మండుతున్న ఎండలకు నదులు ఊపిరాడక గిలగిల కొట్టుకుంటున్నాయి. ప్రాణవాయువు కరువై జలచరాలు మృత్యువాత పడుతున్నాయి. గ్లోబల్ వార్మింగ్ (భూతాపం) సృష్టిస్తున్న ఈ భయంకరమైన విపత్తు ప్రపంచ జలకళను క్రమంగా శ్మశానవాటికగా మారుస్తోంది.
చైనాకు చెందిన శాస్త్రవేత్తలు కృత్రిమ మేధ (AI), ఉపగ్రహాల సాయంతో 1985 నుంచి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న 21,000 నదులపై చేసిన అధ్యయనం వెన్నులో వణుకు పుట్టిస్తోంది. ప్రతిష్ఠాత్మక 'సైన్స్ అడ్వాన్సెస్' జర్నల్లో ప్రచురితమైన ఈ నివేదిక ప్రకారం.. 1985 నుంచి నదుల్లో ఆక్సిజన్ స్థాయిలు సగటున 2.1 శాతం పడిపోయాయి. ఇది చూడటానికి చిన్న అంకెలా అనిపించినా, ఈ పరిస్థితి ఇలాగే కొనసాగితే అమెరికా, భారత్ సహా ఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లోని నదులన్నీ చేపలు ఏమాత్రం బతకలేని 'డెడ్ జోన్స్'గా మారడం ఖాయం.
మరుగుతున్న నీళ్లు.. ఆవిరవుతున్న ప్రాణవాయువు
భౌతిక, రసాయన శాస్త్రాల కనీస సూత్రాల ప్రకారం.. నీరు వేడెక్కితే అందులో ఆక్సిజన్ను నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యం తగ్గిపోతుంది. మానవ తప్పిదాల వల్ల పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు నదులను మరగబెడుతున్నాయి. ఫలితంగా నీటిలోని ఆక్సిజన్ వాతావరణంలోకి ఆవిరైపోతోంది. ఈ క్షీణత ఇలాగే కొనసాగితే శతాబ్దం చివరి నాటికి ప్రపంచ నదులు సగటున అదనంగా మరో 4 నుంచి 5 శాతం ఆక్సిజన్ను కోల్పోతాయని చైనీస్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్కు చెందిన ప్రధాన పరిశోధకుడు క్యూ గువాన్ హెచ్చరించారు. ఈ డీఆక్సిజనేషన్ (Deoxygenation) నదులపై ఆధారపడే మనుషులకు, జలచరాలకు అతిపెద్ద ముప్పుగా మారనుందన్నారు.
డెడ్ జోన్స్.. నదుల పాలిట మృత్యు శాసనం
మెక్సికో సింధుశాఖ, చెసాపీక్ బే, లేక్ ఈరీ లాంటి ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికే ఈ 'డెడ్ జోన్స్' ఏర్పడ్డాయి. అక్కడ ఊపిరి ఆడక చేపలు పిట్టల్లా రాలిపోతున్నాయి. ఈ ఆక్సిజన్ క్షీణత అత్యంత నెమ్మదిగా జరిగే ప్రక్రియ అయినా, దీర్ఘకాలంలో జల పర్యావరణ వ్యవస్థను దారుణంగా దెబ్బతీస్తుందని గువాన్ ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. జీవవైవిధ్యం అంతరించిపోవడం, నీటి నాణ్యత పడిపోవడం వంటి పర్యావరణ సంక్షోభాలకు ఇది దారితీస్తుందన్నారు. బ్రెజిల్లోని అమెజాన్ లాంటి నదుల పరిస్థితి చూస్తుంటే మరింత భయమేస్తోందని ఆయన పేర్కొన్నారు. గత ఏడాది అధ్యయనం ప్రకారం, 1980 నుంచి అమెజాన్లో ప్రతి దశాబ్దానికి డెడ్ జోన్స్ కనిపించే రోజులు దాదాపు 16 రోజుల మేర పెరిగాయి.
గంగానది ఉక్కిరిబిక్కిరి.. 20 రెట్లు వేగంగా పతనం!
ఇక మన దేశంలోని పవిత్ర గంగా నది పరిస్థితి అత్యంత దయనీయంగా మారింది. ప్రపంచ సగటు కంటే ఏకంగా 20 రెట్లు వేగంగా గంగా నదిలో ఆక్సిజన్ హరించుకుపోతోందని ఈ అధ్యయనం కుండబద్దలు కొట్టింది. కార్బన్ ఉద్గారాలు మోస్తరుగా పెరిగినా సరే.. తూర్పు అమెరికా, ఆర్కిటిక్, భారత్, దక్షిణ అమెరికాలోని నదులు ఈ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఏకంగా 10 శాతం ఆక్సిజన్ను కోల్పోతాయని తాజా విశ్లేషణలో తేలింది.
ఒక చిన్న మార్పు.. వినాశనానికి దారి
అరిజోనా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన జియో సైంటిస్ట్ కార్ల్ ఫ్లెస్సా ఈ పరిస్థితిపై స్పందిస్తూ.. రాబోయే రోజుల్లో వడగాల్పుల వల్ల నదులన్నీ దుర్వాసన కొట్టే డెడ్ జోన్స్గా (హైపోక్సియా) మారుతాయన్నారు. నదుల పరిస్థితి ఎంత దారుణంగా ఉందంటే, ఒక చిన్న మార్పు కూడా వాటిని ప్రమాదపు అంచుల్లోకి నెట్టేస్తుందని హెచ్చరించారు.
మీరు సరదాగా చేపలు పట్టే ప్రదేశాలు వేడెక్కితే, ఆక్సిజన్ పడిపోయి ఇక అక్కడ పట్టుకోవడానికి ఒక్క చేప కూడా మిగలదన్నారు. ఉట్రెచ్ట్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన హైడ్రాలజీ ప్రొఫెసర్ మార్క్ బిర్కెన్స్ అధ్యయనం ప్రకారం.. 1980 నుంచి ప్రపంచ నదుల్లో ఆక్సిజన్ కొరత ప్రతి దశాబ్దానికి 13 రోజులు, డెడ్ జోన్స్ ముప్పు 3 రోజులు పెరుగుతూ వస్తోంది. ప్రపంచం మరింత వేడెక్కుతున్న కొద్దీ ఈ సంఖ్య భయంకరంగా మారనుంది.
63 శాతం పాపం వేడి నీటిదే!
నదుల్లో ఆక్సిజన్ తగ్గిపోవడానికి ఎరువులు, పట్టణ వ్యర్థాల వల్ల ఏర్పడే కాలుష్యం, డ్యామ్ల నిర్మాణాలు, గాలి ప్రవాహాల్లో మార్పులు వంటివి కారణమైనా.. ఏకంగా 63 శాతం ముప్పు కేవలం నీరు వేడెక్కడం వల్లే జరుగుతోందని ఈ అధ్యయనం స్పష్టం చేసింది. డ్యూక్ విశ్వవిద్యాలయ ఎకాలజిస్ట్ ఎమిలీ బెర్న్హార్డ్ మాట్లాడుతూ.. "నదులు వేడెక్కేకొద్దీ నీటి కాలుష్య సమస్యలు మరింత తీవ్రంగా, సుదీర్ఘంగా మారి 'అనోక్సియా' (ఆక్సిజన్ పూర్తిగా నశించడం) కు దారితీస్తాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో నీటి కాలుష్యాన్ని అరికట్టడం అత్యంత కీలకం, కానీ నదులు వేడెక్కడం వల్ల అది అతిపెద్ద సవాలుగా మారుతుంది" అని వివరించారు.
నదులంటే కేవలం ప్రవహించే నీళ్లు కాదు, లక్షలాది జీవులకు ఊపిరి పోసే ప్రాణనాడులు. ఆ ఊపిరి పూర్తిగా ఆగిపోకముందే ప్రపంచం మేల్కోకపోతే, రేపు గొంతు తడుపుకోవడానికి, కడుపు నింపుకోవడానికి మనిషికి ఏదీ మిగలదు!
