నిరంతరం పరుగులు తీసే ఆధునిక జీవితంలో ప్రతి పనీ ఒక లావాదేవీగా మారిపోయింది. కోరికలు తీరాలనో, విజయాలు దక్కాలనో చేసే ప్రార్థనల వెనుక ఉన్న ఆశ నెరవేరినా, ఏదో తెలియని వెలితి మిగులుతూనే ఉంటుంది. సరిగ్గా ఈ మానసిక సంఘర్షణకే భగవద్గీతలోని ‘అంతవత్తు ఫలం తేషాం’ శ్లోకం కచ్చితమైన పరిష్కారాన్ని చూపుతోంది. కేవలం తాత్కాలిక లాభాల కోసం పరితపించే బుద్ధిని అధిగమించి, శాశ్వతమైన ప్రశాంతతను ఎలా పొందాలో ఈ శ్లోకం ద్వారా శ్రీకృష్ణుడు స్పష్టంగా వివరించాడు.
[FEATURED_IMAGE]లావాదేవీల భక్తి.. ఆధునిక మానవుడి అసలైన సమస్య
మనం దేవుడిని లేదా విశ్వాన్ని ఒక ఏటీఎం యంత్రంలా చూసే కాలంలో బతుకుతున్నాం. కోరికల చిట్టాను ముందుపెట్టి, అవి నెరవేరితే బదులుగా ఏదో సమర్పిస్తామని బేరాలు ఆడటం నేటి సామాజిక జీవన శైలిలో సాధారణమైపోయింది. దీనినే వేదాంత పరిభాషలో సకామ భక్తి అంటారు. ఏదైనా ఒక నిర్దిష్టమైన ప్రయోజనాన్ని ఆశించి, దాన్ని సాధించడం కోసమే చేసే కర్మలు లేదా ప్రార్థనలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
సకామ భక్తి తప్పు కాకపోయినా, అది మనిషి ఎదుగుదలను ఒక పరిమితికి లోబడి ఉంచుతుంది. ఉదాహరణకు, ఉద్యోగంలో ప్రమోషన్ రావాలనో, ఆర్థిక లాభాలు కలగాలనో చేసే ప్రయత్నాలకు ఫలితాలు రావచ్చు. కానీ ఆ ఫలితాలు అశాశ్వతమైనవి. ఒక కోరిక తీరగానే మనసు మరో కోరిక వైపు మళ్లుతుంది. ఈ నిరంతర ఆరాటంలో మనిషి అసలైన ప్రశాంతతను కోల్పోయి, ఎప్పుడూ భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన చెందుతూనే ఉంటాడు.
‘అంతవత్తు ఫలం తేషాం’.. శ్లోకం చెబుతున్న నగ్న సత్యం
భగవద్గీతలోని ఏడవ అధ్యాయంలో వచ్చే ఈ శ్లోకం మానవ మనస్తత్వాన్ని అత్యంత లోతుగా విశ్లేషిస్తుంది. "అంతవత్ తు ఫలం తేషాం తద్భవత్యల్పమేధసామ్" అంటే అల్పమైన బుద్ధి ఉన్నవారు పరిమితమైన, నాశనమయ్యే ఫలితాలను కోరుకుంటారు అని అర్థం. ఇక్కడ అల్పబుద్ధి అంటే తెలివితక్కువతనం అని కాదు. విశాలమైన దృక్పథం లేకుండా, కేవలం తక్షణ లాభాల కోసం మాత్రమే ఆలోచించే సంకుచిత మనస్తత్వం అని గీతాచార్యుడు స్పష్టం చేస్తున్నాడు.
తాత్కాలికమైన వస్తువుల మీద, స్థానాల మీద పెట్టుకునే మోహం వల్ల వచ్చే ఆనందం కూడా తాత్కాలికమే. ఈ రోజు అద్భుతంగా అనిపించిన విజయం, రేపటికి సాధారణమైపోతుంది. అందుకే అల్పమేధస్సులు ఎంచుకునే మార్గం ఎప్పుడూ అంతమయ్యే ఫలితాలనే ఇస్తుంది. అదే నిష్కామ కర్మ లేదా భగవంతుడి పట్ల నిజమైన శ్రద్ధ కలిగినవారు పరిమితులు లేని ఆనందాన్ని, శాశ్వతమైన తృప్తిని పొందుతారని ఈ శ్లోకం వివరిస్తోంది.
సకామ భక్తి, నిష్కామ భక్తి.. తేడా ఎక్కడంటే
సకామ భక్తిలో ఎప్పుడూ ఒక షరతు ఉంటుంది. "నాకు ఇది జరిగితే, నేను ఇది చేస్తాను" అనే భావన బలంగా ఉంటుంది. దీనివల్ల ఫలితం రాకపోతే తీవ్రమైన నిరాశ, కోపం వస్తాయి. ఫలితం వస్తే అహంకారం పెరుగుతుంది. ఈ రెండు స్థితులూ మనిషిని మానసికంగా కుంగదీస్తాయి. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే సకామ భక్తుడు తనను తాను ఒక వ్యాపారి స్థాయికి తగ్గించుకుంటాడు.
దీనికి పూర్తి భిన్నమైనది నిష్కామ భక్తి. ఇందులో ఎటువంటి షరతులు, ఆశలు ఉండవు. తన కర్తవ్యాన్ని అత్యున్నత స్థాయిలో నిర్వర్తించడం, ఆ తర్వాత వచ్చే ఫలితాన్ని ప్రశాంతంగా స్వీకరించడం దీని లక్షణం. నిష్కామ భక్తుడు తన శ్రద్ధను, శక్తిని అంతా పని మీదే కేంద్రీకరిస్తాడు తప్ప, ఫలితం మీద కాదు. అందుకే అతనికి విజయం వచ్చినా, అపజయం ఎదురైనా మానసిక సమతుల్యత దెబ్బతినదు. ఆధునిక కార్పొరేట్ ప్రపంచంలో లీడర్లకు ఉండాల్సిన అత్యంత ముఖ్యమైన లక్షణం కూడా ఇదే.
శ్రేయస్సు వర్సెస్ ప్రేయస్సు.. ఉపనిషత్తుల హెచ్చరిక
కఠోపనిషత్తులో యమధర్మరాజు నచికేతుడికి బోధించే అత్యంత కీలకమైన అంశం శ్రేయస్సు, ప్రేయస్సు. మనిషి ముందు ఎప్పుడూ ఈ రెండు మార్గాలు ఉంటూనే ఉంటాయి. ప్రేయస్సు అంటే వెంటనే ఆనందాన్ని ఇచ్చేది. ఇది చూడటానికి చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది కానీ, దీర్ఘకాలంలో మనిషిని పతనం వైపు నడిపిస్తుంది. తక్షణ సుఖాల కోసం పాకులాడటం ప్రేయస్సు లక్షణం.
శ్రేయస్సు అంటే నిజమైన మేలు చేసేది. ప్రారంభంలో ఇది కష్టంగా, విసుగుగా అనిపించవచ్చు. కానీ అంతిమంగా మనిషికి శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని, విముక్తిని ఇస్తుంది. గీతలో చెప్పిన అల్పబుద్ధి ఉన్నవారు ఎప్పుడూ ప్రేయస్సునే ఎంచుకుంటారు. వారి దృష్టి కేవలం తక్షణ ఫలితాల మీదే ఉంటుంది కాబట్టి, వారు జీవితపు అసలైన సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించలేరు. అదే శ్రేయస్సును ఎంచుకునేవారు కర్తవ్యనిష్ఠతో ముందుకు సాగి అపరిమితమైన ఫలితాలను సాధిస్తారు.
శ్రద్ధ, కర్తవ్యనిష్ఠ.. ఫలితాలను మార్చే శక్తులు
మనిషి తన శక్తి సామర్థ్యాలను ఎలా వినియోగిస్తున్నాడు అన్నదానిపైనే అతని జీవితం ఆధారపడి ఉంటుంది. శ్రద్ధ అనేది కేవలం గుడిలో కూర్చుని చేసేది కాదు. చేసే ప్రతి పనిలోనూ శ్రద్ధ ఉండాలి. ఒక డాక్టర్ తన రోగికి చేసే వైద్యంలో, ఒక ఉపాధ్యాయుడు తన విద్యార్థులకు చెప్పే పాఠంలో శ్రద్ధ ఉన్నప్పుడే ఆ పనికి సార్థకత వస్తుంది.
ఫలితం మీద విపరీతమైన ఆసక్తి ఉన్నప్పుడు ఆటోమెటిక్ గా పని మీద శ్రద్ధ తగ్గిపోతుంది. భయం, ఆందోళన మనసును కమ్మేస్తాయి. అదే నిష్కామ భావనతో, కేవలం కర్తవ్యనిష్ఠతో పనిచేసినప్పుడు మెదడు పూర్తి సామర్థ్యంతో పనిచేస్తుంది. సృజనాత్మకత పెరుగుతుంది. అప్పుడు వచ్చే ఫలితాలు మనం ఊహించిన దానికంటే ఎన్నో రెట్లు అద్భుతంగా ఉంటాయి. నిష్కామ కర్మ అంటే ఫలితాన్ని వదిలేయడం కాదు, ఫలితం గురించి ఆందోళన చెందకుండా పని చేయడం అని అర్థం చేసుకోవాలి.
ఆధునిక జీవితానికి గీత ప్రాక్టికల్ పాఠం
భగవద్గీత బోధనలు ఏదో అరణ్యాల్లో తపస్సు చేసుకునే సన్యాసుల కోసం కాదు, నిత్యం జీవిత పోరాటంలో ఉండే సగటు మనిషి కోసం. మనం చేస్తున్న పనులన్నీ కేవలం భౌతికమైన, తాత్కాలికమైన అవసరాలు తీర్చుకోవడానికే పరిమితం అయితే మన జీవితం ఒక అంతులేని చదరంగంలా మారుతుంది. తక్షణ లాభాల కోసం అర్రులుచాచే 'అల్పబుద్ధి' ఆలోచనా విధానాన్ని వదిలిపెట్టకపోతే ఆధునిక జీవితంలో మానసిక ప్రశాంతత అనేది ఒక ఎండమావిగానే మిగిలిపోతుంది.
జీవితాన్ని ఒక లావాదేవీలా చూడటం మానేసి, "నాకు ఏమి దక్కుతుంది?" అనే ప్రశ్న నుంచి "నేను ఏమి ఇవ్వగలను?" అనే స్థాయికి మారినప్పుడే మనిషి అసలైన విజయాన్ని అందుకుంటాడు. నిష్కామ భావనను ప్రాక్టికల్ గా అలవర్చుకోవడం అంటే కోరికలను చంపుకోవడం కాదు, ఆ కోరికలకు బానిస కాకుండా జీవించడం. మనం చేసే పని పట్ల నిబద్ధతను పెంచుకుని, అపరిమితమైన శక్తిని మేల్కొల్పడమే అసలైన యోగం. ఈ దృష్టితో అడుగు ముందుకు వేస్తే, ఎదురయ్యే ప్రతి సవాలు ఒక అవకాశంగా మారుతుంది.
