మీరు ఎప్పుడైనా గమనించారా? తరగతి గదిలో సగటు మార్కులు తెచ్చుకున్న విద్యార్థి, భవిష్యత్తులో పెద్ద కంపెనీకి సీఈఓ అవుతాడు. అదే క్లాస్ టాపర్, సాధారణ ఉద్యోగంతో సరిపెట్టుకుంటాడు. ఎందుకిలా జరుగుతుంది? అసలు విజయానికి కావాల్సింది తెలివితేటలా (IQ) లేక కష్టపడే తత్వమా?
దీనికి సమాధానమే "గ్రోత్ మైండ్సెట్" (Growth Mindset)
దశాబ్దాల పాటు సైకాలజిస్టులు చేసిన పరిశోధనలో తేలిందేమిటంటే, మన జీవితాన్ని నిర్ణయించేది మన టాలెంట్ కాదు, మనం టాలెంట్ను ఎలా చూస్తాం అనేదే! "నాకు ఇంతే తెలివి ఉంది, నేను మారలేను" అనుకోవడం ఒక రకమైన జబ్బు. దీని పేరే 'ఫిక్స్డ్ మైండ్సెట్'. కానీ, "నేను ప్రయత్నిస్తే ఏదైనా నేర్చుకోగలను" అనుకోవడమే 'గ్రోత్ మైండ్సెట్'. ఈ ఒక్క చిన్న ఆలోచన, మీ మెదడును, మీ భవిష్యత్తును ఎలా మార్చేస్తుందో, దీని వెనుక ఉన్న సైకాలజీ ఏమిటో ఈ ఆర్టికల్లో చూద్దాం.
What is Growth Mindset? (గ్రోత్ మైండ్సెట్ అంటే ఏమిటి?)
ప్రఖ్యాత స్టాన్ఫోర్డ్ సైకాలజిస్ట్ కరోల్ డ్వెక్ (Carol Dweck) ఈ పదాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు. ఆమె ప్రకారం మనుషులు రెండు రకాలు:
ఫిక్స్డ్ మైండ్సెట్ (Fixed Mindset): వీరు తెలివి, టాలెంట్ అనేవి పుట్టుకతోనే ఫిక్స్ అయిపోతాయని నమ్ముతారు. వీరు వైఫల్యానికి భయపడతారు. "నేను ఓడిపోతే, అందరూ నన్ను తెలివిలేనివాడు అనుకుంటారు" అని కొత్త పనులు చేయడానికి వెనకాడుతారు.
గ్రోత్ మైండ్సెట్ (Growth Mindset): వీరు తెలివిని ఒక కండరం (Muscle) లాంటిదిగా భావిస్తారు. జిమ్లో వ్యాయామం చేస్తే కండరాలు పెరిగినట్లే, సవాళ్లను ఎదుర్కొంటే తెలివి పెరుగుతుందని నమ్ముతారు. వీరికి వైఫల్యం అంటే ఓటమి కాదు, అదొక పాఠం.
సింపుల్గా చెప్పాలంటే:
ఫిక్స్డ్: "నాకు మ్యాథ్స్ రాదు."
గ్రోత్: "నాకు ఇంకా (Yet) మ్యాథ్స్ రాలేదు, ప్రాక్టీస్ చేస్తే వస్తుంది."
The Psychology Behind Success (విజయం వెనుక ఉన్న సైకాలజీ)
సైన్స్ ప్రకారం మన మెదడు ఎప్పటికీ మారదు అనేది అపోహ మాత్రమే. దీని వెనుక "న్యూరోప్లాస్టిసిటీ" (Neuroplasticity) అనే అద్భుతమైన ప్రక్రియ ఉంది.
మనం ఎప్పుడైతే కష్టమైన పనిని నేర్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తామో, మన మెదడులోని న్యూరాన్ల మధ్య కొత్త కనెక్షన్స్ ఏర్పడతాయి. మీరు ఎంత ఎక్కువ సవాళ్లను (Challenges) స్వీకరిస్తే, ఆ కనెక్షన్స్ అంత బలంగా మారుతాయి. అంటే, కష్టపడే కొద్దీ మీరు తెలివిగలవారిగా మారుతారన్నమాట!
సక్సెస్ అయిన వాళ్ళు ఫెయిల్యూర్స్ని చూసి భయపడకపోవడానికి కారణం ఇదే. వారి మెదడు డోపమైన్ (Dopamine) అనే రసాయనాన్ని కేవలం ఫలితం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే కాదు, వారు కష్టపడుతున్నప్పుడు (Process) కూడా విడుదల చేస్తుంది. అందుకే వారికి కష్టం కూడా ఇష్టంగా మారుతుంది.
Benefits of Developing a Growth Mindset (దీని వల్ల కలిగే లాభాలు)
గ్రోత్ మైండ్సెట్ అలవర్చుకుంటే జీవితం ఎలా మారుతుందో చూడండి:
1. అలుపెరగని పోరాట పటిమ (Resilience): కింద పడ్డా కూడా, దుమ్ము దులుపుకుని లేచే శక్తి వస్తుంది. వైఫల్యం మిమ్మల్ని కృంగదీయదు, మరింత గట్టిగా మారుస్తుంది.
2. విమర్శలను స్వీకరించడం: ఎవరైనా మీ తప్పు చెబితే కోప్పడరు. "ఓహో, నేను ఇక్కడ తప్పు చేశానా? దీన్ని సరిదిద్దుకుంటే నేను ఇంకా బెటర్ అవుతాను కదా" అని ఆలోచిస్తారు.
3. ఇతరుల విజయాన్ని చూసి స్ఫూర్తి పొందడం: ఫిక్స్డ్ మైండ్సెట్ ఉన్నవారు పక్కవాడికి ప్రమోషన్ వస్తే కుళ్లుకుంటారు. గ్రోత్ మైండ్సెట్ ఉన్నవారు "వాడు ఎలా సాధించాడు? నేను కూడా అలా ట్రై చేస్తా" అని నేర్చుకుంటారు.
4. భయం లేని జీవితం: కొత్త స్కిల్స్ నేర్చుకోవడానికి, రిస్క్ తీసుకోవడానికి భయం ఉండదు. ఇది కెరీర్ గ్రోత్కి చాలా ముఖ్యం.
How to Develop a Growth Mindset (దీనిని పెంపొందించుకోవడం ఎలా?)
మీ మైండ్సెట్ను ఈ రోజే మార్చుకోవడానికి ఇక్కడ 4 ప్రాక్టికల్ స్టెప్స్ ఉన్నాయి:
1. "ఇంకా" (The Power of 'YET') అనే పదాన్ని వాడండి: మీరు ఏదైనా చేయలేకపోయినప్పుడు, "నాకు రాదు" అనకండి. "నాకు ఇంకా రాదు" అనండి.
"నాకు ఇంగ్లీష్ రాదు" ❌
"నాకు ఇంగ్లీష్ ఇంకా రాదు (కానీ నేర్చుకుంటున్నాను)" ✅ ఈ చిన్న పదం భవిష్యత్తుపై ఆశను కలిగిస్తుంది.
2. ఫలితాన్ని కాదు, ప్రయత్నాన్ని మెచ్చుకోండి: "నువ్వు చాలా తెలివైనవాడివి" అని మిమ్మల్ని మీరు పొగుడుకోకండి. "నువ్వు చాలా కష్టపడ్డావు, అందుకే ఇది సాధించావు" అని చెప్పుకోండి. తెలివిని పొగిడితే అహం వస్తుంది, కష్టాన్ని పొగిడితే బలం వస్తుంది.
3. మెదడును రీ-ట్రైన్ చేయండి: మీకు ఏదైనా పని కష్టంగా అనిపిస్తే, "అమ్మో కష్టం" అనుకోకండి. "ఇది కష్టంగా ఉంది అంటే, నా మెదడు ఇప్పుడు కొత్త కనెక్షన్స్ ఏర్పరుచుకుంటోంది, నేను గ్రో అవుతున్నాను" అని గుర్తుచేసుకోండి.
4. పర్ఫెక్షనిజాన్ని వదిలేయండి: మొదటిసారే అంతా పర్ఫెక్ట్గా రావాలి అనుకోవడం ఫిక్స్డ్ మైండ్సెట్ లక్షణం. తప్పులు చేయడం నేర్చుకోవడంలో భాగమే. తప్పులు చేయండి, కానీ ఒకే తప్పును మళ్లీ చేయకండి.
Pitfalls & Mistakes (గమనించాల్సిన విషయాలు)
ఫేక్ గ్రోత్ మైండ్సెట్: కేవలం మాటల్లో "నేను నేర్చుకుంటాను" అని చెప్పి, ఆచరణలో ఏమీ చేయకపోవడం.
ఓవర్ ఎఫర్ట్: కేవలం కష్టపడితే చాలు అనుకోవడం తప్పు. సరైన స్ట్రాటజీతో కష్టపడాలి. ఒక దారి పని చేయకపోతే, కొత్త దారి వెతకాలి తప్ప, గోడకు తల బాదుకోకూడదు.
FAQs (తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు)
Q1. తెలివితేటలు (IQ) నిజంగా మారుతాయా?
Ans: అవును. IQ అనేది పుట్టుకతో ఫిక్స్ అయిన నంబర్ కాదు. కొత్త భాషలు నేర్చుకోవడం, పజిల్స్ చేయడం, కొత్త స్కిల్స్ నేర్చుకోవడం ద్వారా మెదడు పనితీరు (Cognitive abilities) మెరుగుపడుతుంది.
Q2. గ్రోత్ మైండ్సెట్ పిల్లలకు మాత్రమేనా?
Ans: కాదు, ఇది ఏ వయసు వారికైనా వర్తిస్తుంది. 50 ఏళ్ళ వయసులో కూడా మీరు కొత్త వ్యాపారాన్ని లేదా టెక్నాలజీని నేర్చుకోవచ్చు. మెదడు చనిపోయే వరకు నేర్చుకుంటూనే ఉంటుంది.
Q3. నాకు ఫిక్స్డ్ మైండ్సెట్ ఉందని ఎలా గుర్తించాలి?
Ans: మీకు సవాళ్లు (Challenges) ఎదురైనప్పుడు పారిపోవాలనిపిస్తే, ఇతరుల ఫీడ్బ్యాక్ విన్నప్పుడు కోపం వస్తే, మీకు ఫిక్స్డ్ మైండ్సెట్ ఉన్నట్లే.
Q4. ఇది సక్సెస్ను ఎలా గ్యారెంటీ ఇస్తుంది?
Ans: ఇది సక్సెస్ను ప్లేట్లో పెట్టి ఇవ్వదు. కానీ, సక్సెస్ సాధించడానికి కావాల్సిన పట్టుదలను, ఓపికను ఇస్తుంది. అదే విజయానికి అసలైన సూత్రం.
మీ జీవితం అనేది ఒక పెయింటింగ్ లాంటిది. ఫిక్స్డ్ మైండ్సెట్ ఉన్నవారు "నా దగ్గర ఉన్న రంగులు ఇవే, ఇంతకంటే గొప్పగా నేను వేయలేను" అనుకుంటారు. కానీ గ్రోత్ మైండ్సెట్ ఉన్నవారు, ఉన్న రంగులనే మిక్స్ చేసి కొత్త రంగులను సృష్టిస్తారు. ఈ రోజు నుండే మీ ఆలోచనను మార్చుకోండి. "నేను ఇంతే" అనే సంకెళ్లను తెంచేయండి. మీరు అనుకున్న దానికంటే మీరు ఎంతో ఎక్కువ సాధించగలరు. కావాల్సిందల్లా... ఒక చిన్న నమ్మకం, నిరంతర ప్రయత్నం!
