నేటి డిజిటల్ యుగంలో అమెరికాలోని సిలికాన్ వ్యాలీ గురించి, నాసా (NASA) ప్రయోగాల గురించి మనం ఎంతో గర్వంగా మాట్లాడుకుంటున్నాం. టెక్నాలజీ అనగానే పాశ్చాత్య దేశాల వైపు ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నాం. కానీ, అసలు వాస్తవం ఏమిటంటే ఆధునిక సైన్స్, గణిత శాస్త్రాలకు సుమారు 1500 ఏళ్ల క్రితమే మన భారతదేశంలో బలమైన పునాదులు పడ్డాయి. నేటి ఐటీ బూమ్కు కారణమైన 'సున్నా' (Zero) నుండి, అంతరిక్ష పరిశోధనల వరకు అన్నీ ఇక్కడి మట్టిలోనే పుట్టాయి.
క్రీస్తుశకం 4వ శతాబ్దం నుండి 6వ శతాబ్దం వరకు అఖండ భారతదేశాన్ని పాలించిన గుప్త సామ్రాజ్యం చరిత్రలో ఎప్పటికీ చెరిగిపోని ఒక మైలురాయి. కేవలం బంగారు నాణేలు ముద్రించడం వల్లే దీనిని 'స్వర్ణయుగం' (Golden Age) అనలేదు. మనిషి మేధస్సుకు, ఆలోచనలకు, శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలకు వారు ఇచ్చిన స్వేచ్ఛ వల్లే ఆ కాలం ఒక అద్భుతమైన స్వర్ణయుగంగా చరిత్రలో నిలిచిపోయింది. ఆధునిక విద్యావ్యవస్థలో మనం చదువుకుంటున్న ఎన్నో ఆవిష్కరణల వెనుక ఉన్న మన అసలైన మూలాల గురించి ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
ప్రపంచానికి అంకగణితం నేర్పిన కాలం
గుప్తుల కాలం అనగానే ప్రపంచ చరిత్రకారులకు ముందుగా గుర్తుకు వచ్చే పేరు 'ఆర్యభట్టు' (Aryabhata). క్రీస్తుశకం ఐదవ శతాబ్దంలో ఆయన రచించిన 'ఆర్యభట్టీయం' గణిత మరియు ఖగోళ శాస్త్రాల్లో ఒక విప్లవాత్మకమైన గ్రంథం. ఆధునిక కంప్యూటర్ల భాష అయిన బైనరీ కోడింగ్కు ప్రాణాధారమైన 'సున్నా' (Zero) భావనను ప్రపంచానికి పరిచయం చేసింది ఈ కాలంలోనే. దశాంశ విధానం (Decimal system) కూడా ఇక్కడి నుండే మొదలైంది.
పై (Pi) విలువను 3.1416 గా అత్యంత కచ్చితంగా ఆనాడే ఆర్యభట్టు లెక్కగట్టాడు. అంతేకాకుండా, భూమి బల్లపరుపుగా లేదని, అది గుండ్రంగా ఉంటూ తన చుట్టూ తాను తిరుగుతోందని సూర్యకేంద్రక సిద్ధాంతానికి వందల ఏళ్ల ముందే ఆయన నిర్ధారించాడు. సూర్య, చంద్ర గ్రహణాలు ఎలా ఏర్పడతాయో శాస్త్రీయంగా వివరించి ఆ కాలం నాటి మూఢనమ్మకాలకు పెద్ద చెక్పెట్టాడు.
న్యూటన్కు ముందే గురుత్వాకర్షణ సిద్ధాంతం
ఆపిల్ పండు కింద పడటం చూసి న్యూటన్ గురుత్వాకర్షణ శక్తిని కనిపెట్టాడని మనం పాఠ్యపుస్తకాల్లో చదువుకున్నాం. కానీ గుప్తుల కాలంలో జీవించిన మరొక గొప్ప శాస్త్రవేత్త బ్రహ్మగుప్తుడు (Brahmagupta), న్యూటన్ పుట్టడానికి వెయ్యేళ్ల ముందే గురుత్వాకర్షణ సిద్ధాంతం గురించి ప్రస్తావించాడు. "నీరు ప్రవహించడం ఎలాగైతే దాని సహజ లక్షణమో, వస్తువులను తన వైపుకు ఆకర్షించడం భూమికి ఉన్న సహజ లక్షణం" అని ఆయన తన బ్రహ్మస్ఫుటసిద్ధాంతంలో స్పష్టంగా రాశాడు.
కేవలం గణితం మాత్రమే కాదు, లోహ సంగ్రహణ శాస్త్రం (Metallurgy) లో కూడా గుప్తుల కాలం నాటి నైపుణ్యం నేటికీ ప్రపంచానికి ఒక మిస్టరీగానే మిగిలిపోయింది. ఢిల్లీలోని కుతుబ్ మినార్ ఆవరణలో ఉన్న 'ఇనుప స్తంభం' (Iron Pillar of Delhi) దీనికి సజీవ సాక్ష్యం. 1600 ఏళ్లుగా ఎండకు ఎండుతూ, వానకు నానుతున్నా ఆ ఇనుప స్తంభానికి నేటికీ తుప్పు పట్టలేదు. నేటి ఆధునిక రసాయన శాస్త్రవేత్తలు సైతం ఆ నాణ్యతను చూసి ఆశ్చర్యపోతుంటారు.
సాహిత్యానికి స్వర్ణయుగం: కాళిదాసు మరియు నవరత్నాలు
సైన్స్, మ్యాథ్స్లో మాత్రమే కాదు, గుప్తుల కాలం కళలకు, సాహిత్యానికి కూడా ఒక గొప్ప ఊపిరిపోసింది. రెండవ చంద్రగుప్తుడు (విక్రమాదిత్యుడు) ఆస్థానంలో 'నవరత్నాలు' అనబడే తొమ్మిది మంది మహా పండితులు ఉండేవారని చరిత్ర చెబుతోంది. ఆ నవరత్నాల్లో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన రత్నమే మహాకవి కాళిదాసు. సంస్కృత భాషకు ఆయన చేసిన సేవ సాటిలేనిది.
కాళిదాసు రచించిన 'అభిజ్ఞాన శాకుంతలం', 'మేఘదూతం' వంటి అద్భుత కావ్యాలు ప్రపంచ సాహిత్యంలోనే మణిమకుటాలుగా నిలిచాయి. ఆ తర్వాత కాలంలో ఈ గ్రంథాలు ఎన్నో యూరోపియన్ భాషల్లోకి అనువదించబడి పాశ్చాత్యులను సైతం మంత్రముగ్ధులను చేశాయి. వరాహమిహిరుడు రచించిన పంచసిద్ధాంతిక, విష్ణుశర్మ రాసిన పంచతంత్ర కథలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా అపారమైన కీర్తిని గడించింది ఈ కాలంలోనే.
ఈ ఆవిష్కరణలన్నీ ఎప్పుడో పాతకాలంలో జరిగాయి కదా, నేటి ఆధునిక సమాజానికి వీటితో పనేముంది అని కొందరు అనుకోవచ్చు. కానీ ఇక్కడే మనం ఒక ప్రాక్టికల్ విషయాన్ని గమనించాలి. ఒక దేశం శాంతియుతంగా ఉండి, నాయకులు విద్యావంతులను మరియు శాస్త్రవేత్తలను ప్రోత్సహించినప్పుడు మాత్రమే సమాజం పురోగమిస్తుందనడానికి గుప్తుల పరిపాలనే అసలైన ఉదాహరణ. స్థిరమైన రాజకీయ వ్యవస్థ ఉన్నప్పుడే మేధోమథనం (Innovation) జరుగుతుందని ఈ చరిత్ర మనకు చెబుతోంది.
పాశ్చాత్య దేశాలు కనిపెట్టిన వాటిని వాడుకుంటూ కేవలం వినియోగదారులుగా (Consumers) మిగిలిపోకుండా, కొత్త ఆవిష్కరణలు చేసే సృష్టికర్తలుగా (Creators) మనం ఎదగాలి. మన జీన్స్లోనే ఒక ఆర్యభట్టు, ఒక కాళిదాసు దాగి ఉన్నారని, నవకల్పనలు చేయడం భారతీయుల రక్తంలోనే ఉందన్న ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఈ గుప్తుల స్వర్ణయుగ చరిత్ర నేటి యువతకు బలంగా నూరిపోస్తుంది.
