రగులుతున్న పశ్చిమాసియా.. ఇరాన్ 'న్యూక్లియర్ డస్ట్' వెనుక అసలు కథ

ప్రపంచం నడిబొడ్డున రగులుతున్న అణు మంటలు! ఒకవైపు శిథిలమైన ఇరాన్ భూగర్భ స్థావరాలు.. మరోవైపు ఆ శిథిలాల కింద ప్రాణాలు తీసే అణు ధూళి. అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య ఇప్పుడు జరుగుతున్న పోరాటం భయంకరమైన విధ్వంసానికి దారితీయబోతోంది. ఎందుకంటే, అక్కడ ఉన్నది సామాన్యమైన ఆయుధాలు కాదు.. ప్రపంచ పటాన్ని క్షణాల్లో చెరిపేసే అత్యంత ప్రమాదకరమైన యురేనియం!

కాలుతున్న అణు ధూళి.. ట్రంప్ సంచలన ప్రకటన!

ఇతర దేశాల గడ్డపై ఉన్న అత్యంత ప్రమాదకరమైన యురేనియంను తొలగించి, తరలించడంలో అమెరికాకు దశాబ్దాల సుదీర్ఘ అనుభవం ఉంది. ఇప్పుడు ఇరాన్ వద్ద ఉన్న యురేనియం నిల్వలను కూడా అలాగే తరలించాలని వాషింగ్టన్ తీవ్రంగా ఒత్తిడి చేస్తోంది. ఈ ఆపరేషన్ గనుక జరిగితే, ప్రపంచ చరిత్రలోనే ఇది మునుపెన్నడూ చూడని అతిపెద్ద సాహసంగా నిలిచిపోతుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

ఇటీవల అమెరికా దాడులతో ఇరాన్ భూగర్భంలో కప్పబడిపోయిన 'న్యూక్లియర్ డస్ట్' (అణు ధూళి)ను తాము భద్రపరుస్తామని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యలు అగ్నికి ఆజ్యం పోశాయి. కానీ ఈ ప్రకటన చేసిన గంటల వ్యవధిలోనే టెహ్రాన్ దీనిని తీవ్రంగా ఖండించింది. తమ యురేనియం నిల్వలను ఎక్కడికీ, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ బదిలీ చేసే ప్రసక్తే లేదని ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ ప్రతినిధి ఇస్మాయిల్ బఘాయీ ప్రభుత్వ టెలివిజన్ సాక్షిగా కుండబద్దలు కొట్టారు.

నిమిషాల్లో అణుబాంబు.. అమెరికా భయం అదే!

సరిగ్గా జూన్ 2025లో అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడులకు ముందు, ఇరాన్ వద్ద ఏకంగా 60 శాతం స్వచ్ఛత గల 441 కిలోగ్రాముల యురేనియం ఉందని అంతర్జాతీయ అణుశక్తి ఏజెన్సీ (IAEA) అంచనా వేసింది. దీనికి తోడు మరో 200 కిలోగ్రాముల 20 శాతం స్వచ్ఛత గల యురేనియం కూడా వారి వద్ద ఉంది.

ఇందులో ఆందోళన కలిగించే అత్యంత భయంకరమైన విషయం ఏంటంటే.. 60 శాతం స్వచ్ఛత ఉన్న యురేనియంను కేవలం కొద్ది వారాల్లోనే అణ్వాయుధాలకు వాడే 90 శాతం స్వచ్ఛత స్థాయికి మార్చేయొచ్చు! సైనిక దాడుల వల్ల ఈ సామర్థ్యం ప్రస్తుతం దెబ్బతిన్నప్పటికీ, భవిష్యత్తులో ఇరాన్‌కు ఈ అణు సామర్థ్యం లేకుండా పూర్తిగా తుడిచిపెట్టాలన్నదే వాషింగ్టన్ అసలు లక్ష్యం.

భూగర్భంలో భయంకరమైన ఆపరేషన్!

ఇస్ఫహాన్, నాటాంజ్ లాంటి ఇరాన్ కీలక అణు నిల్వల స్థావరాలు ఇప్పటికే వైమానిక దాడుల్లో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. సొరంగాల మార్గాలు శిథిలాల కింద కప్పబడిపోయాయని, అక్కడ భారీ బారికేడ్లు ఉన్నాయని శాటిలైట్ చిత్రాలు స్పష్టంగా చూపిస్తున్నాయి. సుమారు ఏడాది కాలంగా అంతర్జాతీయ ఇన్‌స్పెక్టర్లు ఈ ప్రాంతాలను సందర్శించకపోవడంతో, లోపల యురేనియం ఎంత ఉంది? ఏ స్థితిలో ఉందన్నది ఎవరికీ అంతుచిక్కని మిస్టరీగా మారింది.

ఇది బహుశా ప్రపంచ చరిత్రలోనే అత్యంత సంక్లిష్టమైన యురేనియం తొలగింపు ఆపరేషన్ అవుతుందని గతంలో ఇలాంటి మిషన్లలో పాల్గొన్న మాజీ పెంటగాన్ అధికారి ఆండ్రూ వెబర్ 'వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్'కు తెలిపారు. అసలు ఈ ఆపరేషన్ ఎందుకంత ప్రమాదకరం?

యురేనియంను బయటకు తీయాలంటే బాంబు దాడులకు గురై ఏ క్షణమైనా కూలిపోయేలా ఉన్న భూగర్భ స్థావరాల్లోకి ప్రాణాలకు తెగించి వెళ్లాలి. ఈ యురేనియం భారీ సిలిండర్లలో వాయు రూపంలో నిల్వ చేయబడి ఉంటుంది. దాడుల వల్ల ఆ సిలిండర్లు పగిలిపోయి ఉంటే.. అణు రేడియేషన్ లీకై ముప్పు ఏ స్థాయిలో ఉంటుందో ఊహించడం కూడా కష్టమే!

20 బిలియన్ డాలర్ల డీల్.. ఆ యురేనియం ఎక్కడికి?

ఈ యురేనియంను నేరుగా అమెరికాకు తరలించాలన్న ప్రతిపాదనను ఇరాన్ ఇప్పటికే నిర్మొహమాటంగా తిరస్కరించింది. దానికి ప్రత్యామ్నాయాలు ఉన్నప్పటికీ, అవి కూడా ఎంతో ప్రమాదకరమైనవే. గతంలో 2015 అణు ఒప్పందం కింద.. ఆంక్షల సడలింపు కోసం 20 శాతం స్వచ్ఛత ఉన్న 11 టన్నుల ఇరాన్ యురేనియంను రష్యాకు తరలించారు.

ఆ ఒప్పందం ఇరాన్ నిల్వలను 300 కిలోలకు పరిమితం చేసింది. కానీ 2018లో అమెరికా ఆ ఒప్పందం నుంచి తప్పుకోవడంతో ఆ కథ ముగిసింది. అయితే, ఇప్పుడు కూడా అలాంటి ఏర్పాట్లపైనే మళ్లీ రహస్య చర్చలు జరుగుతున్నాయి. నివేదికల ప్రకారం, యురేనియం నిల్వలను ఇస్తే.. స్తంభింపజేసిన ఇరాన్ నిధుల్లో దాదాపు 20 బిలియన్ డాలర్లను అమెరికా తిరిగి ఇచ్చే ఆఫర్ తెరపైకి తెచ్చింది.

మరో ప్రతిపాదన ఏమిటంటే.. కజకిస్తాన్‌లో ఉన్న ఐఏఈఏ (IAEA) ఆధీనంలోని అణు బ్యాంకుకు ఈ యురేనియంను బదిలీ చేయడం. అక్కడ దాన్ని పౌర అవసరాల కోసం పలుచగా చేసి భద్రపరుస్తారు. అయితే ఈ రెండు ఆప్షన్లు అమలు కావాలంటే అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య బలమైన రాజకీయ ఒప్పందం కుదరాలి. కానీ ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో అది అసాధ్యంగా కనిపిస్తోంది.

అమెరికా అణు ఆపరేషన్ల సీక్రెట్ హిస్టరీ!

1994లో కజకిస్తాన్ నుంచి సుమారు 600 కేజీల వెపన్స్-గ్రేడ్ యురేనియంను తరలించేందుకు అమెరికా అత్యంత రహస్యంగా 'ప్రాజెక్ట్ సఫైర్' (Project Sapphire)ని చేపట్టింది. అమెరికా బృందాలు ఈ రేడియోధార్మిక పదార్థాన్ని వందలాది ప్రత్యేక కంటైనర్లలో ప్యాక్ చేసి.. C-5 రవాణా విమానాల్లో సుదీర్ఘ ప్రయాణం ద్వారా తరలించాయి. ఆ యురేనియంను టేనస్సీ రాష్ట్రంలోని ఓక్ రిడ్జ్ నేషనల్ లాబొరేటరీకి చేర్చి, పౌర రియాక్టర్ల కోసం మార్చారు.

సరిగ్గా ఇలాగే 1998లో కూడా.. జార్జియాలోని టిబిలిసికి సమీపంలో ఉన్న ఒక రీసెర్చ్ రియాక్టర్ నుంచి అత్యంత స్వచ్ఛమైన యురేనియంను అమెరికా, బ్రిటీష్ నిపుణులు కట్టుదిట్టమైన భద్రత మధ్య స్కాట్లాండ్‌కు తరలించారు.

అసలు ఈ కథ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం నాటి నుంచే ఉంది. అప్పటి బెల్జియన్ కాంగోలోని (ఇప్పటి డెమొక్రాటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో) షింకోలోబ్వే గని నుంచి అమెరికా యురేనియంను రవాణా చేసింది. ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే.. హిరోషిమా బాంబులో వాడిన యురేనియంలో మూడింట రెండొంతులు అక్కడి నుంచే వచ్చింది, నాగసాకి బాంబుకు కూడా అదే కారణమైంది.

ఆ యురేనియంను శత్రు దేశాలకు దక్కకుండా చేసేందుకు అమెరికా వేల టన్నుల ఖనిజాన్ని కొనుగోలు చేసి, పక్కా ఇంటెలిజెన్స్ ఆపరేషన్స్ నడిపింది. యుద్ధం తర్వాత కెనడా, దక్షిణాఫ్రికాలతోనూ ఇలాంటి ఒప్పందాలే కుదుర్చుకుంది. 1950ల నాటికే అమెరికా వాడే యురేనియంలో సగానికి పైగా విదేశాల నుంచే వచ్చేది.

అమెరికా ఎనర్జీ ఇన్ఫర్మేషన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ లెక్కల ప్రకారం.. 2023 నాటికి అమెరికా అణు కర్మాగారాలు ఉపయోగించిన యురేనియంలో 99 శాతం దిగుమతి చేసుకున్నదే! ఇప్పటికీ కెనడా, కజకిస్తాన్, రష్యా, ఉజ్బెకిస్తాన్, ఆస్ట్రేలియా దేశాలే అమెరికాకు ప్రధాన సరఫరాదారులుగా ఉన్నాయి. గతంలో ఆయా దేశాల ప్రభుత్వాల సహకారంతో ఈ ఆపరేషన్లు సక్సెస్ అయ్యాయి. కానీ ఇరాన్‌లో ప్రస్తుతం అలాంటి అనుకూల వాతావరణం ఏమాత్రం లేదు!

ఇరాన్ దాగుడుమూతలు.. మిగిలిన ఏకైక మార్గం!

ఒకవేళ ఇరు దేశాల మధ్య ఒప్పందం కుదిరి, యురేనియంను తరలించినా అసలు సమస్య అక్కడితో తీరదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ప్రధాన సమస్య ఏంటంటే.. దాన్ని ధృవీకరించడం! తమ యురేనియంలో కొంత భాగం ఇటీవల జరిగిన బాంబు దాడుల్లో నాశనమైందని ఇరాన్ చెబుతోంది. కానీ ఐఏఈఏ తనిఖీలకు పూర్తి యాక్సెస్ ఇస్తే తప్ప ఆ వాదన నిజమో కాదో ప్రపంచానికి తెలియదు.

దెబ్బతిన్న మౌలిక సదుపాయాలు, భయంకరమైన రేడియేషన్ వాతావరణం, శిథిలాల లాంటి సాంకేతిక అడ్డంకులు అమెరికా దళాలకు పెను సవాలుగా మారనున్నాయి.

వీటన్నింటిని అధిగమించాలంటే.. అనుమానిత ప్రాంతాల్లో పర్యావరణ నమూనాలను సేకరించే హక్కును అమెరికా కచ్చితంగా డిమాండ్ చేస్తుంది. ఆ శాంపిల్స్ ద్వారా కంటికి కనిపించని యురేనియం సూక్ష్మ జాడలను పసిగట్టి, అక్కడ నిజంగా యురేనియం ఉందా? లేక ఇరాన్ దొంగతనంగా ఎక్కడికైనా తరలించిందా? అన్నది సులువుగా పసిగట్టవచ్చు.

ఈ అణు ధూళి రేడియేషన్ లీకైనా, లేదా అది తీవ్రవాదుల చేతికి చిక్కి బాంబుగా మారినా.. ఆ వినాశనం పశ్చిమాసియా నుంచి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను క్షణాల్లో కుప్పకూల్చేస్తుంది. రాబోయే రోజుల్లో ఇరాన్ గనుక అణు తనిఖీలకు అంగీకరించకపోతే.. మిగిలి ఉన్న అణు కేంద్రాలపై అమెరికా మరింత కఠినమైన గ్రౌండ్ ఆపరేషన్స్ చేపట్టడం ఖాయం. పసిఫిక్ సముద్రంలో కదులుతున్న ఈ రేడియేషన్ మేఘాలు.. రేపు ఎప్పుడైనా, ఎక్కడైనా పెను విపత్తును సృష్టించవచ్చు!

Also Read:

పాక్ శాంతి చర్చలకు ఇరాన్ బ్రేక్: ట్రంప్‌కు అసిమ్ మునీర్ కీలక విజ్ఞప్తి!
ట్రంప్ అంచనాలు తలకిందులు.. అమెరికాలో భగ్గుమంటున్న పెట్రోల్
Iran Arms Smuggling: అమెరికాకు చిక్కిన లేడీ స్మగ్లర్
జపాన్‌లో సముద్రపు అడుగున మహా భూకంపం.. 3 మీటర్ల ఎత్తున సునామీ ముప్పు!
అమెరికాకు ఇరాన్ బిగ్ షాక్: ఇస్లామాబాద్ చర్చలు అవాస్తవం!