ఇంట్లో పెద్దవాళ్లు లేవగానే కళ్లు తిరిగి కింద పడుతున్నారా? ఈ ప్రమాదకర సమస్యను అస్సలు నిర్లక్ష్యం చేయకండి!

ఇంట్లో ఉన్న పెద్దవాళ్లు కుర్చీలోంచి లేవగానే లేదా ఉదయం నిద్రలేచి మంచం దిగగానే "కళ్లు తిరుగుతున్నాయి.. తల గిర్రున తిరిగినట్లు ఉంది" అని తరచుగా చెబుతుంటారా? వయసు పైబడింది కదా, నీరసం వల్ల అలా జరుగుతోందని చాలామంది దీన్ని తేలిగ్గా తీసుకుంటారు. కానీ, సామాన్యులు ఈ విషయాన్ని ఇప్పుడే ఎందుకు సీరియస్‌గా తీసుకోవాలంటే.. ఇలా ఉన్నట్టుండి కళ్లు తిరిగి కింద పడిపోవడం వల్ల వృద్ధుల్లో తుంటి ఎముకలు విరగడం, తలకు బలమైన గాయాలు కావడం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితులు తలెత్తుతున్నాయి. వైద్య పరిభాషలో దీనిని 'పోశ్చరల్ హైపోటెన్షన్' (Postural Hypotension) అంటారు. అసలు 60 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో కూర్చుని లేవగానే రక్తపోటు ఉన్నట్టుండి ఎందుకు పడిపోతుంది? దీని వెనుక ఉన్న అసలు కారణాలు ఏమిటి? కళ్లు తిరిగి పడిపోకుండా వృద్ధులను కాపాడుకోవడానికి తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు ఏంటో ఇప్పుడు సమగ్రంగా తెలుసుకుందాం.

[FEATURED_IMAGE]

పోశ్చరల్ హైపోటెన్షన్ అంటే ఏమిటి? (Overview)

మనం కూర్చున్నప్పుడు లేదా పడుకున్నప్పుడు శరీరంలోని రక్తం ఎక్కువ శాతం కింది భాగంలోకి చేరుతుంది. అయితే మనం అకస్మాత్తుగా లేచి నిల్చున్నప్పుడు, గుండె వెంటనే స్పందించి రక్తాన్ని పైకి (మెదడుకు) పంపుతుంది. కానీ వయసు పైబడిన వారిలో ఈ ప్రక్రియ చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతుంది.

దీనివల్ల నిల్చున్న వెంటనే మెదడుకు తగినంత రక్త ప్రసరణ జరగక, రక్తపోటు (Blood Pressure) అమాంతం పడిపోతుంది. ఈ పరిస్థితినే ఆర్థోస్టాటిక్ హైపోటెన్షన్ లేదా 'పోశ్చరల్ హైపోటెన్షన్' అని పిలుస్తారు. దీని కారణంగానే వృద్ధులకు ఉన్నట్టుండి కళ్లు చీకట్లు కమ్మడం, తల తిరగడం, ఒక్కోసారి స్పృహ తప్పి కింద పడిపోవడం లాంటివి జరుగుతాయి.

ఈ సమస్యకు ప్రధాన కారణాలు (Causes & Importance)

వృద్ధుల్లో ఈ సమస్య రావడానికి కేవలం వయసు మాత్రమే కాదు, వారి శరీరంలో ఉండే ఇతర అనారోగ్య సమస్యలు కూడా ప్రధాన కారణమవుతాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:

• పోషకాల లోపం: శరీరంలో విటమిన్ బి12 (Vitamin B12), ఫోలిక్ యాసిడ్ లోపించినప్పుడు నాడీ వ్యవస్థ బలహీనపడి రక్తపోటు హెచ్చుతగ్గులకు లోనవుతుంది.

• డీహైడ్రేషన్ (నీటి శాతం తగ్గడం): వృద్ధులు తరచుగా మూత్రానికి వెళ్లాల్సి వస్తుందనే భయంతో నీళ్లు తక్కువగా తాగుతారు. ఒంట్లో నీటి శాతం తగ్గితే రక్త పరిమాణం (Blood volume) తగ్గిపోయి బీపీ పడిపోతుంది.

• మధుమేహం (Diabetes): షుగర్ వ్యాధి నియంత్రణలో లేనప్పుడు అది నరాలను దెబ్బతీస్తుంది. దీనివల్ల రక్తనాళాలు కదలికలకు అనుగుణంగా త్వరగా స్పందించలేవు.

• థైరాయిడ్ & గుండె జబ్బులు: థైరాయిడ్ గ్రంథి పనితీరు మందగించడం, గుండె కవాటాల సమస్యలు, లేదా గుండె స్పందనల రేటు చాలా తక్కువగా ఉండటం వల్ల కూడా ఈ పరిస్థితి వస్తుంది.

• దీర్ఘకాలిక విశ్రాంతి: అనారోగ్యంతో ఎక్కువ రోజుల పాటు కదలకుండా మంచానికే పరిమితమైన వారిలో కండరాలు బలహీనపడి, లేవగానే బీపీ పడిపోతుంది.

మందులతో పొంచి ఉన్న ముప్పు (Side Effects / Precautions)

పెద్ద వయసులో వాడే కొన్ని రకాల మందులు కూడా పోశ్చరల్ హైపోటెన్షన్‌ను ప్రేరేపిస్తాయి. ముఖ్యంగా అధిక రక్తపోటు (High BP) తగ్గించడానికి వాడే మందులు డోస్ ఎక్కువైతే, అవి బీపీని అమాంతం తగ్గించేస్తాయి. అలాగే డిప్రెషన్ (కుంగుబాటు), పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి, ప్రోస్టేట్ సమస్యలకు వాడే మందుల వల్ల కూడా సైడ్ ఎఫెక్ట్‌గా ఇలా కళ్లు తిరుగుతుంటాయి. అందుకే మందులు వాడుతున్నప్పుడు ఇలాంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే డాక్టర్‌కు ఆ విషయం చెప్పాలి.

తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు.. పడిపోకుండా నివారణ (How to Manage)

కళ్లు తిరిగే సమస్య ఉన్న వృద్ధులు దైనందిన జీవితంలో కొన్ని చిన్నపాటి మార్పులు చేసుకుంటే ప్రమాదాల బారిన పడకుండా ఉండొచ్చు:

• నెమ్మదిగా లేవడం: మంచం మీద నుంచి లేవగానే వెంటనే నడవకూడదు. కనీసం రెండు నిమిషాల పాటు మంచం అంచున కాళ్లు కిందకు వేసుకుని కూర్చోవాలి. ఆ తర్వాతే నెమ్మదిగా నిల్చోవాలి.

• కుర్చీలో నుంచి లేచేటప్పుడు: కుర్చీలో లేదా సోఫాలో నుంచి లేచే ముందు కాళ్లను కాస్త అటూఇటూ కదిలించి, ఏదైనా సపోర్ట్ పట్టుకుని నెమ్మదిగా లేవాలి.

• హైడ్రేషన్: రోజుకు కనీసం 2-3 లీటర్ల నీరు (గుండె, కిడ్నీ సమస్యలు లేకపోతే) కచ్చితంగా తాగాలి. మజ్జిగ, కొబ్బరి నీళ్లు లాంటివి తీసుకోవడం మంచిది.

• ఆహార నియమాలు: విటమిన్ బి12, ఫోలిక్ యాసిడ్ పుష్కలంగా ఉండే ఆకుకూరలు, పాలు, గుడ్లు, పప్పు ధాన్యాలను డైట్‌లో చేర్చాలి.

శాస్త్రీయ ఆధారాలు, వైద్యుల సలహా (Expert Notes)

వైద్య పరిశోధనల ప్రకారం, 60 ఏళ్లు దాటిన వారిలో దాదాపు 20% మంది ఈ పోశ్చరల్ హైపోటెన్షన్ బారిన పడుతున్నారు. కూర్చున్నప్పటి బీపీ కంటే, నిల్చున్న మూడు నిమిషాల్లో సిస్టోలిక్ బీపీ 20 mmHg లేదా డయాస్టోలిక్ బీపీ 10 mmHg పడిపోతే దానిని ఈ సమస్యగా నిర్ధారిస్తారు. కాబట్టి తరచుగా కళ్లు తిరుగుతున్నట్లు అనిపించినా, స్పృహ తప్పుతున్నా నిర్లక్ష్యం చేయకుండా వెంటనే జనరల్ ఫిజీషియన్ లేదా న్యూరాలజిస్ట్‌ను సంప్రదించి అవసరమైన రక్త పరీక్షలు, ఈసీజీ (ECG) చేయించుకోవాలి.

ముగింపు 

వృద్ధాప్యంలో వచ్చే ప్రతి సమస్యను 'వయసు భారం' అని కొట్టిపారేయడం మన సమాజంలో ఉన్న అతిపెద్ద లోపం. కళ్లు తిరిగి కింద పడటం అనేది వృద్ధాప్య లక్షణం కాదు, అది శరీరంలో ఉన్న లోపానికి స్పష్టమైన హెచ్చరిక. వృద్ధులు కింద పడి ఎముకలు విరిగితే తిరిగి కోలుకోవడం చాలా కష్టం, అది వారి జీవితాంతం మంచానికే పరిమితం చేయొచ్చు. కాబట్టి మీ ఇంట్లో పెద్దవాళ్లు పోశ్చరల్ హైపోటెన్షన్ (Postural Hypotension) సమస్యతో బాధపడుతుంటే, వెంటనే వారి మందుల ప్రిస్క్రిప్షన్‌ను వైద్యుడితో సమీక్షించండి. వారు నిద్రలేచేటప్పుడు ఆసరాగా నిలబడటం, ఇంట్లో జారిపడకుండా గ్రిప్ ఉన్న మ్యాట్స్ వేయడం ద్వారా వారి ప్రాణాలను, ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవచ్చు.