[FEATURED_IMAGE]
గట్ బ్రెయిన్ ఆక్సిస్ (Gut-Brain Axis) అంటే ఏమిటి?
మన శరీరంలో మెదడుకు, జీర్ణ వ్యవస్థకు మధ్య నిరంతరం సమాచార మార్పిడి జరుగుతూ ఉంటుంది. ఈ రెండింటిని కలిపే ప్రధాన నరాల నెట్వర్క్ను 'వేగస్ నర్వ్' (Vagus nerve) అంటారు. దీనినే వైద్య పరిభాషలో 'గట్ బ్రెయిన్ ఆక్సిస్' అని పిలుస్తారు. అందుకే మనం మానసికంగా సంతోషంగా ఉన్నప్పుడు కడుపులో కూడా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. అదే బాధ, కోపం, లేదా ఒత్తిడికి గురైనప్పుడు జీర్ణ వ్యవస్థ పనితీరు ఒక్కసారిగా మందగిస్తుంది.
ఒత్తిడి పెరిగితే కడుపులో ఏం జరుగుతుంది?
మనం తీవ్రమైన ఒత్తిడికి గురైనప్పుడు శరీరం 'ఫైట్ ఆర్ ఫ్లైట్' (Fight or flight) మోడ్లోకి వెళుతుంది. ఆ సమయంలో కార్టిసోల్, అడ్రినలిన్ వంటి స్ట్రెస్ హార్మోన్లు విడుదలవుతాయి. ఇవి విడుదలైన వెంటనే, శరీరం తన శక్తినంతా కండరాలు, గుండె వైపు మళ్లిస్తుంది. దీంతో జీర్ణ ప్రక్రియకు వెళ్లాల్సిన రక్త ప్రసరణ తగ్గిపోయి, ఆహారం అరగడం నెమ్మదిస్తుంది. ఫలితంగా గ్యాస్, కడుపు ఉబ్బరం, కడుపు నొప్పి వంటి సమస్యలు వెంటనే మొదలవుతాయి.
జీర్ణ వ్యవస్థను శాసించే 'సెరోటోనిన్' పాత్ర
చాలామంది సెరోటోనిన్ (Serotonin) అనేది కేవలం మెదడులో మాత్రమే ఉండే హ్యాపీ హార్మోన్ అనుకుంటారు. కానీ, వాస్తవానికి మన శరీరంలో ఉత్పత్తి అయ్యే 90 శాతం సెరోటోనిన్ మన జీర్ణాశయంలోనే (గట్) తయారవుతుంది. ఇది మన మూడ్ని కంట్రోల్ చేయడంతో పాటు, జీర్ణక్రియ సజావుగా సాగడానికి సహాయపడుతుంది. దీర్ఘకాలిక మానసిక ఒత్తిడి వల్ల ఈ సెరోటోనిన్ ఉత్పత్తి పడిపోయి, మలబద్ధకం లేదా విరేచనాలు వంటి ఇరిటబుల్ బవెల్ సిండ్రోమ్ (IBS) లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.
మానసిక ఆరోగ్యం దెబ్బతింటే వచ్చే జీర్ణ సమస్యలు
మానసిక ఆరోగ్యం సరిగా లేనప్పుడు జీర్ణ వ్యవస్థ త్వరగా రియాక్ట్ అవుతుంది. దీనివల్ల ఛాతీలో మంట (యాసిడ్ రిఫ్లక్స్), కడుపులో మలబద్ధకం, వికారంగా అనిపించడం వంటివి జరుగుతాయి. కొందరిలో ఆకలి పూర్తిగా చచ్చిపోతే, మరికొందరిలో విపరీతంగా జంక్ ఫుడ్ తినేయడం (స్ట్రెస్ ఈటింగ్) వంటివి గమనించవచ్చు. దీర్ఘకాలంలో ఈ ఒత్తిడి కడుపులో అల్సర్లు రావడానికి కూడా పరోక్షంగా కారణం అవుతుంది.
కడుపులో గాబరా, ఒత్తిడి తగ్గించుకునే సులభమైన చిట్కాలు
ఈ సమస్య నుంచి బయటపడాలంటే కేవలం కడుపుకు మందులు వాడితే సరిపోదు, మనసుకు కూడా ప్రశాంతత అవసరం. యోగా, ధ్యానం (Meditation), డీప్ బ్రీతింగ్ (లోతైన శ్వాస) వ్యాయామాలు ప్రతిరోజూ సాధన చేయడం వల్ల వేగస్ నర్వ్ శాంతించి, జీర్ణ వ్యవస్థ మెరుగుపడుతుంది. అలాగే ప్రోబయోటిక్స్ (పెరుగు, మజ్జిగ) అధికంగా ఉండే ఆహారం తీసుకోవడం వల్ల కడుపులోని మంచి బ్యాక్టీరియా పెరిగి మానసిక ఆందోళన కూడా తగ్గుతుందని తాజా పరిశోధనల్లో తేలింది.
ముఖ్యమైన సూచన - ఎప్పుడు జాగ్రత్తపడాలి?
సాధారణంగా కడుపులో ఏదైనా సమస్య వస్తే ముందుగా మనం వేసుకునేది గ్యాస్ గోళీలు లేదా అజీర్తి మందులు. కానీ, ఆ సమస్యకు అసలు కారణం మీ ఆఫీస్ టెన్షన్ లేదా ఫ్యామిలీ స్ట్రెస్ కావచ్చు. కాబట్టి, జీర్ణ సమస్యలు పదే పదే వేధిస్తుంటే, ముందు మీ మానసిక ఆరోగ్యంపై దృష్టి పెట్టండి. ఒత్తిడిని జయించండి, కడుపును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోండి. అప్పటికీ కడుపు నొప్పి, వాంతులు తగ్గకపోతే ఏమాత్రం నిర్లక్ష్యం చేయకుండా వెంటనే గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజిస్ట్ లేదా మానసిక నిపుణుడిని సంప్రదించడం ఉత్తమం.
