ఆధునిక జీవనశైలిలో ఎప్పుడూ అలసటగా అనిపించడం, కారణం లేకుండా తీవ్రమైన నీరసం ఆవహించడం మనలో చాలా మందికి సర్వసాధారణం అయిపోయింది. కానీ, ఇది కేవలం పని ఒత్తిడి వల్లనో, నిద్రలేమి వల్లనో వస్తున్న సమస్య మాత్రమే కాదు. మన శరీరంలో అత్యంత కీలకమైన విటమిన్ బి12 (Vitamin B12) లోపానికి ఇది ఒక స్పష్టమైన సంకేతం కావచ్చు. మెదడు చురుకుదనం నుంచి నరాల బలం వరకు, ఎర్ర రక్త కణాల ఉత్పత్తి నుంచి డీఎన్ఏ నిర్మాణాల వరకు ఎన్నో కీలక వ్యవస్థలను నడిపించే ఈ విటమిన్ లోపిస్తే, అది దీర్ఘకాలంలో కోలుకోలేని ఆరోగ్య సమస్యలకు దారితీస్తుంది. అసలు ఈ 'సైలెంట్ కిల్లర్' మన శరీరాన్ని లోపలి నుంచి ఎలా దెబ్బతీస్తుందో, దీనికి శాశ్వత పరిష్కారాలు ఏమిటో ప్రతి ఒక్కరూ కచ్చితంగా తెలుసుకోవాల్సిన సమయం ఇది.
[FEATURED_IMAGE]
నరాలకు ప్రాణం పోసే విటమిన్ బి12
సాధారణంగా మనం తీసుకునే ఆహారం ద్వారా శరీరానికి ఎన్నో రకాల విటమిన్లు, ఖనిజాలు అందుతాయి. వీటిలో నీటిలో కరిగే లక్షణం ఉన్న విటమిన్ బి12 పాత్ర చాలా విశిష్టమైనది. దీనినే శాస్త్రీయ పరిభాషలో 'కోబాలమిన్' అని పిలుస్తారు. మన శరీరంలోని ప్రతి కణం సక్రమంగా పనిచేయాలంటే ఈ విటమిన్ అత్యవసరం. ముఖ్యంగా మన కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి ఇది ఒక ఇంధనంలా పనిచేస్తుంది.
నరాల చుట్టూ రక్షణ కవచంలా ఉండే 'మయెలిన్' (Myelin) అనే పొరను ఉత్పత్తి చేయడంలో విటమిన్ బి12 కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఈ రక్షణ కవచం బలంగా ఉంటేనే మెదడు నుంచి శరీర భాగాలకు సంకేతాలు వేగంగా, స్పష్టంగా అందుతాయి. ఒకవేళ ఈ విటమిన్ లోపిస్తే, నరాల పై ఉండే ఆ కవచం దెబ్బతిని, నరాల బలహీనత మొదలవుతుంది. అందుకే ఈ సమస్య తలెత్తినప్పుడు చేతులు, కాళ్ళలో తిమ్మిర్లు రావడం, సూదులతో గుచ్చినట్లు అనిపించడం వంటివి జరుగుతాయి.
అంతేకాకుండా, ఎర్ర రక్త కణాల ఉత్పత్తికి కూడా ఇది చాలా అవసరం. రక్తంలో ఎర్ర రక్త కణాలు తగినంతగా లేకపోతే, శరీరంలోని అన్ని భాగాలకు ఆక్సిజన్ సరఫరా తగ్గిపోతుంది. దీనివల్లనే మనుషులు చాలా త్వరగా అలిసిపోతారు. శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది పడటం, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం లాంటివి ఈ ఆక్సిజన్ కొరత వల్లనే సంభవిస్తాయి.
మనకు తెలియకుండానే ముంచుకొచ్చే ప్రమాదం
విటమిన్ బి12 లోపం అనేది రాత్రికి రాత్రే వచ్చే సమస్య కాదు. మన శరీరం అద్భుతమైన యంత్రాంగంతో పనిచేస్తుంది. మనం తీసుకునే ఆహారం ద్వారా వచ్చే విటమిన్ బి12ను కాలేయం దాదాపు మూడు నుంచి ఐదేళ్ల వరకు నిల్వ చేసుకోగలదు. కాబట్టి, మన శరీరంలో ఈ విటమిన్ కొరత ఏర్పడిన వెంటనే ఎలాంటి లక్షణాలు బయటపడవు.
కాలేయంలో నిల్వ ఉన్న విటమిన్ అంతా పూర్తిగా అయిపోయిన తర్వాత మాత్రమే మనకు అనారోగ్య లక్షణాలు కనిపించడం మొదలవుతుంది. అంటే, మీకు ఇప్పుడు విటమిన్ బి12 లోపం బయటపడిందంటే, గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా మీ శరీరం ఈ కొరతను ఎదుర్కొంటోందని అర్థం. ఈ నిశ్శబ్ద స్వభావం వల్లే దీనిని చాలా మంది నిర్లక్ష్యం చేస్తారు. కానీ, లక్షణాలు తీవ్రమయ్యే కొద్దీ మెదడు పనితీరు మందగించడం, జ్ఞాపకశక్తి తగ్గిపోవడం వంటివి జరుగుతాయి.
దీనిని సరైన సమయంలో గుర్తించకపోతే, నరాలకు శాశ్వత నష్టం వాటిల్లే ప్రమాదం ఉంది. వృద్ధాప్యంలో వచ్చే డిమెన్షియా లేదా అల్జీమర్స్ వంటి భయంకరమైన వ్యాధులకు కూడా దీర్ఘకాలిక విటమిన్ బి12 లోపం ఒక కారణం కావచ్చని వైద్య పరిశోధనలు హెచ్చరిస్తున్నాయి. కాబట్టి, మన శరీరంలో జరిగే చిన్న చిన్న మార్పులను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తక్కువ అంచనా వేయకూడదు.
ఈ లక్షణాలను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నిర్లక్ష్యం చేయకండి
విటమిన్ బి12 లోపం ప్రారంభ దశలో చాలా సాధారణమైన లక్షణాలతో మొదలవుతుంది. తగినంత నిద్రపోయినప్పటికీ ఉదయం లేవగానే తీవ్రమైన నీరసంగా అనిపించడం దీని మొదటి సంకేతం. ఎంత విశ్రాంతి తీసుకున్నా శరీరంలో శక్తి లేనట్లుగా, కండరాలు పట్టుకుపోయినట్లుగా అనిపిస్తుంది. ఇది కేవలం శారీరక అలసట మాత్రమే కాదు, మానసికంగా కూడా మనిషిని కృంగదీస్తుంది.
చర్మంలో మార్పులు కూడా ఈ లోపాన్ని సూచిస్తాయి. ముఖం, చర్మం పాలిపోయినట్లుగా (Pale skin) మారడం, లేదా తేలికపాటి పసుపు రంగులోకి మారడం జరుగుతుంది. రక్తహీనత కారణంగా శరీరంలో బిలిరుబిన్ స్థాయిలు పెరగడమే దీనికి ప్రధాన కారణం. అలాగే, నోటిలో పదే పదే పూత రావడం, నాలుక ఎర్రగా కందిపోయి మంటగా అనిపించడం లాంటివి కూడా బి12 లోపాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి.
నాడీ వ్యవస్థ దెబ్బతినడం వల్ల చేతి వేళ్లు, కాలి వేళ్లలో తిమ్మిర్లు, స్పర్శ కోల్పోయినట్లు అనిపించడం జరుగుతుంది. నడుస్తున్నప్పుడు బ్యాలెన్స్ తప్పడం, తూలిపోవడం వంటివి ఎదురైతే పరిస్థితి తీవ్రంగా ఉందని గ్రహించాలి. వీటికి తోడుగా విపరీతమైన మూడ్ స్వింగ్స్, కారణం లేకుండానే కోపం రావడం, డిప్రెషన్, మరియు ఏ విషయంపైనా దృష్టి పెట్టలేకపోవడం (బ్రెయిన్ ఫాగ్) వంటి మానసిక సమస్యలు కూడా ఈ లోపం వల్లే వస్తాయి.
విటమిన్ బి12 లోపానికి అసలు కారణాలు ఏమిటి?
ఈ లోపానికి కేవలం మనం తీసుకునే ఆహారం మాత్రమే కారణం కాదు, మన శరీరం దాన్ని ఎలా గ్రహిస్తోంది అనేది కూడా చాలా ముఖ్యం. మొదటి కారణం, ఆహారంలో సరైన పోషకాలు లేకపోవడం. విటమిన్ బి12 కేవలం జంతు సంబంధిత ఉత్పత్తులలో మాత్రమే సహజంగా లభిస్తుంది. కాబట్టి, మొక్కల ఆధారిత ఆహారం మాత్రమే తీసుకునే వారిలో ఈ లోపం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
రెండవ అతిపెద్ద కారణం జీర్ణకోశ సమస్యలు. మనం ఆహారం ద్వారా విటమిన్ బి12 తీసుకున్నప్పటికీ, అది రక్తంలోకి చేరాలంటే జీర్ణాశయంలో 'ఇంట్రిన్సిక్ ఫ్యాక్టర్' (Intrinsic Factor) అనే ప్రొటీన్ ఉత్పత్తి కావాలి. వయసు పెరిగే కొద్దీ లేదా కొన్ని రకాల జీర్ణ సంబంధిత వ్యాధుల వల్ల ఈ ప్రొటీన్ ఉత్పత్తి పడిపోతుంది. అలాంటప్పుడు మీరు ఎంత బి12 ఉన్న ఆహారం తిన్నా, అది శరీరానికి వంటబట్టదు. దీనినే 'పెర్నిషియస్ అనీమియా' అంటారు.
అంతేకాకుండా, దీర్ఘకాలికంగా కొన్ని రకాల మందులు వాడటం కూడా బి12 లోపానికి దారితీస్తుంది. ముఖ్యంగా గ్యాస్, ఎసిడిటీ తగ్గడానికి వాడే యాంటాసిడ్స్, మరియు డయాబెటిస్ నియంత్రణకు వాడే మెట్ ఫార్మిన్ లాంటి మందులు పేగుల్లో బి12 శోషణను అడ్డుకుంటాయి. అలాగే, బరువు తగ్గడానికి సర్జరీలు (Bariatric surgery) చేయించుకున్న వారిలో కూడా జీర్ణవ్యవస్థలో మార్పుల వల్ల ఈ లోపం తలెత్తుతుంది.
ఈ సమస్య బారిన పడే అవకాశం ఎవరికి ఎక్కువ?
భారతదేశంలో ఈ సమస్య చాలా తీవ్రంగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం ఇక్కడి ఆహారపు అలవాట్లు. పూర్తిగా శాకాహారం తీసుకునే వారు, ముఖ్యంగా వీగన్ (Vegan) డైట్ పాటించే వారు ఈ విటమిన్ లోపం బారిన పడే ప్రమాదం అత్యధికంగా ఉంటుంది. పాలు, పాల ఉత్పత్తులు కూడా తీసుకోని వారిలో శరీరానికి అవసరమైన బి12 దొరికే మార్గమే ఉండదు.
యాభై ఏళ్లు పైబడిన వృద్ధులలో ఈ సమస్య చాలా సాధారణం. వయసుతో పాటు జీర్ణవ్యవస్థలో ఆమ్లాల ఉత్పత్తి తగ్గిపోవడం వల్ల, వారు తినే ఆహారం నుంచి బి12ను శరీరం వేరు చేయలేకపోతుంది. అందుకే వయసు పైబడిన వారు తరచుగా మతిమరుపు, కండరాల నొప్పులతో బాధపడుతుంటారు. దీనికి వృద్ధాప్యం మాత్రమే కారణం అనుకుని చాలా మంది బి12 పరీక్షలు చేయించరు.
ఇక చిన్న పిల్లలు, గర్భిణీ స్త్రీలలో కూడా ఈ లోపం తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. తల్లిలో బి12 లోపం ఉంటే, పుట్టబోయే బిడ్డ నాడీ వ్యవస్థ అభివృద్ధి దెబ్బతింటుంది. అలాగే, క్రోన్స్ వ్యాధి (Crohn's disease) లేదా సెలియక్ వ్యాధి వంటి పేగు సంబంధిత సమస్యలు ఉన్నవారు కూడా ఈ విటమిన్ లోపాన్ని సులభంగా ఎదుర్కొంటారు. డయాబెటిస్ రోగులు ఎప్పటికప్పుడు ఈ విటమిన్ స్థాయిలను చెక్ చేయించుకోవడం చాలా అవసరం.
శరీరానికి కావాల్సిన బి12 ఎందులో దొరుకుతుంది?
ఈ విటమిన్ కొరతను తీర్చడానికి సరైన ఆహార నియమాలు పాటించడం ఒక్కటే ఉత్తమ మార్గం. మాంసాహారులకు ఈ విటమిన్ పుష్కలంగా లభిస్తుంది. ముఖ్యంగా గొర్రె లేదా మేక కాలేయం (Liver)లో బి12 అత్యధిక మోతాదులో ఉంటుంది. చేపలు, రొయ్యలు, పీతలు వంటి సముద్రపు ఆహారాల్లో, అలాగే చికెన్, గుడ్లలో కూడా మనకు అవసరమైనంత విటమిన్ దొరుకుతుంది. రోజువారీ ఆహారంలో వీటిని చేర్చుకోవడం ద్వారా లోపాన్ని సులభంగా అధిగమించవచ్చు.
అయితే శాకాహారుల పరిస్థితి కాస్త భిన్నంగా ఉంటుంది. వీరు కేవలం పాలు, పాల ఉత్పత్తులపైనే ఆధారపడాల్సి వస్తుంది. పాలు, పెరుగు, జున్ను, పనీర్ వంటి వాటిలో బి12 మోస్తరుగా లభిస్తుంది. కాబట్టి వీటిని ప్రతిరోజూ క్రమం తప్పకుండా తీసుకోవాలి. మొక్కల ఆధారిత ఆహారాల్లో సహజంగా బి12 ఉండదు కాబట్టి, ఈ మధ్య కాలంలో కొన్ని సంస్థలు బి12 ను జోడించిన (Fortified) ఆహార పదార్థాలను మార్కెట్లోకి తీసుకువస్తున్నాయి.
ఫోర్టిఫైడ్ తృణధాన్యాలు, సోయా పాలు, బాదం పాలు వంటివి శాకాహారులకు ప్రత్యామ్నాయంగా పనికొస్తాయి. అలాగే, పోషకాహార నిపుణులు సూచించే 'న్యూట్రిషనల్ ఈస్ట్' (Nutritional Yeast) వాడటం ద్వారా కూడా శాకాహారులు తమ బి12 అవసరాలను తీర్చుకోవచ్చు. ఆహారం ద్వారా లోపాన్ని భర్తీ చేయలేనప్పుడు వైద్యుల సలహా తీసుకోవడం తప్పనిసరి.
ఈ లోపాన్ని అధిగమించడానికి సరైన చికిత్సలు ఏమిటి?
లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే సొంత వైద్యం చేసుకోకుండా, డాక్టర్ సూచన మేరకు రక్త పరీక్షలు చేయించుకోవడం మొదటి అడుగు. 'సీరం విటమిన్ బి12 టెస్ట్' లేదా 'మిథైల్ మెలొనిక్ యాసిడ్' (MMA) పరీక్షల ద్వారా శరీరంలో ఈ విటమిన్ స్థాయిలను కచ్చితంగా అంచనా వేయవచ్చు. రిపోర్ట్స్ ఆధారంగా సమస్య తీవ్రతను బట్టి వైద్యులు సరైన చికిత్సను నిర్ణయిస్తారు.
లోపం స్వల్పంగా ఉంటే, రోజువారీ వేసుకునే నోటి మాత్రలను (Oral Supplements) వైద్యులు సూచిస్తారు. వీటిలో సైనోకోబాలమిన్ లేదా మిథైల్ కోబాలమిన్ అనే రెండు రకాల సప్లిమెంట్స్ అందుబాటులో ఉంటాయి. సాధారణంగా ఈ మాత్రలు వాడటం ద్వారా కొద్ది వారాల్లోనే నీరసం, అలసట తగ్గిపోయి శరీరం తిరిగి శక్తిని పుంజుకుంటుంది. అయితే వీటిని ఎన్ని రోజులు వాడాలి అనేది డాక్టర్ మాత్రమే నిర్ణయించాలి.
కానీ, జీర్ణకోశ సమస్యల వల్ల శరీరం బి12ను గ్రహించలేకపోతున్న పరిస్థితుల్లో, మాత్రలు ఏమాత్రం పనిచేయవు. అలాంటి వారికి నేరుగా కండరాలకు ఇచ్చే ఇంజెక్షన్లను (Intramuscular Injections) సిఫార్సు చేస్తారు. సమస్య తీవ్రతను బట్టి ప్రతిరోజూ, వారానికి ఒకసారి, లేదా నెలకు ఒకసారి ఈ ఇంజెక్షన్లు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. వీటి ద్వారా విటమిన్ నేరుగా రక్తంలో కలుస్తుంది కాబట్టి, నాడీ సంబంధిత సమస్యల నుంచి వేగంగా ఉపశమనం లభిస్తుంది.
సకాలంలో మేల్కొంటేనే సంపూర్ణ ఆరోగ్యం
విటమిన్ బి12 లోపం అనేది ప్రాణాపాయం కాకపోవచ్చు కానీ, దాన్ని వదిలేస్తే మాత్రం అది జీవన నాణ్యతను పూర్తిగా దెబ్బతీస్తుంది. నడవలేకపోవడం, పనులు చేసుకోలేకపోవడం, మతిమరుపు పెరగడం లాంటివి మనిషిని ఇతరులపై ఆధారపడేలా చేస్తాయి. కాబట్టి, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారపు అలవాట్లను పెంపొందించుకోవడంతో పాటు, సంవత్సరానికి ఒకసారైనా మాస్టర్ హెల్త్ చెకప్ చేయించుకోవడం ఎంతో ఉత్తమం.
ముఖ్యంగా శాకాహారులు, యాభై ఏళ్లు పైబడిన వారు తమ ఆరోగ్యం పట్ల అదనపు శ్రద్ధ వహించాలి. చిన్నపాటి జాగ్రత్తలు, సరైన సమయంలో తీసుకునే చికిత్స మన నరాలను, మెదడును చురుకుగా ఉంచుతాయి. ఆధునిక యుగంలో వేగంగా పరుగెత్తాలంటే, మన శరీరానికి అవసరమైన ఇంధనాన్ని సరైన మోతాదులో అందించడం మన కనీస బాధ్యత. ఆరోగ్యం విషయంలో అశ్రద్ధ వద్దు, విటమిన్ బి12 తో మెరుగైన జీవనానికి పునాది వేయండి.
Also Read:
Vitamin B12 Deficiency | B12 లోపం: ఈ ప్రమాదం మీకు తెలుసా?అలసట, తిమ్మిర్లు వేధిస్తున్నాయా? ఇది Vitamin B12 లోపం కావచ్చు
Vitamin B12 : రోజంతా నిద్రమత్తు? కారణం ఈ విటమిన్ లోపమే!
ఈ 5 లక్షణాలు ఉంటే... B12 టెస్ట్ తప్పనిసరి!
విటమిన్ బి12 లోపం ఉందా? శక్తి, మెదడు ఆరోగ్యానికి 11 ఆహారాలు | 11 Vitamin B12 Foods
Vitamin B12 Deficiency: మహిళలూ జాగ్రత్త! ఈ లక్షణాలుంటే బి12 లోపం కావచ్చు!
