మీ చిన్నారి పేరు పెట్టి పిలిచినా పలకడం లేదా? కళ్లలోకి చూసి మాట్లాడటానికి ఇబ్బంది పడుతున్నారా? అయితే ఇది కేవలం సిగ్గు లేదా ముభావం కాకపోవచ్చు. ప్రస్తుతం వేగంగా విస్తరిస్తున్న 'ఆటిజం' (Autism) లక్షణం కూడా అయి ఉండవచ్చు. అసలు ఆటిజం అంటే ఏమిటి, దానిని ముందుగానే ఎలా గుర్తించాలి, తల్లిదండ్రులుగా మీరు చేయాల్సిన తొలి అడుగు ఏమిటి అనే విషయాలను ప్రతి సామాన్యుడు తెలుసుకోవడం నేటి తక్షణ అవసరం. ఈ పరిస్థితులపై సరైన అవగాహన ఉంటే ఒక అద్భుతమైన జీవితాన్ని పిల్లలకు అందించవచ్చు.
ఆటిజం అంటే వ్యాధి కాదు, వైవిధ్యం
ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్ (ASD) అనేది నయం చేయాల్సిన రోగం లేదా అంటువ్యాధి ఎంతమాత్రం కాదు. ఇది మెదడు ఎదుగుదలకు, నరాల పనితీరుకు సంబంధించిన ఒక ప్రత్యేకమైన పరిస్థితి. ఈ పిల్లలు ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకునే విధానం, సమాజంతో స్పందించే తీరు సాధారణ పిల్లల కంటే కాస్త భిన్నంగా ఉంటుంది.
వీరికి తమ భావాలను వ్యక్తపరచడంలో, ఇతరులతో కలవడంలో కొన్ని సవాళ్లు ఎదురవుతాయి. గత దశాబ్ద కాలంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆటిజం కేసుల సంఖ్య గణనీయంగా పెరుగుతోంది. గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాలనే తేడా లేకుండా ప్రతి చోటా ఈ కేసులు నమోదవుతున్నాయి. సరైన సమయంలో ఈ పరిస్థితిని గుర్తిస్తే, పిల్లల భవిష్యత్తును పూర్తిగా మార్చే అవకాశం ఉంటుంది.
మొదటి సంకేతాలు: ముందుగానే పసిగట్టడం ఎలా?
పిల్లల్లో ఆటిజం లక్షణాలు సాధారణంగా రెండు నుంచి మూడేళ్ల వయసులో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అయితే నిశితంగా గమనిస్తే ఏడాది వయసులోనే ఈ సంకేతాలను పసిగట్టవచ్చు. ప్రధానంగా వీరు ఇతరులతో కళ్లలోకి చూసి మాట్లాడటానికి (Eye contact) అస్సలు ఇష్టపడరు. తమ చుట్టూ ఏం జరుగుతుందో పట్టించుకోకుండా, తమదైన సొంత ప్రపంచంలో గడుపుతుంటారు.
మాట్లాడటం నేర్చుకోవడంలో తీవ్రమైన ఆలస్యం కావడం మరో ముఖ్యమైన లక్షణం. తోటి పిల్లలు స్పష్టంగా మాట్లాడుతున్న వయసులో, ఆటిజం ఉన్న పిల్లలు చిన్న చిన్న మాటలు పలకడానికి కూడా ఇబ్బంది పడతారు. ఒకవేళ మాట్లాడినా, ఎదుటివారు చెప్పిన మాటలనే మళ్లీ మళ్లీ యాంత్రికంగా రిపీట్ చేస్తుంటారు. వైద్య పరిభాషలో దీనినే ఎకోలాలియా అని పిలుస్తారు.
వీరి ప్రవర్తనలో కూడా ఎన్నో ప్రత్యేకతలు దాగి ఉంటాయి. ఒకే బొమ్మతో గంటల తరబడి ఆడటం, చేతులను పదే పదే గాలిలో ఊపడం, లేదా ఒకే చోట గుండ్రంగా తిరగడం లాంటివి చేస్తుంటారు. రోజువారీ పనుల్లో చిన్న మార్పు వచ్చినా వారు తీవ్రమైన ఆందోళనకు గురవుతారు. కొత్త వ్యక్తులను కలవడం, పెద్ద శబ్దాలు వినడం లేదా ప్రకాశవంతమైన లైట్లను చూడటం వీరికి తీవ్రమైన అసౌకర్యాన్ని కలిగిస్తుంది.
అసలు కారణాలు ఏమిటి? అపోహలు ఏవి?
ఆటిజం కచ్చితంగా ఎందుకు వస్తుంది అనే దానికి వైద్యశాస్త్రంలో ఇప్పటికీ ఒకే నిర్దిష్టమైన కారణం లేదు. అయితే జన్యుపరమైన లోపాలు (Genetics), వాతావరణ పరిస్థితులు (Environmental factors) రెండూ దీనికి కారణమవుతాయని నిపుణులు విశ్వసిస్తున్నారు. కుటుంబ చరిత్రలో ఎవరికైనా ఇలాంటి పరిస్థితి ఉంటే పిల్లలకు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
గర్భధారణ సమయంలో తల్లికి వచ్చే కొన్ని రకాల ఇన్ఫెక్షన్లు, గర్భంలో ఎదుగుదల లోపాలు కూడా ఈ ముప్పును పెంచుతాయని తాజా పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అలాగే వయసు పైబడిన తర్వాత పిల్లల్ని కనడం కూడా ఆటిజంకు దారితీసే కారకాల్లో ఒకటిగా వైద్యులు చెబుతున్నారు.
ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన వాస్తవాన్ని ప్రతి ఒక్కరూ తెలుసుకోవాలి. చిన్న పిల్లలకు వేసే వ్యాక్సిన్ల వల్లే ఆటిజం వస్తుందనే ఒక భయంకరమైన అపోహ సమాజంలో బలంగా నాటుకుపోయింది. కానీ ఇందులో ఏమాత్రం వాస్తవం లేదని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) స్పష్టం చేసింది. టీకాలు పిల్లల ప్రాణాలను కాపాడతాయే తప్ప, ఆటిజంకు కారణం కావు.
వైద్య నిర్ధారణ: ఏ వయసులో స్క్రీనింగ్ అవసరం?
ఈ పరిస్థితిని గుర్తించడానికి ఎలాంటి రక్త పరీక్షలు, ఎక్స్-రేలు లేదా ఎంఆర్ఐ స్కానింగ్లు ఉండవు. కేవలం పిల్లల ప్రవర్తన, వారి ఎదుగుదల దశలను బట్టి మాత్రమే నిపుణులు దీనిని నిర్ధారిస్తారు. పీడియాట్రిషియన్లు, చైల్డ్ సైకాలజిస్టులు ప్రత్యేకమైన ప్రశ్నల ద్వారా, పిల్లలతో గడిపే సమయం ద్వారా వారి మానసిక స్థితిని అంచనా వేస్తారు.
మీ బిడ్డ ఎదుగుదలలో ఏదైనా తేడా గమనిస్తే, "పెరిగే కొద్దీ వాటంతట అవే మాటలు వస్తాయిలే" అని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. 18 నెలల నుంచి 24 నెలల వయసు మధ్యలో ప్రతి చిన్నారికి ఆటిజం స్క్రీనింగ్ చేయించడం నేడు అత్యంత ఆవశ్యకం. వ్యాధి నిర్ధారణ ఎంత త్వరగా జరిగితే, మనం అందించే శిక్షణ అంత మెరుగైన, వేగవంతమైన ఫలితాలను ఇస్తుంది.
థెరపీ మరియు చికిత్సా విధానాలు
ఆటిజంను ఒకేసారి పూర్తిగా నయం చేయడానికి ఎలాంటి మ్యాజిక్ మందులు లేదా సర్జరీలు లేవు. అయితే సరైన థెరపీల ద్వారా వారి నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసి, వారు స్వతంత్రంగా జీవించేలా చేయవచ్చు. ఇందులో ప్రధానంగా స్పీచ్ థెరపీ, ఆక్యుపేషనల్ థెరపీ, బిహేవియరల్ థెరపీ లాంటివి ఎంతో అద్భుతంగా పనిచేస్తాయి.
స్పీచ్ థెరపీ ద్వారా పిల్లల్లో కమ్యూనికేషన్ స్కిల్స్, భాషా నైపుణ్యాలను మెరుగుపరుస్తారు. తమకు ఏమి కావాలో అడిగి తెలుసుకోవడం, ఇతరులతో భావాలను పంచుకోవడం నేర్పిస్తారు. అలాగే ఆక్యుపేషనల్ థెరపీ ద్వారా రోజువారీ పనులు సొంతంగా చేసుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంపొందిస్తారు. బట్టలు వేసుకోవడం, స్పూన్తో భోజనం చేయడం, పళ్ళు తోముకోవడం లాంటి పనులను వారే చేసుకునేలా తర్ఫీదు ఇస్తారు.
అప్లైడ్ బిహేవియర్ అనాలిసిస్ (ABA) అనే మరో సైకలాజికల్ థెరపీ ద్వారా పిల్లల్లో సానుకూల ప్రవర్తనను పెంచుతారు. కోపం వచ్చినప్పుడు ఎలా నియంత్రించుకోవాలి, ఇతరులతో ఆడుకునేటప్పుడు ఎలా మెలగాలి అనే విషయాలను ఆటల ద్వారా ఆహ్లాదకరంగా నేర్పిస్తారు. ప్రతి చిన్నారి మెదడు తీరు భిన్నంగా ఉంటుంది కాబట్టి, వారి వ్యక్తిగత అవసరాలకు తగినట్లుగా ప్రత్యేకమైన చికిత్సా విధానాన్ని నిపుణులు రూపొందిస్తారు.
తల్లిదండ్రుల పాత్ర: ఓర్పుతో సాధించే విజయం
ఆటిజం ఉన్న పిల్లలను పెంచడం తల్లిదండ్రులకు ఒక సుదీర్ఘమైన సవాలు. దీనికి ఎంతో ఓపిక, అపారమైన ప్రేమ అవసరం. ముందుగా పిల్లల పరిస్థితిని తల్లిదండ్రులు మనస్ఫూర్తిగా అంగీకరించాలి. వారిని పక్కింటి పిల్లలతో లేదా తోటి వారితో పోల్చి చూడటం తక్షణమే మానుకోవాలి. ప్రతి చిన్నారిలో ఏదో ఒక అద్భుతమైన సృజనాత్మక నైపుణ్యం దాగి ఉంటుంది, దానిని గుర్తించి ప్రోత్సహించడం మీ బాధ్యత.
ఇంట్లో ఒక కచ్చితమైన దినచర్య (రొటీన్) పాటించడం వీరికి చాలా భద్రతా భావాన్ని ఇస్తుంది. ఎప్పుడూ ఒకే సమయానికి నిద్రలేవడం, భోజనం చేయడం, ఆడుకోవడం లాంటివి ఒక క్రమపద్ధతిలో అలవాటు చేయాలి. వారితో కమ్యూనికేట్ చేయడానికి కేవలం మాటలనే కాకుండా బొమ్మలు, ఫ్లాష్ కార్డులు, ముఖ కవళికలను ఉపయోగించడం మంచిది. వారు ఏ చిన్న పనైనా సొంతంగా చేసినప్పుడు, మనసారా మెచ్చుకోవడం ద్వారా వారిలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని రెట్టింపు చేయవచ్చు.
ఇదే సమయంలో పిల్లల సంరక్షణలో పడి తల్లిదండ్రులు తమ సొంత మానసిక, శారీరక ఆరోగ్యాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఆటిజం సపోర్ట్ గ్రూపుల్లో చేరడం ద్వారా ఇతర తల్లిదండ్రులతో మీ అనుభవాలను పంచుకోవచ్చు. దీనివల్ల మీకు మానసిక భరోసాతో పాటు, పిల్లలను ఎలా పెంచాలో కొత్త మెళకువలు తెలుసుకునే అవకాశం లభిస్తుంది.
భవిష్యత్తుపై కొత్త ఆశ
ఆటిజం అనేది ఏమాత్రం ఒక శాపం కాదు, అది మానవ మెదడు పనితీరులో ఉన్న ఒక అందమైన వైవిధ్యం (Neurodiversity) మాత్రమే. చరిత్రను గమనిస్తే ఆటిజం లక్షణాలు ఉన్న ఎంతో మంది వ్యక్తులు సైన్స్, టెక్నాలజీ, సంగీతం, కళల రంగాల్లో అద్భుతాలు సృష్టించారు. ఎందుకంటే వారు ఒకే అంశంపై అత్యంత లోతైన ఏకాగ్రతను కనబరుస్తారు.
సమాజంగా మనం చేయాల్సింది వారిని చూసి జాలిపడటం లేదా వింతగా చూడటం కాదు. వారిని మనలో ఒకరిగా, సమానంగా అంగీకరించాలి. మన విద్యాసంస్థలు, కార్యాలయాలు ఆటిజం ఫ్రెండ్లీగా మారినప్పుడే మనం నిజమైన అభివృద్ధి సాధించినట్లు. మీ చిన్నారిలో ఏవైనా లక్షణాలు కనిపిస్తే భయపడకండి, వెంటనే నిపుణులను సంప్రదించి వారికి అవసరమైన అండగా నిలబడండి. అదే వారికి మీరు ఇచ్చే అతిపెద్ద బహుమతి.
