1885 డిసెంబర్ నెల. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యపు ఉక్కుపాదం కింద నలుగుతున్న భారతదేశంలో ఒక నిశ్శబ్ద విప్లవానికి బీజం పడింది. కేవలం 72 మంది విద్యావంతులు బొంబాయి నగరంలో సమావేశమై తీసుకున్న ఒక నిర్ణయం, వందల ఏళ్ల బానిసత్వపు సంకెళ్లను తెంచే మహా సంగ్రామానికి పునాదిగా మారింది. అదే 'భారత జాతీయ కాంగ్రెస్' (Indian National Congress). మనకి నేడు లభిస్తున్న స్వేచ్ఛ, ఓటు హక్కు, ప్రజాస్వామ్యం వెనుక ఉన్న అసలు కథ ఇక్కడి నుంచే మొదలైంది. అసలు ఒక ఆంగ్లేయ అధికారి చొరవతో ఈ సంస్థ ఎందుకు ఏర్పడింది? ఇది సామాన్యుల గొంతుకగా ఎలా మారింది? ఆనాటి ఆ తొలి అడుగుల వెనుక ఉన్న అసలు చరిత్రను ఇప్పుడు విశ్లేషిద్దాం.
[FEATURED_IMAGE]భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఏర్పాటు అనేది కేవలం ఒక రాజకీయ పార్టీ పుట్టుక కాదు, అది ఒక జాతి మేల్కొలుపు. వందల సంవత్సరాలుగా ముక్కలై ఉన్న దేశాన్ని ఒకే తాటిపైకి తెచ్చిన మొట్టమొదటి వేదిక ఇది. ఆంగ్లేయుల దోపిడీకి గురవుతున్న భారతీయులకు తమ హక్కుల కోసం పోరాడే ఒక గొంతుక అవసరమైంది.
అప్పటివరకు స్థానికంగా, చిన్న చిన్న సంస్థలుగా ఉన్న జాతీయవాద భావనలు.. 1885 నాటికి ఒక స్పష్టమైన రూపాన్ని సంతరించుకున్నాయి. కాంగ్రెస్ స్థాపన ద్వారా భారతీయులు బ్రిటిష్ వారితో నేరుగా చర్చలు జరపడం, తమ డిమాండ్లను వినిపించడం మొదలుపెట్టారు.
ఈ సంస్థే కాలక్రమంలో స్వాతంత్ర్య సమరానికి కేంద్ర బిందువుగా మారి, గాంధీ, నెహ్రూ, సుభాష్ చంద్రబోస్ లాంటి ఎందరో మహనీయులకు నాయకత్వ వేదికగా నిలిచింది. నేటి ఆధునిక భారత ప్రజాస్వామ్య నిర్మాణానికి ఇదే మూలస్తంభం.
1885కు ముందు రాజకీయ, సామాజిక నేపథ్యం (Political and Social Background Before 1885)
భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలన (British Rule in India)
1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు తర్వాత, భారతదేశ పాలన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చేతుల నుంచి నేరుగా బ్రిటిష్ రాణి కిందకు వెళ్లింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతీయుల సంక్షేమం పక్కనపెట్టి, ఆర్థిక దోపిడీపైనే దృష్టి సారించింది.
రైతులు తీవ్రమైన పన్నుల భారంతో అల్లాడిపోయారు. చేనేత, కుటీర పరిశ్రమలు నాశనమయ్యాయి. దేశ సంపద అంతా ఇంగ్లాండ్కు తరలిపోతుండటంతో సామాన్య ప్రజల్లో బ్రిటిష్ పాలన పట్ల తీవ్రమైన అసంతృప్తి రగులుకుంది.
రాజకీయ అవగాహన పెరుగుదల (Rise of Political Awareness)
సామాజిక, మత సంస్కరణోద్యమాల కారణంగా భారతీయుల్లో కొత్త ఆలోచనలు మొదలయ్యాయి. రాజా రామ్మోహన్ రాయ్, ఈశ్వరచంద్ర విద్యాసాగర్ లాంటి సంస్కర్తలు ప్రజల్లో మూఢనమ్మకాలను తొలగించి, ఆధునిక భావాలను రేకెత్తించారు.
స్థానిక సంస్థలైన 'ల్యాండ్ హోల్డర్స్ సొసైటీ', 'బ్రిటిష్ ఇండియన్ అసోసియేషన్' వంటివి ఏర్పాటైనా, అవి దేశవ్యాప్తంగా ప్రభావం చూపలేకపోయాయి. దేశం మొత్తానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే ఒక జాతీయ స్థాయి వేదిక అవసరం అప్పటి మేధావులకు స్పష్టంగా కనిపించింది.
పాశ్చాత్య విద్య వృద్ధి (Growth of Western Education)
బ్రిటిష్ వారు తమ స్వార్థం కోసం ఇంగ్లీష్ విద్యను ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ, అది భారతీయులకు వరంగా మారింది. ఆంగ్ల విద్య అభ్యసించిన యువత యూరోపియన్ చరిత్ర, ప్రజాస్వామ్యం, స్వేచ్ఛ వంటి భావనలను చదివి స్ఫూర్తి పొందారు.
మేధావులు, న్యాయవాదులు, జర్నలిస్టులు ఇంగ్లీష్ భాష ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా తమ భావాలను పంచుకోవడం సులువైంది. ఇదే జాతీయతా భావన (Nationalism) పెరగడానికి ప్రధాన ఇంధనంగా పనిచేసింది.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఎందుకు ఏర్పడింది? (Why Was the Indian National Congress Formed?)
బ్రిటిష్ వారి నిర్దాక్షిణ్య చట్టాలు భారతీయుల్లో ఆగ్రహాన్ని కట్టలు తెంచుకునేలా చేశాయి. లార్డ్ లిట్టన్ తెచ్చిన 'వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ యాక్ట్' (ప్రాంతీయ పత్రికల చట్టం), ఆయుధాల చట్టం భారతీయుల స్వేచ్ఛను హరించాయి.
అలాగే, భారతీయులకు న్యాయమూర్తులుగా సమాన హక్కులు కల్పించే 'ఇల్బర్ట్ బిల్లు'ను బ్రిటిష్ జాతి వివక్షతో అడ్డుకుంది. ఈ సంఘటనలతో, అసంఘటితంగా ఉంటే మన హక్కులు సాధించలేమని భారతీయులకు అర్థమైంది. ఒక జాతీయ రాజకీయ సంస్థ ద్వారా మాత్రమే ఈ అన్యాయాలను ఎదిరించగలమని బలంగా నమ్మారు.
అలన్ ఆక్టేవియన్ హ్యూమ్ (A.O. Hume) పాత్ర (The Role of Allan Octavian Hume)
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ స్థాపన వెనుక ఒక రిటైర్డ్ బ్రిటిష్ సివిల్ సర్వెంట్ 'ఏ.ఓ. హ్యూమ్' కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన భారతీయుల కష్టాలను దగ్గరి నుంచి చూసిన వ్యక్తి.
కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయ పట్టభద్రులకు ఆయన రాసిన ఒక బహిరంగ లేఖ దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది. దేశ శ్రేయస్సు కోసం తమ స్వార్థాన్ని పక్కనపెట్టి యువత ముందుకు రావాలని ఆయన పిలుపునిచ్చారు. ఆయన చొరవతోనే దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న మేధావులు ఒకే వేదికపైకి వచ్చారు. కాబట్టే ఆయన్ను కాంగ్రెస్ పితామహుడిగా పిలుస్తారు.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటి సమావేశం (1885) (The First Session of the Indian National Congress (1885))
తేదీ మరియు వేదిక (Date and Venue)
వాస్తవానికి తొలి సమావేశాన్ని పూణేలో నిర్వహించాలని నిర్ణయించారు. కానీ అక్కడ కలరా వ్యాధి ప్రబలడంతో, సమావేశాన్ని బొంబాయి (నేటి ముంబై) నగరానికి మార్చారు.
1885 డిసెంబర్ 28వ తేదీన బొంబాయిలోని గోకుల్దాస్ తేజ్పాల్ సంస్కృత కళాశాలలో ఈ చారిత్రాత్మక సమావేశం ప్రారంభమైంది. మూడు రోజుల పాటు అంటే డిసెంబర్ 30 వరకు ఈ సమావేశాలు జరిగాయి.
అధ్యక్షుడు ఉమేష్ చంద్ర బెనర్జీ (President Womesh Chandra Bonnerjee)
ఈ తొలి సమావేశానికి ప్రఖ్యాత బెంగాలీ న్యాయవాది ఉమేష్ చంద్ర బెనర్జీ (W.C. Bonnerjee) అధ్యక్షత వహించారు. ఆయన తన అధ్యక్షోపన్యాసంలో కాంగ్రెస్ స్థాపన ఉద్దేశాలను స్పష్టంగా వివరించారు.
దేశంలోని వివిధ వర్గాల మధ్య మైత్రిని పెంపొందించడమే తమ లక్ష్యమని ఆయన ప్రకటించారు. ఇది బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా కాకుండా, భారతీయుల సమస్యలను పరిష్కరించేందుకేనని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
ప్రతినిధుల సంఖ్య (Number of Delegates)
ఈ సమావేశానికి దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి కేవలం 72 మంది ప్రతినిధులు హాజరయ్యారు. వీరిలో న్యాయవాదులు, పాత్రికేయులు, విద్యావంతులే ఎక్కువ మంది ఉన్నారు.
వీరిలో దాదాభాయ్ నౌరోజీ, దిన్షా వాచా, కాశీనాథ్ త్రయంబక్ తెలాంగ్ వంటి ఉద్ధండులు ఉన్నారు. సంఖ్య చిన్నదైనా, వారిలో ఉన్న జాతీయ స్ఫూర్తి భవిష్యత్ భారత గమనాన్ని మార్చివేసింది.
ఆమోదించిన ప్రధాన తీర్మానాలు (Major Resolutions Passed)
ఈ మొదటి సమావేశంలో తొమ్మిది ముఖ్యమైన తీర్మానాలను ఆమోదించారు. పాలనా వ్యవహారాల్లో భారతీయుల పాత్రను పెంచాలని వారు ప్రధానంగా డిమాండ్ చేశారు.
లండన్లోని ఇండియా కౌన్సిల్ను రద్దు చేయాలని, ఐసిఎస్ (ICS) పరీక్షలను ఇంగ్లాండ్తో పాటు ఒకేసారి భారతదేశంలోనూ నిర్వహించాలని తీర్మానించారు. మిలిటరీ ఖర్చులను తగ్గించాలని కూడా గట్టిగా కోరారు.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ లక్ష్యాలు (Objectives of the Indian National Congress)
రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం (Political Representation)
శాసనసభల్లో భారతీయులకు ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలన్నది కాంగ్రెస్ తొలి డిమాండ్. చట్టాలు చేసే క్రమంలో భారతీయుల అభిప్రాయాలకు విలువ ఇవ్వాలని వారు కోరారు.
ప్రజల చేత ఎన్నుకోబడిన ప్రతినిధులు చట్టసభల్లో ఉండటం ద్వారానే నిజమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుందని కాంగ్రెస్ నాయకులు నమ్మారు.
పరిపాలనా సంస్కరణలు (Administrative Reforms)
ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో ఉన్నత స్థానాలను కేవలం ఆంగ్లేయులకే పరిమితం చేయడాన్ని కాంగ్రెస్ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షలు మన దేశంలోనూ నిర్వహించడం ద్వారా ప్రతిభ గల యువతకు అవకాశాలు కల్పించాలని పట్టుబట్టింది.
న్యాయ వ్యవస్థను, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థను వేరు చేయాలని కోరింది. దీనిద్వారా పోలీసుల మరియు అధికారుల అధికార దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టవచ్చని భావించింది.
జాతీయ సమైక్యత (National Unity)
కుల, మత, ప్రాంతీయ భేదాలను పక్కనపెట్టి భారతీయులందరినీ ఒకే జాతిగా ఏకం చేయడం కాంగ్రెస్ ప్రధాన లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
దేశంలోని వేర్వేరు ప్రాంతాలకు చెందిన నాయకులు కలుసుకోవడం, సమస్యలను చర్చించుకోవడం ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా ఒక భావోద్వేగ బంధాన్ని సృష్టించగలిగింది.
రాజ్యాంగబద్ధమైన పద్ధతులు (Constitutional Methods)
తొలి దశలో కాంగ్రెస్ సాయుధ పోరాటాలను గానీ, తీవ్రవాద పద్ధతులను గానీ సమర్థించలేదు. వారు కేవలం రాజ్యాంగబద్ధమైన పద్ధతులనే నమ్ముకున్నారు.
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వినతిపత్రాలు ఇవ్వడం (Petitions), తీర్మానాలు చేయడం (Prayers), శాంతియుత నిరసనలు తెలపడం (Protests) ద్వారా తమ డిమాండ్లను సాధించుకోవాలని చూశారు.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ తొలితరం నాయకులు (Early Leaders of the Indian National Congress)
దాదాభాయ్ నౌరోజీ (Dadabhai Naoroji)
'గ్రాండ్ ఓల్డ్ మ్యాన్ ఆఫ్ ఇండియా'గా పిలువబడే దాదాభాయ్ నౌరోజీ కాంగ్రెస్ అభివృద్ధికి విశేష కృషి చేశారు. ఆయన ప్రతిపాదించిన 'సంపద తరలింపు సిద్ధాంతం' (Drain of Wealth theory) బ్రిటిష్ వారి అసలు రంగును బట్టబయలు చేసింది.
బ్రిటిష్ పార్లమెంటుకు ఎన్నికైన తొలి భారతీయుడిగా ఆయన చరిత్ర సృష్టించారు. కాంగ్రెస్కు మూడు సార్లు అధ్యక్షత వహించి దేశ గమనాన్ని నిర్దేశించారు.
సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ (Surendranath Banerjee)
బెంగాల్ కు చెందిన సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ ప్రఖ్యాత వక్త మరియు రాజకీయ నాయకుడు. కాంగ్రెస్ ఏర్పడక ముందే 'ఇండియన్ నేషనల్ అసోసియేషన్' ద్వారా జాతీయ చైతన్యాన్ని రగిలించారు.
ఐసిఎస్ అధికారిగా పనిచేసిన ఆయన, బ్రిటిష్ వారి అన్యాయాలకు నిరసనగా ఆ పదవిని వదులుకుని పూర్తిస్థాయి రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు.
ఫిరోజ్షా మెహతా (Pherozeshah Mehta)
'లయన్ ఆఫ్ బాంబే'గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఫిరోజ్షా మెహతా అత్యంత ప్రతిభావంతుడైన న్యాయవాది. ఆయన బాంబే మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లో తీసుకువచ్చిన సంస్కరణలు చరిత్రలో నిలిచిపోయాయి.
కాంగ్రెస్ మితవాద నేతగా ఉంటూనే, విద్యాభివృద్ధి మరియు పత్రికా స్వేచ్ఛ కోసం ఆయన గట్టిగా పోరాటం చేశారు.
గోపాలకృష్ణ గోఖలే (Gopal Krishna Gokhale)
మహాత్మా గాంధీకి రాజకీయ గురువుగా గోఖలే సుపరిచితులు. ఆయన 'సర్వెంట్స్ ఆఫ్ ఇండియా సొసైటీ'ని స్థాపించి ఎంతోమంది యువతను దేశ సేవ వైపు నడిపించారు.
శాంతియుత పద్ధతుల్లో బ్రిటిష్ వారిని ఒప్పించడం ద్వారానే భారతీయులకు ప్రయోజనం చేకూరుతుందని ఆయన గాఢంగా నమ్మారు.
కాంగ్రెస్ మితవాద దశ (1885–1905) (The Moderate Phase of the Congress (1885–1905))
మొదటి ఇరవై ఏళ్ల పాటు కాంగ్రెస్ పూర్తిగా మితవాదుల (Moderates) చేతిలోనే ఉంది. వీరికి బ్రిటిష్ వారి న్యాయబుద్ధిపై అపారమైన నమ్మకం ఉండేది.
బ్రిటిష్ పాలకులకు భారతదేశ వాస్తవ పరిస్థితులు తెలియవని, వాటిని వినతిపత్రాల ద్వారా వివరిస్తే వారు స్పందిస్తారని మితవాదులు భావించారు. అయితే, వీరు సామాన్య ప్రజలను ఉద్యమం వైపు ఆకర్షించడంలో కొంత వెనుకబడ్డారని చరిత్రకారులు విశ్లేషిస్తారు.
కాంగ్రెస్ పట్ల బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ వైఖరి (British Government's Attitude Towards the Congress)
కాంగ్రెస్ ఏర్పడిన తొలి రోజుల్లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కొంత సానుకూలంగానే స్పందించింది. అప్పటి వైస్రాయ్ లార్డ్ డఫ్రిన్ కాంగ్రెస్ సభ్యులకు టీ పార్టీ కూడా ఇచ్చారు.
కానీ, కాంగ్రెస్ డిమాండ్లు పెరుగుతుండటం చూసి బ్రిటిష్ వారు తమ వైఖరిని మార్చుకున్నారు. ఇది కేవలం ఒక "సూక్ష్మ మైనారిటీ" (Microscopic Minority) ప్రాతినిధ్యం వహించే సంస్థగా లార్డ్ డఫ్రిన్ ఎగతాళి చేశాడు. బ్రిటిష్ అధికారులు కాంగ్రెస్ను చీల్చేందుకు తీవ్ర ప్రయత్నాలు చేశారు.
విమర్శలు, సేఫ్టీ వాల్వ్ సిద్ధాంతం (Criticism and the Safety Valve Theory)
కాంగ్రెస్ ఏర్పాటు వెనుక బ్రిటిష్ వారి కుట్ర ఉందనేది ఒక బలమైన వాదన. దీనినే 'సేఫ్టీ వాల్వ్ థియరీ' (Safety Valve Theory) అంటారు.
1857 లాంటి మరో పెద్ద తిరుగుబాటు రాకుండా, భారతీయుల అసంతృప్తిని శాంతియుతంగా బయటకు పంపే ఒక 'వాల్వ్' లాంటి వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలన్నదే ఏ.ఓ. హ్యూమ్ మరియు బ్రిటిష్ పాలకుల ఉద్దేశమని లాలా లజపతిరాయ్ లాంటి తీవ్రవాద నాయకులు విమర్శించారు.
కాంగ్రెస్ ఒక జాతీయ ప్రజా ఉద్యమంగా ఎలా మారింది (How the Congress Became a Mass National Movement)
మితవాదుల కాలంలో మేధావులకే పరిమితమైన కాంగ్రెస్, 1905 బెంగాల్ విభజన (Partition of Bengal) తర్వాత తీవ్ర రూపం దాల్చింది. లాల్-బాల్-పాల్ (లాలా లజపతిరాయ్, బాల గంగాధర్ తిలక్, బిపిన్ చంద్రపాల్) రాకతో కాంగ్రెస్లో కొత్త రక్తం ఉరకలేసింది.
స్వదేశీ ఉద్యమం ద్వారా కాంగ్రెస్ సామాన్యుల గడపతొక్కింది. ఆ తర్వాత 1915లో గాంధీజీ రాకతో ఇది మునుపెన్నడూ చూడని అతిపెద్ద ప్రజా ఉద్యమంగా మారి, దేశానికి స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించేలా చేసింది.
ముఖ్యమైన సంఘటనల కాలక్రమం (1885–1905) (Timeline of Important Events (1885–1905))
1885: బొంబాయిలో తొలి కాంగ్రెస్ సమావేశం.
1886: కలకత్తాలో రెండవ సమావేశం, దాదాభాయ్ నౌరోజీ అధ్యక్షతన మరింత మంది ప్రతినిధుల హాజరు.
1887: మద్రాసులో మూడవ సమావేశం. తొలి ముస్లిం అధ్యక్షుడిగా బద్రుద్దీన్ త్యాబ్జీ ఎన్నిక.
1888: అలహాబాద్లో సమావేశం. తొలి ఆంగ్లేయ అధ్యక్షుడిగా జార్జ్ యూల్ ఎన్నిక.
1892: కాంగ్రెస్ ఒత్తిడి మేరకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 'ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ యాక్ట్ 1892' తీసుకురావడం.
1905: బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా స్వదేశీ ఉద్యమానికి కాంగ్రెస్ మద్దతు ఇవ్వడం.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఏర్పాటు యొక్క చారిత్రక ప్రాముఖ్యత (Historical Significance of the Formation of the Indian National Congress)
జాతీయ కాంగ్రెస్ ఏర్పాటుతో భారతదేశంలో ఒక వ్యవస్థీకృత రాజకీయ పోరాటం ప్రారంభమైంది. అది ఒక బ్రాహ్మణుడి నుంచి దళితుడి వరకు, హిందువు నుంచి ముస్లిం వరకు అందరినీ 'భారతీయులం' అనే గొడుగు కిందకు తెచ్చింది.
నేడు మనం అనుభవిస్తున్న పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యానికి, ప్రాథమిక హక్కులకు, స్వేచ్ఛకు ఆనాటి కాంగ్రెస్ నాయకులు వేసిన పునాదులే కారణం. ప్రాంతాలుగా విడిపోయిన దేశాన్ని ఒక జాతీయతా భావంతో కలిపి ఉంచిన ఘనత ఈ సంస్థదే.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ గురించి తక్కువగా తెలిసిన నిజాలు (Lesser-Known Facts About the Indian National Congress)
కాంగ్రెస్ తొలి సమావేశంలో మహిళా ప్రతినిధులు ఎవరూ లేరు. 1889లో జరిగిన ఐదవ సమావేశంలో మొదటిసారిగా 10 మంది మహిళలు పాల్గొన్నారు.
తొలి కాంగ్రెస్ సమావేశానికి హాజరైన 72 మందిలో సగానికి పైగా న్యాయవాద వృత్తికి చెందినవారే.
మహాత్మా గాంధీ కాంగ్రెస్ కు కేవలం ఒక్కసారి మాత్రమే (1924 బెలగావి సమావేశం) అధ్యక్షత వహించారు.
కాంగ్రెస్ తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు అనీ బిసెంట్ (1917), తొలి భారతీయ మహిళా అధ్యక్షురాలు సరోజినీ నాయుడు (1925).
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs) (Frequently Asked Questions (FAQs))
1. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ను ఎవరు స్థాపించారు?
బ్రిటిష్ రిటైర్డ్ సివిల్ సర్వెంట్ ఏ.ఓ. హ్యూమ్ (A.O. Hume) చొరవతో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 1885లో స్థాపించబడింది.
2. తొలి కాంగ్రెస్ సమావేశం ఎక్కడ జరిగింది?
మొట్టమొదటి సమావేశం 1885 డిసెంబర్ 28 నుంచి 30 వరకు బొంబాయి (ముంబై) నగరంలో జరిగింది.
3. కాంగ్రెస్ తొలి అధ్యక్షుడు ఎవరు?
ప్రముఖ న్యాయవాది ఉమేష్ చంద్ర బెనర్జీ (W.C. Bonnerjee) కాంగ్రెస్ తొలి సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు.
4. 'సేఫ్టీ వాల్వ్ సిద్ధాంతం' అంటే ఏమిటి?
భారతీయుల్లో ఉన్న అసంతృప్తి ఒక పెద్ద తిరుగుబాటుగా మారకుండా, దానిని శాంతియుతంగా బయటకు పంపేందుకు బ్రిటిష్ వారే ఉద్దేశపూర్వకంగా కాంగ్రెస్ను ఏర్పాటు చేశారనే వాదనను సేఫ్టీ వాల్వ్ సిద్ధాంతం అంటారు.
5. కాంగ్రెస్ తొలితరం (మితవాద) నాయకులు ఎవరు?
దాదాభాయ్ నౌరోజీ, సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ, గోపాలకృష్ణ గోఖలే, ఫిరోజ్షా మెహతా తదితరులు కాంగ్రెస్ తొలితరం నాయకులు.
ముగింపు (Conclusion)
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఏర్పాటు అనేది కేవలం చరిత్ర పుస్తకాలలో చదువుకునే ఒక ఘట్టం కాదు. నేటి యువత, పౌరులు అనుభవిస్తున్న వాక్ స్వాతంత్ర్యం, హక్కుల వెనుక ఆనాడు 72 మంది మేధావులు వేసిన బలమైన పునాది ఉంది. హక్కుల కోసం అడిగే ధైర్యం లేకుండా బానిసత్వంలో ఉన్న సమాజానికి 'ప్రశ్నించడం' ఎలాగో కాంగ్రెస్ నేర్పింది.
నేటి ఆధునిక ప్రజాస్వామ్యంలో మనం చూస్తున్న రాజకీయ చైతన్యానికి మాతృక ఆనాటి 1885 సమావేశమే. చరిత్రను తెలుసుకోవడం అంటే గతాన్ని తవ్వడం కాదు, మన హక్కుల విలువను అర్థం చేసుకుని భవిష్యత్తును సరిదిద్దుకోవడం. ఆనాటి స్ఫూర్తిని నేటి తరాలు అందిపుచ్చుకున్నప్పుడే నిజమైన ప్రజాస్వామ్యం వర్ధిల్లుతుంది.
Also Read:
1905 బెంగాల్ విభజన చరిత్ర: భారత జాతీయోద్యమాన్ని మలుపుతిప్పిన స్వదేశీ ఉద్యమందాదాభాయ్ నౌరోజీ సంపద తరలింపు సిద్ధాంతం: బ్రిటిష్ వారు భారత్ను ఎలా దోచుకున్నారో తెలుసా?
ఆంగ్లో-సిక్కు యుద్ధాలు: పంజాబ్లో అజేయమైన సిక్కు సామ్రాజ్యం బ్రిటిష్ వాళ్ల చేతిలో ఎలా కుప్పకూలింది?
ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధాలు: భారతదేశపు ఆఖరి మహా సామ్రాజ్యం బ్రిటిష్ వాళ్ల చేతిలో ఎలా కుప్పకూలింది?
ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాలు: British సామ్రాజ్యాన్ని వణికించిన హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ ల పోరాటం!
బక్సార్ యుద్ధం: ప్లాసీ కాదు, బ్రిటిష్ వారు భారతదేశాన్ని నిజంగా ఆక్రమించిన అసలు యుద్ధం ఇదే!
ప్లాసీ యుద్ధం: భారతదేశ తలరాతను మార్చిన రాబర్ట్ క్లైవ్ చీకటి కుట్ర (Battle of Plassey)
