ఆధునిక కాలంలో అత్యంత ఖచ్చితమైన త్రీడీ డిజైన్లు, సీఎన్సీ (CNC) యంత్రాలతో కూడా చెక్కలేనంత అద్భుతమైన శిల్పాలను, 900 ఏళ్ల క్రితమే మనుషులు సృష్టించారని చెబితే నమ్మడం కొంచెం కష్టమే. కానీ కర్ణాటకలోని బేలూరు, హళేబీడు ఆలయాలను ఒక్కసారి దగ్గరి నుంచి చూస్తే, ఆ రాతి శిల్పాల్లోని ఆభరణాల పనితనం, వాటి వెనుక ఉన్న నైపుణ్యం మనల్ని అక్షరాలా విస్మయానికి గురిచేస్తాయి. భారతీయ ఆర్కిటెక్చర్లో పల్లవులు, చోళులు మహాద్భుతమైన రాతి కట్టడాలను నిర్మిస్తే, ఆ రాతిలోనే అత్యంత సున్నితమైన కవిత్వాన్ని చెక్కిన ఘనత మాత్రం 'హొయసల' (Hoysalas) రాజవంశానికే దక్కుతుంది. దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రలో, ముఖ్యంగా కర్ణాటక ప్రాంతంలో వీరు సృష్టించిన స్వర్ణయుగం కేవలం యుద్ధాలకు పరిమితం కాలేదు. ఒక రాయిని నగలా ఎలా మలచవచ్చో ప్రపంచానికి నేర్పించిన అత్యుత్తమ ప్రాచీన ఇంజనీర్లు వారు.
హొయసల సామ్రాజ్య ఆవిర్భావం.. ఒక వీరగాథ
హొయసల రాజవంశం పుట్టుక వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన కథ చరిత్రలో ప్రాచుర్యం పొందింది. 'సల' (Sala) అనే యువకుడు దట్టమైన అడవిలో తన గురువుతో కలిసి ఉన్నప్పుడు, అకస్మాత్తుగా ఒక పెద్ద పులి వారిపై దాడి చేయడానికి వచ్చింది. అప్పుడు ఆ గురువు "హొయ్ సల" (సలా.. పులిని కొట్టు) అని ఆదేశించడంతో, ఆ యువకుడు పులితో వీరోచితంగా పోరాడి దాన్ని సంహరించాడు.
ఆ వీరత్వానికి ప్రతీకగానే ఆ వంశానికి 'హొయసల' అనే పేరు వచ్చిందని చరిత్రకారులు చెబుతారు. పదకొండవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కళ్యాణి చాళుక్యులకు కేవలం సామంతులుగా ఉన్న వీరు, క్రమంగా తమ ఆధిపత్యాన్ని పెంచుకుని సొంత సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించుకున్నారు. బిట్టిదేవ లేదా 'విష్ణువర్ధనుడు' అనే మహారాజు కాలంలో వీరు దక్షిణ భారతదేశంలోనే ఒక మహా శక్తిగా, స్వతంత్ర రాజవంశంగా అవతరించారు.
సోప్స్టోన్ మ్యాజిక్: ఆర్కిటెక్చర్లో ఒక అద్భుత విప్లవం
చోళులు, పల్లవులు తమ ఆలయాల నిర్మాణం కోసం అత్యంత కఠినమైన గ్రానైట్ రాళ్లను ఉపయోగిస్తే, హొయసలు మాత్రం 'సోప్స్టోన్' (క్లోరైటిక్ షిస్ట్) అనే సరికొత్త రాయిని ఎంచుకున్నారు. ఇదే వారి శిల్పకళా చాతుర్యానికి, అంతుచిక్కని సున్నితత్వానికి అసలైన రహస్యం. ఆర్కిటెక్చర్ నిపుణుల విశ్లేషణ ప్రకారం, ఈ సోప్స్టోన్ భూమిలో నుంచి తీసినప్పుడు చాలా మెత్తగా, దాదాపు వెన్నలా ఉంటుంది.
శిల్పులు ఆ రాతిపై అత్యంత సున్నితమైన డిజైన్లను, ఆభరణాలను సులువుగా చెక్కడానికి ఈ మెత్తదనం ఎంతో సహాయపడింది. గాలి, వెలుతురు తగిలిన కొద్దీ కాలక్రమంలో ఆ రాయి అత్యంత కఠినంగా మారిపోయి ఉక్కులా తయారవుతుంది. అందుకే వారు సృష్టించిన త్రీడీ తరహా శిల్పాలు నేటికీ ఏమాత్రం చెక్కుచెదరకుండా అప్పటి ఇంజనీరింగ్ మాస్టర్ క్లాస్కు దర్పణంగా నిలుస్తున్నాయి.
బేలూరు, హళేబీడు.. భూమిపై వెలిసిన కళాఖండాలు
విష్ణువర్ధనుడు చోళులపై సాధించిన ఘన విజయానికి గుర్తుగా 1117వ సంవత్సరంలో బేలూరులో 'చెన్నకేశవ ఆలయాన్ని' నిర్మించాడు. నక్షత్రాకారంలో ఉండే ఒక ఎత్తైన వేదికపై (జగతి) ఈ గుడిని నిర్మించడం వీరి ఆర్కిటెక్చర్లోని అత్యంత ప్రధాన ఆకర్షణ. ఈ ఆలయం లోపల పైకప్పుకు ఆధారంగా చెక్కిన 'మదనిక' లేదా సాలభంజిక శిల్పాలు చూస్తే, ఆ రాతికి ప్రాణం ఉందేమో అనిపించక మానదు.
ఇక వీరి రాజధాని దొరసముద్రం (నేటి హళేబీడు)లో నిర్మించిన 'హొయసలేశ్వర ఆలయం' అద్భుతాలకు పరాకాష్ట. ఈ గుడి నిర్మాణానికి ఏకంగా 86 సంవత్సరాలు పట్టిందంటే వారి పనితనం ఎంత సూక్ష్మంగా ఉంటుందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఆలయ వెలుపలి గోడలపై ఏనుగులు, గుర్రాలు, సింహాలు, పురాణ కథలను ఒకదానిపై ఒకటిగా అంతులేని వరుసల్లో అత్యంత సహజంగా చెక్కారు. ప్రపంచంలో మరే ఇతర దేవాలయంలోనూ ఇంతటి సంక్లిష్టమైన, వివరణాత్మకమైన శిల్పకళ కనిపించదని ఆర్కియాలజిస్టులు ఘంటాపథంగా చెబుతారు.
సోమనాథపుర.. పరిపూర్ణతకు నిలువెత్తు సాక్ష్యం
హొయసల ఆర్కిటెక్చర్కు చిట్టచివరి, అత్యంత పరిపూర్ణమైన ఉదాహరణ మైసూర్ సమీపంలోని సోమనాథపురలో ఉన్న చెన్నకేశవ ఆలయం. పదమూడవ శతాబ్దంలో నిర్మించిన ఈ త్రికూట (మూడు గర్భగుడులు) ఆలయం, నక్షత్రాకారపు డిజైన్లో ఒక పర్ఫెక్ట్ సిమెట్రీ (సౌష్టవం) తో రూపుదిద్దుకుంది. ఆలయం లోపల సీలింగ్పై చెక్కిన అద్భుతమైన డిజైన్లు నేటి ఆధునిక ఇంటీరియర్ డిజైనర్లను సైతం తీవ్ర విస్మయానికి గురిచేస్తాయి.
వీరి నిర్మాణాల్లో మరో ముఖ్యమైన అద్భుతం 'లేత్-టర్న్డ్ పిల్లర్స్' (Lathe-turned pillars). ఎలాంటి ఆధునిక యంత్రాలు లేని ఆ కాలంలోనే రాతి స్తంభాలను ఒక భారీ యంత్రంపై పెట్టి తిప్పినట్లుగా, అత్యంత గుండ్రంగా, నున్నగా ఎలా పాలిష్ చేశారన్నది నేటికీ అంతుచిక్కని ఇంజనీరింగ్ అద్భుతమే.
సైనిక పరాక్రమం.. అపారమైన సాహిత్య పోషణ
హొయసలు కేవలం గుడులు కట్టుకుంటూ ఆర్కిటెక్చర్కే పరిమితం కాలేదు. వీర బల్లాల-II (Veera Ballala II) లాంటి శక్తివంతమైన రాజులు దక్కన్ పీఠభూమిలో తమ సామ్రాజ్యాన్ని అత్యంత బలంగా విస్తరించారు. ఉత్తర భారతదేశం నుంచి వచ్చిన ఢిల్లీ సుల్తానుల దాడులను, ముఖ్యంగా మాలిక్ కాఫూర్ దండయాత్రలను వీరు ఎంతో వీరోచితంగా ఎదుర్కొన్నారు. దక్షిణ భారతదేశాన్ని విదేశీ దాడుల నుంచి కాపాడటంలో వీరి సైనిక వ్యూహాలు అద్వితీయం.
సంస్కృతి, సాహిత్యం విషయంలో కూడా వీరు గొప్ప పోషకులుగా నిలిచిపోయారు. స్థానిక కన్నడ, మరియు సంస్కృత భాషలకు సమాన ప్రాధాన్యత ఇచ్చి ఆదరించారు. జన్న, రాఘవాంక, హరిహర లాంటి గొప్ప కన్నడ కవులు వీరి ఆస్థానంలోనే ఉండి గొప్ప కావ్యాలను రచించారు. జైన మతం, శైవం, వైష్ణవం లాంటి అన్ని మతాలను సమానంగా గౌరవించి సర్వమత సామరస్యాన్ని పాటిస్తూ ఆదర్శవంతమైన పాలనను అందించారు.
వందల ఏళ్ల క్రితం కేవలం రాళ్లు, ఉలులతో హొయసల శిల్పులు సృష్టించిన అద్భుతాలు ఆధునిక ప్రపంచానికి ఒక పెద్ద సవాలు విసురుతున్నాయి. టెక్నాలజీ ఎంతుందన్నది కాదు, పని పట్ల ఎంత అంకితభావం, దార్శనికత ఉందన్నదే ఒక అద్భుత సృష్టికి కారణం అవుతుందని ఈ ఆలయాలు స్పష్టంగా నిరూపిస్తున్నాయి. ఇటీవల 2023లో ఐక్యరాజ్యసమితి (UNESCO) ఈ హొయసల కట్టడాలకు 'ప్రపంచ వారసత్వ సంపద' హోదాను కల్పించడం మన భారతీయ ఆర్కిటెక్చర్కు దక్కిన అతిపెద్ద గౌరవం.
నా అభిప్రాయం, సలహా ఏమిటంటే.. మీరు ఎప్పుడైనా కర్ణాటక పర్యటనకు వెళితే, కేవలం కూర్గ్ లేదా బెంగుళూరులోని కాంక్రీట్ జంగిల్కే మీ ట్రిప్ను పరిమితం చేసుకోకండి. బేలూరు, హళేబీడు ఆలయాల ప్రాంగణంలోకి వెళ్లి, ఆ రాతి స్తంభాలను, ఆభరణాల చెక్కడాలను మీ కళ్లతో చూసి మనస్ఫూర్తిగా ఫీల్ అవ్వండి. మన పూర్వీకుల నైపుణ్యం, వారు మనకు వదిలివెళ్లిన ఈ అద్భుతమైన సాంస్కృతిక వారసత్వం ముందు ప్రపంచంలోని మరే ఇతర టెక్నాలజీ సరితూగదని మీకు కచ్చితంగా అర్థమవుతుంది. ఆ ఘనమైన వారసత్వాన్ని కాపాడుకోవడం, భావితరాలకు అందించడం మనందరి కనీస బాధ్యత.
Also Read:
చోళులు శ్రీలంక, ఆగ్నేయాసియాలను ఎలా జయించారో తెలుసా? వెయ్యేళ్ల నాటి Chola Empire సీక్రెట్స్రాజరాజ చోళుడి బృహదీశ్వరాలయం: ఆధునిక ఇంజనీర్లకు అంతుచిక్కని వెయ్యేళ్ల నాటి టెక్నాలజీ ఇదే!
చోళ సామ్రాజ్యం: సముద్రాలను శాసించిన South Indian Superpower చరిత్ర!
గుర్జర ప్రతీహారులు: అరబ్ దండయాత్రలను 300 ఏళ్లు అడ్డుకున్న భారతీయ మహా సామ్రాజ్యం కథ!
పాల సామ్రాజ్యం: ఆక్స్ ఫర్డ్ కంటే ముందే భారతీయ విద్యావ్యవస్థ ఎలా ప్రపంచాన్ని శాసించిందంటే?
రాజపుత్రుల చరిత్ర: అగ్నికుల క్షత్రియుల ఆవిర్భావం, వీరత్వం వెనుక ఆసక్తికర నిజాలు!
