ఈరోజు మనం ఏ గుడికి వెళ్లినా.. అక్కడ గర్భగుడి, అద్భుతమైన శిల్పాలు, ఎత్తైన శిఖరాలు కనిపిస్తాయి. అయితే, ఇవన్నీ ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో, ఆ డిజైన్ల వెనుక ఉన్న అసలు సృష్టికర్తలు ఎవరో ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా? 1500 ఏళ్ల క్రితం ఎలాంటి టెక్నాలజీ, యంత్రాలు లేని కాలంలోనే వీటికి పునాదులు పడ్డాయి. ఆ పునాదులు వేసింది మరెవరో కాదు, భారతీయ చరిత్రను తమదైన శైలిలో శాసించిన గుప్త రాజులు.
ఆధునిక కాలంలో మనం ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, క్రిప్టోకరెన్సీ, విలాసవంతమైన ఇళ్ల గురించి గొప్పగా మాట్లాడుకుంటున్నాం. కానీ, క్రీస్తుశకం 4, 5వ శతాబ్దాల్లోని గుప్తుల కాలం నాటి వాస్తుశిల్పం, బంగారు నాణేల ముద్రణ గురించి నేటి సగటు మనిషి కచ్చితంగా తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. ఎందుకంటే, మనం ఇప్పుడు అనుభవిస్తున్న, ఆరాధిస్తున్న ఆధునిక సంస్కృతికి, ఆర్థిక వ్యవస్థ నిర్మాణాలకు అవే అసలైన బ్లూప్రింట్లు.
దేవాలయ నిర్మాణాలకు తొలి అడుగు
గుప్తుల కాలానికి ముందు భారతదేశంలో శాశ్వతమైన, ఒక పద్ధతిలో నిర్మించిన రాతి దేవాలయాలు పెద్దగా లేవు. ఆనాటి వరకు దేవుళ్లను బహిరంగ ప్రదేశాల్లో లేదా చెట్ల కింద పూజించే ఆచారం ఎక్కువగా ఉండేది. కానీ, ఒక నిర్దిష్టమైన ఆకారంతో, గర్భగుడి అనే కాన్సెప్ట్ తో దేవాలయాలను నిర్మించడం గుప్తులే ప్రారంభించారు.
మధ్యప్రదేశ్లోని దేవ్ గఢ్ ప్రాంతంలో ఉన్న 'దశావతార దేవాలయం' ఇందుకు ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ. చదునైన పైకప్పుతో ప్రారంభమైన ఈ రాతి నిర్మాణాలు, క్రమంగా ఎత్తైన శిఖరాలతో నిర్మించడం మొదలుపెట్టారు. ఈరోజు మనం చూస్తున్న లక్షల కోట్ల రూపాయల బడ్జెట్ తో నిర్మిస్తున్న ఆధునిక దేవాలయాల నిర్మాణ శైలికి.. గుప్తులు ఆనాడు వేసిన పునాదులే స్ఫూర్తి అని చెప్పవచ్చు.
జీవం ఉట్టిపడే శిల్పకళా వైభవం
గుప్తుల కాలంలో శిల్పకళ ఊహించని స్థాయికి చేరుకుంది. మధుర, సారనాథ్ ప్రాంతాలు శిల్పకళా కేంద్రాలుగా విలసిల్లాయి. ఈ కాలం నాటి బుద్ధుని శిల్పాలను మీరు ఎప్పుడైనా నిశితంగా గమనిస్తే.. ముఖంలో ప్రశాంతత, కరుణ అత్యంత స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ధ్యాన ముద్రలో ఉన్న బుద్ధుని విగ్రహాలు మనసుకు ఎంతో ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తాయి.
అలాగే, హిందూ దేవుళ్లైన విష్ణువు, శివుడు, దుర్గామాత శిల్పాలను అత్యంత సుందరంగా చెక్కడం ఇదే కాలంలో ఊపందుకుంది. శిల్పాల్లో మనిషి భావోద్వేగాలను, వారు ధరించిన వస్త్రాల మడతలను సైతం రాతిపై అత్యంత సహజంగా చెక్కడం వారి నైపుణ్యానికి సజీవ నిదర్శనం. నేటి కాలపు త్రీడీ డిజిటల్ ఆర్ట్ కూడా ఆనాటి రాతి శిల్పాల ముందు చిన్నబోతుంది అంటే అతిశయోక్తి కాదు.
బంగారు నాణేలు: అసలైన స్వర్ణయుగం
భారతదేశ చరిత్రలో గుప్తుల కాలాన్ని 'స్వర్ణయుగం' అని ఎందుకు అంటారో వారి నాణేలను చూస్తే మనకు ఇట్టే అర్థమవుతుంది. వారు ముద్రించిన స్వచ్ఛమైన బంగారు నాణేలను 'దీనారాలు' (Dinaras) అని పిలిచేవారు. ఈ నాణేలపై రాజుల బొమ్మలు, దేవుళ్ల చిత్రాలు అత్యంత అందంగా, స్పష్టంగా ముద్రించేవారు.
సముద్రగుప్తుడు వీణ వాయిస్తున్నట్లు ఉన్న నాణేలు, ఆనాటి రాజులకు కళలు, సంగీతం పట్ల ఉన్న మక్కువను తెలియజేస్తాయి. ఈనాటి ప్లాస్టిక్ మనీ, పేపర్ కరెన్సీ కాలంలో ద్రవ్యోల్బణం సామాన్యులను భయపెడుతోంది. కానీ, ఆనాడు ఏకంగా స్వచ్ఛమైన బంగారు నాణేలు సాధారణ ప్రజల చేతుల్లో కూడా చలామణిలో ఉండేవంటే, అప్పటి భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రపంచంలో ఎంత బలంగా ఉండేదో మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు.
చరిత్రను కేవలం పాత రాజుల కథలుగా పక్కన పెట్టకూడదు. గుప్తుల కాలం నాటి కళలు కేవలం రాళ్లు, లోహాలు కాదు.. అవి మన పూర్వీకుల మేధస్సుకు సజీవ సాక్ష్యాలు. ఆధునిక టెక్నాలజీ పెరుగుతున్న కొద్దీ మనం మన మూలాలను, పర్యావరణహితమైన స్వదేశీ నిర్మాణ శైలిని పూర్తిగా మర్చిపోతున్నాం. భవిష్యత్తులో మన నగరాలు అస్తిత్వం లేని, వాతావరణానికి సరిపడని గాజు భవనాలతో నిండిపోయే ప్రమాదం ఉంది.
అందుకే, మన పిల్లలకు కేవలం సాఫ్ట్వేర్ విద్యను మాత్రమే కాకుండా, గుప్తుల లాంటి గొప్ప రాజవంశాలు సాధించిన ఆర్కిటెక్చర్ నైపుణ్యాలను కూడా పరిచయం చేయాలి. మీరు నిజంగా భారతీయ మూలాలను అర్థం చేసుకోవాలనుకుంటే, మీకు వీలైనప్పుడు అజంతా గుహలు లేదా ప్రాచీన దేవాలయాలను సందర్శించండి. ఆనాటి కళాకారుల పనితనం, వారు ఉపయోగించిన టెక్నిక్స్ మిమ్మల్ని కచ్చితంగా ఆశ్చర్యపరుస్తాయి.
