నిజమైన సంతోషం అంటే ఏమిటి? డబ్బు, విజయం లేకుండా ఆనందంగా ఉండగలమా?

మీకంటూ సొంతిల్లు ఉంది, సమాజంలో గుర్తింపు ఉంది, మంచి ఉద్యోగం, నెలాఖరుకు చేతినిండా జీతం వస్తోంది. లోకం దృష్టిలో మీరు సక్సెస్ సాధించినట్లే. కానీ, రాత్రి పడుకునే ముందు మనసులో ఎక్కడో ఒక వెలితి. ఏదో తెలియని శూన్యం. అన్నీ ఉన్నా, ఏదో కోల్పోతున్నామన్న అశాంతి. ఎప్పుడైనా మీకు ఇలా అనిపించిందా? అయితే మీరు ఒంటరి కాదు. నేటి ఆధునిక సమాజంలో కోట్లాది మంది ఎదుర్కొంటున్న మానసిక సంఘర్షణ ఇది.

మనం చిన్నప్పటి నుంచి ఒక భ్రమలో పెరిగాం. మంచి మార్కులు వస్తే సంతోషం, మంచి క్యాంపస్ ప్లేస్‌మెంట్ వస్తే ఆనందం, ప్రమోషన్ వస్తే సక్సెస్ అని నమ్ముతూ వచ్చాం. అంటే, మన సంతోషాన్ని భౌతికమైన విజయాలతో ముడిపెట్టేశాం. కానీ నిజంగా బాహ్య ప్రపంచంలో మనం సాధించే విజయాలకే, మన లోపలి ఆనందానికీ సంబంధం ఉందా? కారు, బంగ్లా, బ్యాంక్ బ్యాలెన్స్ లేకుండా మనిషి పరిపూర్ణమైన సంతోషాన్ని అనుభవించలేడా? ఈ ప్రశ్నలకు మన ప్రాచీన ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు, ఆధునిక మనస్తత్వ శాస్త్రం చెబుతున్న సమాధానాలు ఇప్పుడు ప్రతి సామాన్యుడు తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. ఎందుకంటే, ఈ పరుగుపందెంలో పడి మనం అసలైన జీవితాన్ని బతకడమే మర్చిపోతున్నాం.

విజయం వేరు, సంతోషం వేరు: ఆధునిక సమాజం చేస్తున్న పొరపాటు

నేటి ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో విజయం అనేది ఒక 'హెడోనిక్ ట్రెడ్‌మిల్' (Hedonic Treadmill) లాగా మారిపోయింది. ఒక లక్ష్యాన్ని చేరుకోగానే మనకు కొంత ఆనందం కలుగుతుంది. కానీ ఆ ఆనందం ఎంతో కాలం నిలవదు. వెంటనే మన మనసు మరొక పెద్ద లక్ష్యం వైపు పరుగులు తీస్తుంది. పది వేల జీతం వచ్చేవాడు లక్ష వస్తే సంతోషం అనుకుంటాడు. లక్ష చేరుకోగానే ఆ ఆనందం ఆవిరైపోయి, పది లక్షలు కావాలనిపిస్తుంది. ఇదొక అంతం లేని ప్రయాణం.

దీనివల్ల మనం ఎప్పుడూ భవిష్యత్తులో ఏదో సాధిస్తేనే సంతోషంగా ఉంటామనే ఒక భ్రమలో బతుకుతున్నాం. ప్రస్తుత క్షణాన్ని ఆస్వాదించడం పూర్తిగా మానేశాం. బాహ్య ప్రపంచంలో మనం సాధించే విజయాలు మనకు సౌకర్యాలను ఇస్తాయి కానీ, మానసిక ప్రశాంతతను ఇవ్వలేవు అన్న కఠోర సత్యాన్ని మనం గ్రహించాలి. విజయం అనేది సమాజం గీసిన గీత, కానీ సంతోషం అనేది మన మనసు తీసుకునే నిర్ణయం.

ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు ఏం బోధిస్తున్నాయి?

బాహ్య విజయాలు లేకుండా సంతోషంగా ఉండటం సాధ్యమేనా అన్న ప్రశ్నకు ప్రపంచంలోని అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక తత్వాలు వేల ఏళ్ల క్రితమే స్పష్టమైన సమాధానాలు ఇచ్చాయి. భారతీయ వేదాంతం నుంచి బౌద్ధం వరకు అన్నీ చెప్పేది ఒక్కటే: సంతోషం అనేది బయట వెతికితే దొరికే వస్తువు కాదు, అది మన లోపల సహజంగా ఉండే ఒక స్థితి.

వేదాంత తత్వశాస్త్రం ప్రకారం, మనిషి నిజమైన స్వరూపం ఆనందం. దాన్ని వెతుక్కుంటూ బయటకు వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదు. మన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచం, ఆస్తులు, హోదాలు అన్నీ 'మాయ' లేదా తాత్కాలికమైనవి అని ఉపనిషత్తులు చెబుతున్నాయి. శాశ్వతం కాని వాటిపై ఆధారపడితే వచ్చే ఆనందం కూడా తాత్కాలికమే. మీ సంతోషం మీ బ్యాంకు బ్యాలెన్స్ మీద ఆధారపడి ఉంటే, రేపు ఆ డబ్బు పోయినప్పుడు మీ సంతోషం కూడా పోతుంది. ఏ బాహ్య పరిస్థితుల పైనా ఆధారపడని ఆనందమే నిజమైనదని వేదాంతం స్పష్టం చేస్తోంది.

బౌద్ధం చెప్పే అంతర్గత శాంతి మార్గం

గౌతమ బుద్ధుడు రాజరికాన్ని, సర్వ భోగాలను వదిలిపెట్టి అడవుల బాట పట్టడానికి కారణం ఇదే. అన్నీ ఉన్నా అక్కడ ఆయనకు పరిపూర్ణమైన శాంతి దొరకలేదు. కోరికలే దుఃఖానికి కారణం అని బౌద్ధం చెబుతుంది. ఒక వస్తువు లేదా హోదా మీద మనం పెంచుకునే తీవ్రమైన ఆకర్షణ (Attachment) మనల్ని బానిసలను చేస్తుంది.

మనం ఒక కొత్త కారు కొన్నప్పుడు వచ్చే ఆనందం, ఆ కారుకు చిన్న గీత పడినప్పుడు రెట్టింపు బాధగా మారుతుంది. అంటే మన సంతోషం ఆ కారు చేతిలో బందీ అయిపోయింది. బౌద్ధ ధర్మం 'మైండ్‌ఫుల్‌నెస్' లేదా సంపూర్ణ ఎరుకను అభ్యసించమని చెబుతుంది. మీరు టీ తాగుతున్నా, నడుస్తున్నా, పనిచేస్తున్నా ఆ క్షణంలో పూర్తిగా లీనమై ఉండటమే నిజమైన సంతోషం. దానికి ఎలాంటి బాహ్య విజయాలతో పనిలేదు.

భగవద్గీత నేర్పే కర్మ యోగం: ఫలితంపై ఆశ లేకుండా ప్రయాణం

సక్సెస్ గురించి, ఆనందం గురించి భగవద్గీతలో కృష్ణుడు చెప్పిన 'నిష్కామ కర్మ' సిద్ధాంతం ఈ రోజుల్లో ప్రతి ఒక్కరికీ అవసరం. పనిచేసే హక్కు మాత్రమే నీకు ఉంది, ఫలితం మీద కాదు అన్నది గీతా సారాంశం. అంటే, మన పనిని మనం ప్రాణంపెట్టి, ఇష్టపడి చేయాలి. కానీ అది తెచ్చే లాభం, పేరు, గుర్తింపు మీద మన సంతోషాన్ని ముడిపెట్టకూడదు.

మీరు ఒక పనిని ఆస్వాదిస్తూ చేసినప్పుడు, ఆ పని చేయడమే మీకు అతిపెద్ద బహుమతి. ఆ తర్వాత వచ్చే విజయం కేవలం బోనస్ మాత్రమే. సక్సెస్ వస్తే స్వీకరించాలి, రాకపోతే నేర్చుకోవాలి. ఈ రెండు స్థితుల్లోనూ స్థిరంగా ఉండగలిగే స్థితప్రజ్ఞతను సాధించడమే నిజమైన సంతోషం అని మన ప్రాచీన గ్రంథాలు నొక్కి చెబుతున్నాయి.

పాశ్చాత్య తత్వం స్టోయిసిజం (Stoicism) ఏమంటోంది?

తూర్పు దేశాల ఆధ్యాత్మికతతో పాటుగా, పాశ్చాత్య తత్వశాస్త్రమైన 'స్టోయిసిజం' కూడా దాదాపు ఇలాంటి భావాలనే వ్యక్తపరుస్తుంది. మన నియంత్రణలో ఉన్నవి, మన నియంత్రణలో లేనివి అని ప్రపంచాన్ని రెండుగా విభజించాలని స్టోయిక్ తత్వవేత్తలు మార్కస్ అరేలియస్, సెనెకా లాంటి వారు చెప్పారు.

ఇతరులు మన గురించి ఏమనుకుంటున్నారు, మార్కెట్ ఎలా ఉంది, మనకు ప్రమోషన్ వస్తుందా లేదా అనేది మన చేతుల్లో లేదు. కానీ మన ఆలోచనలు, మన కష్టం, మన ప్రవర్తన మన చేతుల్లో ఉన్నాయి. మన నియంత్రణలో లేని వాటి గురించి ఆలోచించడం మానేసి, మనం చేయగలిగే దానిపై దృష్టి పెట్టినప్పుడు మనసులో ఎలాంటి అలజడి ఉండదు. అదే అసలైన స్వేచ్ఛ, అదే అసలైన ఆనందం.

ఈ విషయాన్ని ఎందుకు పట్టించుకోవాలి? ఇదెందుకు ముఖ్యం?

ఇదంతా వినడానికి పీఠాధిపతులు చెప్పే ప్రవచనాల్లా అనిపించవచ్చు. కానీ నేటి ఆధునిక కాలంలో ప్రతి సామాన్య పౌరుడు, ఉద్యోగి, వ్యాపారి దీని గురించి సీరియస్‌గా ఆలోచించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. ఎందుకంటే, విజయమే సంతోషం అనే భ్రమలో పడి మనం మన ఆరోగ్యాన్ని, కుటుంబ బంధాలను నాశనం చేసుకుంటున్నాం.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది తీవ్రమైన డిప్రెషన్ బారిన పడుతున్నారు. కార్పొరేట్ కంపెనీల్లో పనిచేసే యువత 'బర్న్‌అవుట్' (Burnout) కి గురవుతున్నారు. డబ్బు సంపాదించడం కోసం నిద్ర, ప్రశాంతతను త్యాగం చేసి, చివరికి ఆ సంపాదించిన డబ్బును ఆసుపత్రుల పాలు చేస్తున్నారు. మీ ఎదుగుదల కోసం మీరు కష్టపడటం తప్పు కాదు. కానీ ఆ ఎదుగుదల కోసం మీ వర్తమానంలోని చిన్న చిన్న సంతోషాలను చంపుకోవడం ఖచ్చితంగా తప్పే. మీ పిల్లలతో ఆడుకోవడం, కుటుంబంతో కలిసి నవ్వుతూ భోజనం చేయడం, వర్షం పడుతుంటే ఆస్వాదించడం.. వీటికి ఎలాంటి అదనపు అర్హతలు, విజయాలు అవసరం లేదు.

నిపుణుల కోణం: సైన్స్ కూడా ఇదే చెబుతోంది

ఆధ్యాత్మిక వేత్తలు చెప్పే ఈ విషయాలను నేటి ఆధునిక సైన్స్, ముఖ్యంగా 'పాజిటివ్ సైకాలజీ' (Positive Psychology) కూడా ధృవీకరిస్తోంది. మన మెదడులో విడుదలయ్యే రసాయనాలు సంతోషాన్ని ఎలా నియంత్రిస్తాయో శాస్త్రవేత్తలు వివరించారు. మనం ఏదైనా సాధించినప్పుడు, కారు కొన్నప్పుడు, ప్రమోషన్ వచ్చినప్పుడు మెదడులో 'డోపమైన్' (Dopamine) విడుదలవుతుంది. ఇది అప్పటికప్పుడు ఒక గొప్ప ఉత్సాహాన్ని (Thrill) ఇస్తుంది. కానీ ఇది చాలా త్వరగా ఆవిరైపోతుంది.

అదే మనం కృతజ్ఞతతో ఉన్నప్పుడు, ఇతరులకు సాయం చేసినప్పుడు, వర్తమానంలో ప్రశాంతంగా జీవిస్తున్నప్పుడు మెదడులో 'సెరోటోనిన్' (Serotonin), 'ఆక్సిటోసిన్' (Oxytocin) లాంటి రసాయనాలు విడుదలవుతాయి. ఇవి ఇచ్చే ఆనందం చాలా లోతైనది, దీర్ఘకాలం నిలిచి ఉండేది. కాబట్టి ఎప్పుడూ డోపమైన్ కోసం పరిగెత్తే బదులు, శాశ్వతమైన సెరోటోనిన్ సంతోషాన్ని ఇచ్చే అలవాట్లను పెంచుకోవాలని మనస్తత్వ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

ఇకపై మారనున్న సక్సెస్ నిర్వచనం

రాబోయే పదేళ్లలో సమాజంలో సక్సెస్ అనే పదానికి నిర్వచనం పూర్తిగా మారిపోబోతోంది అన్నది ఒక నగ్న సత్యం. కోవిడ్ మహమ్మారి తర్వాత ప్రజల ఆలోచనా విధానంలో తీవ్రమైన మార్పు వచ్చింది. కేవలం పెద్ద ప్యాకేజీలు, బ్యాంకు బ్యాలెన్స్‌లు ఉంటే సరిపోదు, ప్రశాంతమైన జీవితం కావాలని కోరుకునే వారి సంఖ్య విపరీతంగా పెరుగుతోంది. 'క్వైట్ క్విట్టింగ్' (Quiet Quitting), 'గ్రేట్ రెసిగ్నేషన్' (Great Resignation) లాంటి పరిణామాలు దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణలు.

భవిష్యత్తులో కేవలం కోటీశ్వరులను చూసి సమాజం ఆదర్శంగా తీసుకోదు. ఎవరైతే తమ వృత్తిగత జీవితాన్ని, వ్యక్తిగత జీవితాన్ని బ్యాలెన్స్ చేసుకుంటూ, మానసిక ఒత్తిడి లేకుండా, రోగాలు లేకుండా ఆనందంగా జీవిస్తున్నారో.. వారినే రాబోయే తరాలు నిజమైన రోల్ మోడల్స్‌గా గుర్తిస్తాయి. అనవసరమైన పోటీలో పడి జీవితాన్ని నాశనం చేసుకునే విధానం క్రమంగా కనుమరుగవుతుంది.

మనం ఇప్పుడు ఏం చేయాలి?

ఆధ్యాత్మికంగా బతకడం అంటే ఉద్యోగాలు వదిలేసి, ఆస్తులు దానం చేసి హిమాలయాలకు వెళ్లిపోవడం కాదు. మన దైనందిన జీవితంలో చిన్న మార్పులు చేసుకోవడం. మీ బ్యాంక్ అకౌంట్‌లో ఉన్న డబ్బుకు, మీ వ్యక్తిగత విలువకు (Self-worth = Net-worth) ముడిపెట్టడం ఈ క్షణమే ఆపేయండి.

మీరు పడుతున్న కష్టాన్ని ఆస్వాదించండి. ప్రతిరోజూ ఉదయం లేవగానే, మీకున్న వాటన్నింటి పట్ల ఒక నిమిషం పాటు కృతజ్ఞత (Gratitude) వ్యక్తం చేయండి. మీ సంతోషం భవిష్యత్తులో ఎప్పుడో జరిగే అద్భుతం మీద కాకుండా, ఈ రోజు మీ చేతిలో ఉన్న చిన్న చిన్న పనుల మీద ఆధారపడేలా చూసుకోండి. బాహ్య విజయాలు జీవితాన్ని సౌకర్యవంతం చేస్తాయి, కానీ అంతర్గత ప్రశాంతత మాత్రమే జీవితాన్ని పరిపూర్ణం చేస్తుంది.

నిజమైన ఆనందం అనేది ఒక గమ్యస్థానం కాదు, అది ప్రయాణించే విధానం. మీరు ఏ స్థితిలో ఉన్నా, మీ చుట్టూ ఎన్ని సమస్యలు ఉన్నా, మీ మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోగలిగితే.. ఈ ప్రపంచంలో మీకంటే గొప్ప విజేత, మీకంటే సంతోషమైన వ్యక్తి మరొకరు ఉండరు.

Also Read:

The Art of Letting Go: ఎమోషనల్ పెయిన్ వదిలేస్తేనే అసలైన ప్రశాంతత.. గతాన్ని ఎలా వదిలేయాలి?
ఓవర్ థింకింగ్, ఆందోళనలను జయించడం ఎలా? ప్రతి ఒక్కరూ తెలుసుకోవాల్సిన Mindfulness సీక్రెట్ ఇదే
విజయాలు సాధించినా మనసు ఎందుకు ఖాళీగా అనిపిస్తుంది? ఈ శూన్యాన్ని ఎలా జయించాలి?
Inner Stillness: కష్టకాలంలో మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవడం ఎలా?
పాత విషయాలు పదే పదే గుర్తొస్తున్నాయా? ఈ ధ్యానంతో ప్రశాంతత సొంతం