అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ: మంగోల్ దండయాత్రల నుంచి దేశాన్ని కాపాడిన పాలకుడా.. లేక క్రూరమైన నియంతనా?

క్రీస్తుశకం 13వ శతాబ్దం చివరలో ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ చరిత్ర ఎప్పుడూ ఒక అంతుచిక్కని పజిలే. ఒకవైపు సొంత బాబాయ్‌నే దారుణంగా వధించి అధికారంలోకి వచ్చిన అత్యంత క్రూరుడిగా, మరోవైపు ప్రపంచాన్ని గడగడలాడించిన మంగోల్ దండయాత్రల నుంచి భారతదేశాన్ని కాపాడిన మహావీరుడిగా ఆయనకు చరిత్రలో స్థానం ఉంది. నేటి ఆధునిక ఆర్థికవేత్తలను సైతం ఆశ్చర్యపరిచే మార్కెట్ సంస్కరణలు, ధరల నియంత్రణ విధానాలను వందల ఏళ్ల క్రితమే అత్యంత పకడ్బందీగా అమలు చేసిన దార్శనికుడు ఆయన. కేవలం కత్తితోనే కాకుండా, తన పదునైన వ్యూహాలతో భారత ఉపఖండాన్ని ఏకం చేసిన ఖిల్జీ పాలనా రహస్యాలు చరిత్ర పుటల్లో ఎప్పటికీ ఒక ఆసక్తికరమైన అధ్యాయమే.

[FEATURED_IMAGE]

నెత్తుటి పునాదులపై అధికార పీఠం

ఖిల్జీ రాజవంశ స్థాపకుడైన జలాలుద్దీన్ ఖిల్జీకి అల్లావుద్దీన్ స్వయానా మేనల్లుడు మరియు అల్లుడు. క్రీస్తుశకం 1296లో దక్కన్ ప్రాంతంలోని దేవగిరిపై దండెత్తి అపారమైన సంపదను దోచుకున్న అల్లావుద్దీన్, ఆ సంపదతో ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని చేజిక్కించుకోవాలని పథకం పన్నాడు. తన విజయానికి అభినందనలు తెలపడానికి వచ్చిన వృద్ధుడైన జలాలుద్దీన్‌ను అత్యంత దారుణంగా వధించి తన తలపై కిరీటాన్ని పెట్టుకున్నాడు. ఆయన అధికార ప్రస్థానం నెత్తుటి మరకలతోనే ప్రారంభమైంది.

ఢిల్లీని చేరుకునే మార్గంలో ప్రజలు, రాజప్రతినిధులు తన ద్రోహాన్ని ప్రశ్నించకుండా ఉండేందుకు ఆయన ఒక వినూత్నమైన ఎత్తుగడ వేశాడు. తాను దేవగిరి నుంచి తెచ్చిన బంగారు నాణేలను, రత్నాలను దారిపొడవునా ప్రజలకు పంచుకుంటూ వెళ్లాడు. బంగారం ముందు ప్రజల నైతికత ఓడిపోతుందనే మానవ నైజాన్ని ఆయన ఆనాడే పసిగట్టాడు. ఎవరైతే తన పక్షాన నిలబడ్డారో వారికి ఉన్నత పదవులు ఇచ్చి, ఆ తర్వాత వారే భవిష్యత్తులో తనకు కూడా ద్రోహం చేయవచ్చనే అనుమానంతో వారిని సైతం అత్యంత దారుణంగా మట్టుబెట్టాడు. అధికారం కోసం ఎవరినైనా వాడుకుని వదిలేయడం ఖిల్జీ నైజం.

మంగోల్ దండయాత్రల నుంచి దేశానికి రక్షణ కవచం

చరిత్రలో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ చేసిన అతిపెద్ద మేలు ఏదైనా ఉందంటే, అది మంగోలుల దాడుల నుంచి భారతదేశాన్ని కాపాడటమే. ఆ కాలంలో మంగోల్ సైన్యం ఒక భయంకరమైన తుఫాను లాంటిది. వారు వెళ్లిన ప్రతి దేశాన్ని నాశనం చేసి, లక్షలాది మందిని ఊచకోత కోశారు. అలాంటి మంగోలులు భారతదేశంపై కన్నేసి, పదే పదే ఢిల్లీని ముట్టడించడానికి దాడులు చేశారు.

ఈ దాడులను ఎదుర్కోవడానికి అల్లావుద్దీన్ 'ఉక్కు మరియు రక్తం' లాంటి విధానాన్ని అవలంబించాడు. మంగోలులను ఎదుర్కోవాలంటే కేవలం కోటల గోడలు సరిపోవని, ఒక భారీ స్థిర సైన్యం (Standing Army) ఉండాలని ఆయన గుర్తించాడు. జాఫర్ ఖాన్ లాంటి అత్యంత పరాక్రమశాలులైన సేనాపతుల నేతృత్వంలో మంగోలులను సరిహద్దుల్లోనే మట్టికరిపించాడు. ఒకవేళ అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ గనుక ఆ దాడులను అడ్డుకోకపోయి ఉంటే, భారతీయ నాగరికత, సంస్కృతి, దేవాలయాలు, సంపద పూర్తిగా బూడిద కుప్పలుగా మారిపోయేవి. దేశ భద్రత విషయంలో ఆయన చూపించిన కఠిన వైఖరి ఆనాటి భౌగోళిక రాజకీయాలకు అత్యంత అవసరం.

అబ్బురపరిచే మార్కెట్ సంస్కరణలు.. ద్రవ్యోల్బణానికి చెక్

మంగోలులను ఎదుర్కోవడానికి ఖిల్జీ దాదాపు నాలుగు లక్షల మందికి పైగా సైనికులతో ఒక భారీ సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. కానీ, వాటందరికీ ఎక్కువ జీతాలు ఇస్తే ప్రభుత్వ ఖజానా ఖాళీ అవుతుందని ఆయనకు తెలుసు. సైనికులకు తక్కువ జీతం ఇచ్చినా వారు బతకాలి అంటే, మార్కెట్లో నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు చాలా తక్కువగా, స్థిరంగా ఉండాలి. ఈ ఆలోచన నుంచి పుట్టిందే అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ ప్రసిద్ధ 'మార్కెట్ సంస్కరణలు' (Market Control Policies).

ఆయన ఢిల్లీలో నాలుగు రకాల ప్రత్యేక మార్కెట్లను ఏర్పాటు చేశాడు. ధాన్యం కోసం ఒకటి, బట్టలు మరియు నెయ్యి కోసం మరొకటి, గుర్రాలు, బానిసలు, పశువుల కోసం ఇంకొకటి ఏర్పాటు చేశారు. సూది నుంచి గుర్రం వరకు ప్రతి వస్తువు ధరను ప్రభుత్వమే కచ్చితంగా నిర్ణయించింది. ఎవరైనా వ్యాపారి నిర్ణయించిన ధర కంటే ఎక్కువకు అమ్మినా, తూకంలో మోసం చేసినా.. ఎంత బరువు తక్కువైతే అంత మాంసాన్ని ఆ వ్యాపారి శరీరం నుంచి కోసి తీయాలని కఠినమైన చట్టాలు అమలు చేశాడు. 'షాహ్నా-ఇ-మండి' అనే ప్రత్యేక అధికారులను నియమించి, మార్కెట్లపై నిరంతర నిఘా ఉంచాడు. ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) అనే మాటే లేకుండా దశాబ్దాల పాటు వస్తువుల ధరలను స్థిరంగా ఉంచిన ఒక ప్రాచీన ఎకనామిక్ మాస్టర్ మైండ్ అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ.

భూమి శిస్తు విధానం.. దళారుల వ్యవస్థ నిర్మూలన

మార్కెట్ సంస్కరణలతో పాటు వ్యవసాయ రంగంలో ఆయన తీసుకొచ్చిన మార్పులు కూడా విప్లవాత్మకమైనవి. పన్నుల వసూళ్లలో దళారుల వ్యవస్థను ఆయన పూర్తిగా నిర్మూలించాడు. అంతకుముందు ఖుత్‌లు, ముకద్దమ్‌లు, చౌదరీలు లాంటి మధ్యవర్తులు రైతుల నుంచి పన్నులు వసూలు చేసి ప్రభుత్వానికి కొంత కట్టి, మిగతాది తాము ఉంచుకునేవారు. అల్లావుద్దీన్ ఈ వ్యవస్థను రద్దు చేసి, నేరుగా ప్రభుత్వ అధికారులే పన్నులు వసూలు చేసేలా చర్యలు తీసుకున్నాడు.

భూమిని కచ్చితంగా కొలవడానికి 'బిస్వా' (Biswa) అనే ఒక ప్రామాణిక కొలతను ప్రవేశపెట్టాడు. భూమి దిగుబడిలో సగం (50 శాతం) పన్నుగా చెల్లించాలని కఠినంగా ఆదేశించాడు. దీనివల్ల మధ్యవర్తుల ఆధిపత్యం తగ్గి, నేరుగా ప్రభుత్వ ఖజానాకు ఆదాయం పెరిగింది. హిందూ జమీందారులను, ముస్లిం అధికారులను సమానంగా దండించి పన్నుల ఎగవేతను అడ్డుకున్నాడు.

ఉత్తరాది ఆక్రమణలు.. పద్మావతి వివాదం వెనుక దాగిన వాస్తవాలు

రాజ్యాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్న తర్వాత అల్లావుద్దీన్ తన దృష్టిని రాజ్య విస్తరణపై పెట్టాడు. మొదటగా సంపన్నమైన గుజరాత్ రాష్ట్రాన్ని ఆక్రమించాడు. ఆ తర్వాత రాజ్‌పుత్ రాజుల స్థావరాలైన రణథంబోర్, చిత్తోర్‌గఢ్ కోటలపై భీకరమైన దాడులు చేశాడు. రాజ్‌పుత్ యోధులు ఎంత వీరోచితంగా పోరాడినా, ఖిల్జీ భారీ సైన్యం ముందు నిలబడలేకపోయారు.

చిత్తోర్ ముట్టడి అనగానే అందరికీ 'రాణి పద్మిని' (పద్మావతి) కథ గుర్తుకొస్తుంది. మాలిక్ ముహమ్మద్ జాయసీ అనే కవి సుమారు రెండు వందల ఏళ్ల తర్వాత రాసిన 'పద్మావత్' అనే కావ్యంలో.. కేవలం రాణి పద్మావతి అందానికి మోహించే అల్లావుద్దీన్ చిత్తోర్ పై దాడి చేశాడని వర్ణించాడు. అయితే ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం, గుజరాత్ మరియు దక్షిణ భారతదేశానికి వెళ్లే కీలకమైన వాణిజ్య మార్గంలో చిత్తోర్ కోట ఉండటం వల్లే వ్యూహాత్మకంగా దానిని ఆక్రమించుకున్నాడని స్పష్టమవుతోంది. రాజ్‌పుత్ మహిళలు శత్రువుల చేతిలో బందీలు కాకుండా సామూహికంగా మంటల్లో దూకి ప్రాణత్యాగం చేసే 'జౌహర్' (Jauhar) సాంప్రదాయం ఈ యుద్ధాల సమయంలోనే ఎక్కువగా జరిగింది.

దక్షిణ భారతదేశంపై మాలిక్ కాఫూర్ దండయాత్రలు

అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ పాలనలో మరో కీలక ఘట్టం దక్షిణ భారతదేశంపై చేసిన దండయాత్రలు. గుజరాత్ ఆక్రమణ సమయంలో ఒక బానిసగా దొరికిన 'మాలిక్ కాఫూర్' కాలక్రమంలో ఖిల్జీకి అత్యంత నమ్మకమైన సేనాపతిగా ఎదిగాడు. వింధ్య పర్వతాలను దాటి దక్షిణ భారతదేశంపై దండెత్తిన మొదటి ఢిల్లీ సుల్తాన్ అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీనే. మాలిక్ కాఫూర్ నేతృత్వంలో ఒక భారీ సైన్యం దక్కన్ పీఠభూమిలోకి ప్రవేశించింది.

దేవగిరి (యాదవులు), వరంగల్ (కాకతీయులు), ద్వారసముద్రం (హొయసల), మధురై (పాండ్యులు) రాజ్యాలపై మాలిక్ కాఫూర్ విరుచుకుపడ్డాడు. వరంగల్‌ను పాలిస్తున్న ప్రతాపరుద్రుడిని ఓడించి అపారమైన సంపదను, వజ్రాలను (కోహినూర్ వజ్రం ఇక్కడి నుంచే వెళ్లిందని చరిత్రకారులు చెబుతారు) దోచుకున్నాడు. అయితే ఇక్కడ అల్లావుద్దీన్ ఒక గొప్ప రాజకీయ వ్యూహాన్ని అమలు చేశాడు. ఉత్తరాదిలా దక్షిణ రాజ్యాలను తన సామ్రాజ్యంలో నేరుగా కలుపుకోకుండా, అక్కడి రాజులను కేవలం సామంతులుగా మార్చి ఏటా భారీగా కప్పం చెల్లించేలా ఒప్పందాలు చేసుకున్నాడు. ఢిల్లీ నుంచి దక్షిణాన్ని నేరుగా పాలించడం అసాధ్యమని ఆయనకున్న భౌగోళిక అవగాహన దీనికి కారణం.

నిఘా వ్యవస్థ, ప్రభువులపై ఉక్కుపాదం

తన పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగే కుట్రలను, తిరుగుబాట్లను అణచివేయడానికి అల్లావుద్దీన్ అత్యంత కఠినమైన నిఘా వ్యవస్థను (Spy System) ఏర్పాటు చేశాడు. 'బరీద్‌లు' (Barids), 'మున్హియాన్‌లు' (Munhiyans) అనే గూఢచారులు మార్కెట్లలో, అధికారుల ఇళ్లలో, సామాన్య ప్రజల మధ్య తిరుగుతూ ప్రతి చిన్న విషయాన్ని సుల్తాన్‌కు చేరవేసేవారు.

అధికారులు, ప్రభువులు (Nobles) ఒకచోట చేరితే తనపై కుట్రలు చేస్తారనే భయంతో, వారి సామాజిక కలయికలపై, విందులపై కఠినమైన ఆంక్షలు విధించాడు. ప్రభువుల మధ్య వివాహ సంబంధాలు జరగాలన్నా సుల్తాన్ అనుమతి తప్పనిసరి చేశాడు. రాజ్యంలో మద్యం తయారీని, అమ్మకాలను పూర్తిగా నిషేధించాడు. మద్యం మత్తులోనే అధికారుల మధ్య కుట్రలు జరుగుతాయని ఆయన గట్టిగా నమ్మాడు. ఈ ఉక్కుపాద విధానాల వల్ల ఆయన బతికినంత కాలం రాజ్యంలో ఎలాంటి పెద్ద తిరుగుబాట్లు జరగలేదు.

వాస్తుశిల్పం మరియు సాంస్కృతిక సమ్మేళనం

క్రూరమైన పాలకుడిగా పేరున్నప్పటికీ, అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ కాలంలో వాస్తుశిల్పం, సాహిత్యం ఎంతో అభివృద్ధి చెందాయి. ఆయన ఢిల్లీలో 'సిరి' (Siri) అనే ఒక కొత్త నగరానికి, కోటకు పునాది వేశాడు. కుతుబ్ మినార్ ప్రాంగణంలో అద్భుతమైన 'అలై దర్వాజా' (Alai Darwaza) ను నిర్మించాడు. భారతీయ వాస్తుశిల్ప చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా పరిపూర్ణమైన 'ఆర్చ్' (Arch) మరియు 'గుమ్మటం' (Dome) ఉపయోగించి నిర్మించిన కట్టడం ఇదే. ఇది ఇస్లామిక్ శైలికి, భారతీయ శిల్పుల నైపుణ్యానికి అద్దం పడుతుంది.

ఆయన ఆస్థానంలో అమీర్ ఖుస్రో (Amir Khusro), హసన్ దేహ్లావీ లాంటి గొప్ప కవులు ఉండేవారు. అమీర్ ఖుస్రో ఇండో-పర్షియన్ సాహిత్యానికి పితామహుడిగా పేరుగాంచాడు. సంగీతం, కవిత్వం ద్వారా రెండు విభిన్న సంస్కృతుల మధ్య వారధిగా నిలిచిన ఖుస్రోకు అల్లావుద్దీన్ ఆస్థానంలో గొప్ప గౌరవం దక్కింది.

చారిత్రక వారసత్వం.. ఒక నిష్పాక్షిక విశ్లేషణ

చరిత్ర అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీని ఎలా గుర్తుపెట్టుకుంటుంది? ఈ ప్రశ్నకు ఒకే సమాధానం ఇవ్వడం కష్టం. ఆయన అధికార దాహం కోసం సొంత బంధువులనే కాదు, వేలాది మంది అమాయకులను బలితీసుకున్న ఒక క్రూరమైన నియంత అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. రాజ్‌పుత్ రాజ్యాలపై ఆయన చేసిన దాడులు, అక్కడ జరిగిన రక్తపాతం భారతీయ చరిత్రలో తీవ్రమైన గాయాలను మిగిల్చాయి.

కానీ ఒక పాలకుడిగా ఆయన చేసిన సంస్కరణలను విస్మరించలేము. అప్పటి ప్రపంచాన్ని నాశనం చేసిన మంగోలుల దాడుల నుంచి అల్లావుద్దీన్ అడ్డుగోడలా నిలబడకపోయి ఉంటే, ఈ రోజు భారత ఉపఖండ రూపురేఖలు పూర్తిగా భిన్నంగా ఉండేవి. ఆయన ప్రవేశపెట్టిన మార్కెట్ నియంత్రణలు, భూమి కొలతల విధానం, దళారుల నిర్మూలన లాంటి పరిపాలనా పద్ధతులు.. భవిష్యత్తులో వచ్చిన షేర్ షా సూరి, అక్బర్ లాంటి గొప్ప పాలకులకు ఒక పక్కా బ్లూప్రింట్ అందించాయి.

ఒక రాజ్యాన్ని రక్షించుకోవడానికి కేవలం సైనికులు ఉంటే సరిపోదు, ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, నిరంతర నిఘా వ్యవస్థ, స్థిరమైన విదేశాంగ వ్యూహం ఉండాలని ఆయన పక్కాగా అమలు చేసి చూపించాడు. నేటి ఆధునిక ప్రభుత్వాలు ద్రవ్యోల్బణాన్ని అదుపు చేయడానికి, మార్కెట్లను నియంత్రించడానికి పడే కష్టాలను చూసినప్పుడు, వందల ఏళ్ల క్రితం ఎలాంటి కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ లేని కాలంలో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ ఆ సంస్కరణలను ఎలా విజయవంతంగా అమలు చేశాడో ఆలోచిస్తే ఆశ్చర్యం కలగక మానదు. కత్తికి పదును పెడుతూనే, ఆర్థిక వ్యవస్థకు భద్రత కల్పించిన ఒక సంక్లిష్టమైన, దార్శనికత గల పాలకుడిగా అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ మధ్యయుగపు భారతీయ చరిత్రలో ఒక చెరిగిపోని ముద్ర వేశాడు.

Also Read:

ఢిల్లీ సుల్తానేట్ చరిత్ర: బానిస వంశం నుంచి లోడీల పతనం వరకు భారతీయ ముఖచిత్రం ఎలా మారిందంటే?
భారతదేశంలో ఇస్లాం శాంతియుతంగా ఎలా ప్రవేశించింది? Arab Traders చరిత్ర వెనుక దాగి ఉన్న అసలు నిజాలు
Indian History: ఉత్తరాదిని ఆక్రమించిన విదేశీయులు దక్షిణాదిపై ఎందుకు గెలవలేకపోయారు?
కేరళ చేర సామ్రాజ్యం: రోమన్లను ఆకర్షించిన 'Black Gold' స్పైస్ ట్రేడ్ చరిత్ర
విజయనగర సామ్రాజ్యం: వీధుల్లో వజ్రాలు అమ్మిన హంపీ నగరం, శ్రీకృష్ణదేవరాయల చరిత్ర
కర్ణాటక స్వర్ణయుగం: హొయసల ఆర్కిటెక్చర్, బేలూరు, హళేబీడు ఆలయాల చరిత్ర వెనుక ఆసక్తికర నిజాలు