ఉదయం నిద్ర లేచినప్పటి నుంచి రాత్రి పడుకునే వరకు మన చుట్టూ ఫోన్ నోటిఫికేషన్లు, సోషల్ మీడియా స్క్రోలింగ్, ఎడతెగని ఆలోచనల హోరు. "కనీసం పది నిమిషాల పాటు ఒకే పనిపై ఏకాగ్రత ఎందుకు పెట్టలేకపోతున్నాను?" అని సగటు మనిషి తనకు తాను వేసుకుంటున్న అతి పెద్ద ప్రశ్న ఇది. ప్రస్తుత డిజిటల్ యుగంలో మైండ్ ఫోకస్ (Mind Focus) అనేది కేవలం పర్వతాల్లో తపస్సు చేసుకునే యోగులకు, బహుళజాతి సంస్థల సీఈఓలకు మాత్రమే కాదు, ప్రశాంతంగా బతకాలనుకునే ప్రతి సామాన్యుడికి అత్యంత అవసరమైన నైపుణ్యం. అసలు మనకెందుకు ఈ ఏకాగ్రత లోపం వస్తోంది? దీని నుంచి బయటపడటం ఎలా? ఈ విషయాలు ప్రతి ఒక్కరూ తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
ఏకాగ్రత లోపానికి అసలు కారణం ఏంటి?
మన మెదడు ఒకేసారి పదుల సంఖ్యలో పనులను చేయాలని ఆరాటపడుతోంది. దీనినే మనం ఆధునిక పరిభాషలో మల్టీ టాస్కింగ్ అని గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నాము. కానీ సైన్స్ చెబుతున్న వాస్తవం వేరు. మన మెదడు ఒకే సమయంలో ఒక పనిని మాత్రమే అత్యుత్తమంగా చేయగలదు. ప్రతి రెండు నిమిషాలకు ఫోన్ చెక్ చేయడం, వాట్సాప్ మెసేజ్లకు రిప్లై ఇవ్వడం, అనవసరమైన సమాచారాన్ని (Information Overload) మెదడులోకి నిరంతరం పంపుతూ ఉండటం వల్ల అసలు ముఖ్యమైన విషయాలపై స్పష్టత కరువవుతోంది. దీనివల్ల మనకు తెలియకుండానే తీవ్రమైన మానసిక అలసట, ఒత్తిడి పేరుకుపోతున్నాయి. ఆఫీసులోనో, ఇంట్లోనో ఒక చిన్న పని చేయడానికి కూడా గంటల సమయం పడుతుండటం దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.
మెదడు అలసిపోతే జరిగే నష్టం ఏమిటి?
ఏకాగ్రత లేకపోవడం వల్ల మనం కేవలం సమయాన్ని మాత్రమే కోల్పోవడం లేదు, జీవితంలోని ఎన్నో అద్భుతమైన అవకాశాలను, సంతోషాలను దూరం చేసుకుంటున్నామని మానసిక నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. వృత్తిపరమైన పనుల్లో నాణ్యత తగ్గడం, ముఖ్యమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో తడబాటు, కుటుంబ సభ్యులతో గడిపేటప్పుడు కూడా మనసు ఎక్కడో ఉండటం లాంటివి ఈ ఏకాగ్రత లోపం లక్షణాలే. ఇది దీర్ఘకాలంలో యాంగ్జైటీ, డిప్రెషన్ వంటి మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలకు దారి తీస్తుందని వైద్య రంగ నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. స్పష్టత (Clarity) లేని మైండ్, బ్రేకులు లేని కారు లాంటిది. అది ఎప్పుడు ఏ ప్రమాదానికి దారి తీస్తుందో ఎవరికీ తెలియదు.
దారి తప్పిన మనసును తిరిగి గాడిలో పెట్టడం ఎలా?
అయితే మన మెదడును తిరిగి మన దారిలోకి తెచ్చుకోవడం అసాధ్యమైన విషయమేమీ కాదు. దీనికి కావాల్సింది కేవలం కొద్దిపాటి క్రమశిక్షణ, నిరంతర సాధన. ముందుగా మనం చేయాల్సిన అతి ముఖ్యమైన పని 'డిజిటల్ డిటాక్స్' (Digital Detox) అలవర్చుకోవడం. ఉదయం నిద్రలేవగానే, అలాగే రాత్రి పడుకునే ముందు కనీసం ఒక గంట పాటు మొబైల్ ఫోన్కు దూరంగా ఉండటం ద్వారా నిరంతరం పరిగెడుతున్న మెదడుకు కావాల్సినంత విశ్రాంతి లభిస్తుంది.
తరువాత రోజువారీ జీవితంలో 'డీప్ వర్క్' (Deep Work) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాలి. మీరు ఏదైనా అత్యంత ముఖ్యమైన పని చేస్తున్నప్పుడు, కనీసం ఒక గంట పాటు ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుండా చూసుకోవాలి. ఆ సమయంలో ఫోన్ సైలెంట్లో పెట్టడం, సోషల్ మీడియా నోటిఫికేషన్లు ఆఫ్ చేయడం లాంటివి చేయాలి. ఇలా నిరంతరం సాధన చేయడం ద్వారా, మన మెదడు మళ్లీ ఒకే పనిపై సుదీర్ఘ సమయం పాటు దృష్టి సారించడం నేర్చుకుంటుంది.
మెదడును ప్రశాంతంగా, చురుకుగా ఉంచడంలో 'మైండ్ఫుల్నెస్' (Mindfulness) పాత్ర ఎంతో అద్భుతమైనది. మనం ఏం చేస్తున్నామో దానిపైనే మన పూర్తి ధ్యాస ఉంచడమే దీని ఉద్దేశ్యం. భోజనం చేస్తున్నప్పుడు టీవీ చూడకుండా కేవలం భోజనం రుచి మీదే దృష్టి పెట్టడం, నడుస్తున్నప్పుడు ప్రకృతిని గమనిస్తూ మన అడుగుల మీదే ధ్యాస ఉంచడం లాంటి చిన్న చిన్న పనులు మెదడు ఏకాగ్రతకు ఎంతో పదును పెడతాయి. వీటికి తోడు ప్రతిరోజూ కొంత సమయం వ్యాయామం చేయడం, రాత్రి పూట ఏడు నుంచి ఎనిమిది గంటల పాటు నిరంతరాయంగా నిద్రపోవడం మన మెదడు స్పష్టతను (Mental Clarity) రెట్టింపు చేస్తాయి.
భవిష్యత్తును శాసించేది ఏకాగ్రతే!
రాబోయే పదేళ్ల కాలంలో, ప్రపంచంలో అత్యంత అరుదైన, ఖరీదైన నైపుణ్యం ఏదైనా ఉందంటే అది ఏకాగ్రత (Focus) మాత్రమే. ప్రపంచం మొత్తం వందలాది యాప్స్, బ్రాండ్స్ రూపంలో మన దృష్టిని మరల్చడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు, ఎవరైతే తమ మనసును పూర్తి కంట్రోల్లో ఉంచుకోగలుగుతారో వారే రేపటి విజేతలు. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే భవిష్యత్తులో ఏకాగ్రత అనేది మనుషులకు ఒక కొత్త ఐక్యూ (IQ) గా మారుతుందని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
రేపటి నుంచో, ఎల్లుండి నుంచో కాదు.. ఈ రోజు నుంచే ఒక చిన్న మార్పు మీ దినచర్యలో తీసుకురండి. రోజులో కేవలం పది నిమిషాల పాటు ప్రశాంతంగా ఒకచోట కూర్చుని, కళ్లు మూసుకుని మీ శ్వాసను మాత్రమే గమనించండి. మీ ఆలోచనలను అదుపు చేయడానికి ఏమాత్రం ప్రయత్నించకండి, వాటిని కేవలం ఒక సాక్షిలా గమనిస్తూ వదిలేయండి. ఇలా కేవలం ఒక వారం రోజుల పాటు చేసి చూడండి. మీ ఆలోచనల్లో వచ్చే అద్భుతమైన స్పష్టత, పనుల్లో పెరిగే ఏకాగ్రత మీకే ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తాయి. మనసును మాస్టర్ చేసినవారు, తమ జీవితాన్ని మాస్టర్ చేసినట్లే అన్నది అక్షర సత్యం!
