదే పదే భయపడుతూ, బాధపడుతుంటారు.

• సమస్య మొదలయ్యే తీరు: అల్జీమర్స్ లేదా డిమెన్షియా చాలా నెమ్మదిగా, సంవత్సరాల తరబడి క్రమక్రమంగా పెరుగుతుంది. కానీ డిప్రెషన్ వల్ల వచ్చే మతిమరుపు అకస్మాత్తుగా, కొద్ది వారాల్లోనే తీవ్రంగా మారుతుంది.

• ఏకాగ్రత లోపం: వీరికి జ్ఞాపకశక్తి పూర్తిగా నశించదు, కానీ ఏకాగ్రత (Concentration) ఉండదు. ఎవరైనా ఏదైనా చెబితే మనసు ఎక్కడో ఆలోచిస్తూ ఉండటం వల్ల ఆ విషయాన్ని మెదడు రిజిస్టర్ చేసుకోలేదు, తద్వారా వెంటనే మర్చిపోతారు.

• మూడ్ స్వింగ్స్: డిమెన్షియా పేషెంట్లు సాధారణంగానే నవ్వుతూ మాట్లాడతారు. కానీ సూడోడిమెన్షియా ఉన్నవారు ఎప్పుడూ విచారంగా, దేనిపైనా ఆసక్తి లేకుండా, నిరాశతో కనిపిస్తారు.

• ప్రశ్నలకు సమాధానాలు: ఏదైనా ప్రశ్న అడిగితే నిజమైన డిమెన్షియా పేషెంట్లు తప్పైనా సరే ఏదో ఒక సమాధానం చెబుతారు. కానీ డిప్రెషన్‌లో ఉన్నవారు ఆలోచించడానికి కూడా కష్టపడలేక "నాకు తెలియదు" అని ఆసక్తి లేకుండా బదులిస్తారు.

సూడోడిమెన్షియాను ఎలా జయించాలి? (Diet & Remedies)

డిప్రెషన్ వల్ల వచ్చిన మతిమరుపును జీవనశైలి మార్పులు, సరైన ఆహారం ద్వారా సులభంగా జయించవచ్చు:

• సైకలాజికల్ కౌన్సెలింగ్: ముందుగా ఇది మతిమరుపు వ్యాధి కాదని, కేవలం డిప్రెషన్ వల్ల వచ్చిందని రోగికి ధైర్యం చెప్పాలి. నిపుణులైన సైకియాట్రిస్ట్ లేదా సైకాలజిస్ట్‌ను కలిసి కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT) తీసుకోవాలి.

• వ్యాయామం, ధ్యానం: మెదడుకు ఆక్సిజన్ బాగా అందాలంటే ప్రతిరోజూ కనీసం 30 నిమిషాలు నడక లేదా వ్యాయామం చేయాలి. ధ్యానం (Meditation) చేయడం వల్ల ఒత్తిడి తగ్గి ఏకాగ్రత అద్భుతంగా పెరుగుతుంది.

• మెదడుకు మేలు చేసే ఆహారం: ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్స్ పుష్కలంగా ఉండే వాల్‌నట్స్, బాదం, అవిసె గింజలు డైట్‌లో చేర్చుకోవాలి. తాజా పండ్లు, ఆకుకూరలు మెదడును చురుకుగా ఉంచుతాయి.

• బ్రెయిన్ గేమ్స్: పజిల్స్ సాల్వ్ చేయడం, సుడోకు ఆడటం, కొత్త భాష లేదా కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడం ద్వారా మెదడును తిరిగి యాక్టివ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.

కోలుకోవడానికి ఎంత సమయం పడుతుంది? (Duration & Best Time)

సూడోడిమెన్షియా అనేది శాశ్వత సమస్య కాదు. సరైన వైద్యం, అవసరమైతే డాక్టర్ సూచించిన యాంటీ డిప్రెసెంట్ మందులు వాడటం మొదలుపెట్టిన తర్వాత 4 నుంచి 6 వారాల్లోనే పేషెంట్ ప్రవర్తనలో మెరుగైన మార్పులు కనిపిస్తాయి.

కౌన్సెలింగ్ థెరపీ మరియు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి మార్పులు నిరంతరంగా పాటిస్తే, సుమారు 3 నుంచి 6 నెలల్లో జ్ఞాపకశక్తి పూర్తిగా సాధారణ స్థితికి చేరుకుంటుంది. అయితే మధ్యలో మందులు లేదా థెరపీని సొంతంగా ఆపేయకూడదు. డాక్టర్ సలహా మేరకు మాత్రమే కోర్సు పూర్తి చేయాలి.

తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు - ఎవరు అప్రమత్తంగా ఉండాలి? (Precautions)

ఈ పరిస్థితిని తేలికగా తీసుకోకూడదు. మతిమరుపు కదా అని సొంతంగా మెమరీ పవర్ పెంచే మందులు లేదా టానిక్స్ వాడకూడదు. ఇది డిప్రెషన్‌ను మరింత పెంచుతుంది.

Do's & Don'ts:

• Do: కుటుంబ సభ్యులు పేషెంట్‌తో ఎక్కువ సమయం గడపాలి, వారికి నమ్మకాన్ని, ధైర్యాన్ని ఇవ్వాలి.

• Don't: వారిని ఒంటరిగా వదిలేయకూడదు. మతిమరుపును ఎత్తిచూపుతూ పదే పదే విమర్శించకూడదు.

• Warning: రోగిలో ఏమాత్రం ఆత్మహత్య ఆలోచనలు ఉన్నట్లు గమనించినా, వెంటనే ఆలస్యం చేయకుండా వైద్యులను సంప్రదించాలి. వయసు పైబడిన వారిలో వస్తే అది సూడోడిమెన్షియానా లేక అల్జీమర్సా అనేది డాక్టర్ ద్వారా మాత్రమే నిర్ధారించుకోవాలి.

శాస్త్రీయ ఆధారాలు - నిపుణుల మాట (Scientific Evidence)

తీవ్రమైన ఒత్తిడి, డిప్రెషన్ వల్ల శరీరంలో 'కార్టిసాల్' (Cortisol) అనే స్ట్రెస్ హార్మోన్ ఎక్కువగా ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది మెదడులో జ్ఞాపకశక్తిని నిల్వ చేసే 'హిప్పోక్యాంపస్' (Hippocampus) పరిమాణాన్ని తాత్కాలికంగా కుచించుకుపోయేలా చేస్తుందని పరిశోధనల్లో తేలింది. అయితే డిప్రెషన్‌కు సరైన చికిత్స తీసుకున్న తర్వాత ఈ హిప్పోక్యాంపస్ తిరిగి సాధారణ పరిమాణానికి చేరుకుంటుందని న్యూరాలజిస్టులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

1. డిప్రెషన్ వల్ల వచ్చే మతిమరుపు శాశ్వతంగా ఉంటుందా? 

లేదు. డిప్రెషన్ తగ్గితే మతిమరుపు కూడా పూర్తిగా తగ్గిపోయి, జ్ఞాపకశక్తి మునుపటిలా చురుకుగా మారుతుంది. ఇది పూర్తిగా రివర్సిబుల్ (Reversible) కండిషన్.

2. యువతలో కూడా సూడోడిమెన్షియా వస్తుందా? 

అవును. నేటి ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో విపరీతమైన పని ఒత్తిడి, బ్రేకప్స్, ఆర్థిక సమస్యల వల్ల తీవ్ర డిప్రెషన్‌కు గురైతే, 20-30 ఏళ్ల యువతలో కూడా ఈ తాత్కాలిక మతిమరుపు రావచ్చు.

3. దీనికి ఎవరిని సంప్రదించాలి? న్యూరాలజిస్టా లేక సైకియాట్రిస్టా? 

మతిమరుపుతో పాటు విపరీతమైన విచారం, డిప్రెషన్ లక్షణాలు కనిపిస్తే ముందుగా సైకియాట్రిస్ట్‌ను లేదా సైకాలజిస్ట్‌ను కలవాలి. అవసరమైతే వారు న్యూరాలజిస్ట్ వద్దకు రిఫర్ చేస్తారు.

ముగింపు

డిప్రెషన్ అనేది ఒక నిశ్శబ్ద శత్రువు లాంటిది. అది కేవలం మనసునే కాదు, మన జ్ఞాపకాలను కూడా అస్పష్టంగా మారుస్తుంది. అయితే, డిప్రెషన్ వల్ల వచ్చే సూడోడిమెన్షియాను చూసి భయపడాల్సిన అవసరం అస్సలు లేదు. ఇది పూర్తిగా నయం చేయదగిన సమస్య. సరైన వైద్య సహాయం, కుటుంబ సభ్యుల అండ, సానుకూల జీవనశైలితో డిప్రెషన్‌ను తరిమికొట్టి మీ జ్ఞాపకశక్తిని తిరిగి సంపూర్ణంగా పొందవచ్చు.