1757 జూన్ 23.. బెంగాల్లోని ప్లాసీ మామిడి తోటల్లో జరిగిన ఆ ఒక్క సంఘటన యావత్ భారతదేశ భవిష్యత్తును వందల ఏళ్ల పాటు చీకట్లోకి నెట్టేసింది. ఆ రోజు అక్కడ జరిగింది ఒక వీరోచితమైన యుద్ధం కాదు, ప్రపంచ చరిత్రలోనే ఒక దేశ సార్వభౌమాధికారాన్ని బానిసత్వంలోకి అమ్మేసిన అత్యంత భయంకరమైన కుట్ర. సుమారు యాభై వేల మంది సైనికులున్న బెంగాల్ నవాబు సిరాజ్-ఉద్-దౌలాను, కేవలం మూడు వేల మంది సైనికులున్న బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారి రాబర్ట్ క్లైవ్ ఎలా ఓడించాడు? యుద్ధభూమిలో ఆయుధాల కంటే ద్రోహం, స్వార్థం ఎలా గెలిచాయో చెప్పే ప్లాసీ యుద్ధం (Battle of Plassey) భారతీయ చరిత్రను శాశ్వతంగా మార్చేసిన అతిపెద్ద టర్నింగ్ పాయింట్.
[FEATURED_IMAGE]
సుసంపన్నమైన బెంగాల్.. కార్పొరేట్ కబంద హస్తాలు
పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం మధ్యలో బెంగాల్ ప్రావిన్స్ కేవలం ఒక రాష్ట్రం కాదు, అది ఆసియా ఖండానికే ఆర్థిక రాజధాని. నాటి బెంగాల్ అంటే నేటి పశ్చిమ బెంగాల్, బంగ్లాదేశ్, బీహార్, ఒడిశాలు కలిసిన ఒక సువిశాల భూభాగం. ప్రపంచ పత్తి మరియు పట్టు వస్త్రాల ఎగుమతుల్లో బెంగాల్ దే సింహభాగం. ఇంతటి సుసంపన్నమైన ప్రాంతంపై సహజంగానే యూరోపియన్ వర్తకుల కన్ను పడింది. వ్యాపారం చేసుకోవడానికి వచ్చిన బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, నెమ్మదిగా తమ పరిమితులను దాటడం ప్రారంభించింది.
మొఘల్ చక్రవర్తులు బ్రిటిష్ వారికి కేవలం వ్యాపార వస్తువులపై పన్ను మినహాయింపు (దస్తక్) ఇస్తే, కంపెనీ అధికారులు ఆ పత్రాలను తమ వ్యక్తిగత వ్యాపారాలకు వాడుకుంటూ నవాబు ఖజానాకు భారీ గండి కొట్టారు. అంతేకాకుండా, నవాబు అనుమతి లేకుండానే కలకత్తాలో ఫ్యాక్టరీల చుట్టూ భారీ కోటలను (ఫోర్ట్ విలియం) నిర్మించడం మొదలుపెట్టారు. సరిగ్గా అదే సమయంలో, అంటే 1556లో తన తాత ఆలీవర్దీ ఖాన్ మరణంతో కేవలం 23 ఏళ్ల వయసులో సిరాజ్-ఉద్-దౌలా బెంగాల్ నవాబుగా సింహాసనం అధిష్టించాడు. విదేశీ వ్యాపారుల ఆగడాలను కట్టడి చేయాలని ఈ యువ నవాబు గట్టిగా నిర్ణయించుకున్నాడు.
కలకత్తా ముట్టడి.. చీకటి గదిలో విషాదం
బ్రిటిష్ వారు తన మాట వినకపోవడంతో సిరాజ్-ఉద్-దౌలా ఆగ్రహంతో ఊగిపోయాడు. ఒక భారీ సైన్యంతో వెళ్లి కలకత్తాలోని ఫోర్ట్ విలియం కోటను ఆక్రమించుకున్నాడు. అక్కడి బ్రిటిష్ అధికారులను తరిమికొట్టి కలకత్తా పేరును 'అలీనగర్' గా మార్చేశాడు. ఈ ముట్టడి సమయంలోనే 'చీకటి గది ఉదంతం' (Black Hole Tragedy) జరిగిందని బ్రిటిష్ చరిత్రకారులు చెబుతారు. పట్టుబడిన 146 మంది బ్రిటిష్ సైనికులను ఒక ఇరుకైన గదిలో బంధించగా, గాలి ఆడక 123 మంది చనిపోయారని వారు రికార్డ్ చేశారు.
ఈ సంఘటన నిజంగా జరిగిందా లేదా అన్నదానిపై చరిత్రకారుల్లో నేటికీ తీవ్ర భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కానీ బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మాత్రం ఈ సంఘటనను ఒక సాకుగా వాడుకుని బెంగాల్ నవాబుపై పూర్తి స్థాయి యుద్ధానికి సిద్ధమైంది. అప్పటివరకు మద్రాసు (నేటి చెన్నై) లో ఉన్న రాబర్ట్ క్లైవ్ ను, అడ్మిరల్ వాట్సన్ నాయకత్వంలోని నావికా దళాన్ని బెంగాల్ కు హుటాహుటిన పంపించింది. ఒక సామాన్య క్లర్క్ స్థాయి నుంచి తన తెలివితేటలతో కంపెనీలో కమాండర్ స్థాయికి ఎదిగిన రాబర్ట్ క్లైవ్ రాకతో బెంగాల్ రాజకీయ చదరంగం పూర్తిగా మారిపోయింది.
రాబర్ట్ క్లైవ్ చీకటి వ్యూహం.. కొనుగోలుకు సిద్ధమైన సింహాసనం
కలకత్తా చేరుకున్న రాబర్ట్ క్లైవ్ కు ఒక వాస్తవం స్పష్టంగా అర్థమైంది. సిరాజ్-ఉద్-దౌలా వద్ద ఉన్న యాభై వేల మంది సైన్యాన్ని, భారీ ఫిరంగులను ఎదురుగా నిలబడి ఢీకొట్టడం అసాధ్యం. తనకున్న మూడు వేల మంది సైన్యంతో యుద్ధం చేస్తే ఓటమి ఖాయం. అందుకే క్లైవ్ యుద్ధభూమిలో కాకుండా, నవాబు ఆస్థానంలోనే ఒక భయంకరమైన కుట్రకు తెరతీశాడు.
సిరాజ్-ఉద్-దౌలా యువకుడు కావడం, ఆయన కఠినమైన వైఖరి వల్ల ఆస్థానంలో అప్పటికే చాలామంది అసంతృప్తితో ఉన్నారు. ముఖ్యంగా నవాబు ప్రధాన సేనాధిపతి మీర్ జాఫర్ కు సింహాసనంపై తీవ్రమైన ఆశ ఉంది. అలాగే బెంగాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థను శాసించే అపర కుబేరుడు జగత్ సేథ్, మరో మంత్రి రాయ్ దుర్లభ్ లకు నవాబు పట్ల ద్వేషం ఉంది. క్లైవ్ ఈ అసంతృప్తులను గుర్తించి మీర్ జాఫర్ తో ఒక రహస్య ఒప్పందం చేసుకున్నాడు. యుద్ధంలో నవాబుకు సహకరించకుండా సైన్యాన్ని నిలిపివేస్తే, బెంగాల్ సింహాసనం మీద మీర్ జాఫర్ ను కూర్చోబెడతానని క్లైవ్ ఆఫర్ ఇచ్చాడు. సింహాసనం ఆశతో మీర్ జాఫర్ తన మాతృభూమిని, తనను నమ్మిన రాజును అమ్మేసుకోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
అమీచంద్ అనే మరో వ్యాపారి ద్వారా ఈ కుట్ర అంతా నడిచింది. అయితే ఈ కుట్ర గురించి నవాబుకు చెప్పేస్తానని అమీచంద్ బెదిరించడంతో, అతన్ని మోసం చేయడానికి క్లైవ్ ఒక దొంగ ఒప్పంద పత్రాన్ని (Red Treaty) కూడా సృష్టించి అతనికి ఇచ్చాడు. ఆ విధంగా ప్లాసీ యుద్ధం ప్రారంభం కావడానికి ముందే, రాబర్ట్ క్లైవ్ ఎవరికీ రక్తం చిందించకుండానే సగం విజయాన్ని జేబులో పెట్టుకున్నాడు.
ప్లాసీ మామిడి తోటల్లో యుద్ధం.. వరుణుడి రూపంలో వచ్చిన విపత్తు
1757 జూన్ 23 ఉదయం. భాగీరథి నది తీరంలోని ప్లాసీ (Palashi) అనే గ్రామంలోని మామిడి తోటల వద్ద రెండు సైన్యాలు ఎదురెదురుగా నిలబడ్డాయి. ఒకవైపు రాబర్ట్ క్లైవ్ నాయకత్వంలోని మూడు వేల మంది బ్రిటిష్ సైన్యం, మరోవైపు సిరాజ్-ఉద్-దౌలా నాయకత్వంలోని యాభై వేల మంది నవాబు సైన్యం. సంఖ్యాపరంగా చూస్తే అది ఒక యుద్ధం లాగా లేదు, ఒక మహా సముద్రం ముందు చిన్న పిల్లకాలువ లాగా ఉంది. కానీ నవాబు సైన్యంలోని సగానికి పైగా దళాలు మీర్ జాఫర్, రాయ్ దుర్లభ్ ల అధీనంలో ఉన్నాయి.
యుద్ధం ప్రారంభం కాగానే నవాబు ఫిరంగులు భయంకరంగా గర్జించాయి. నమ్మకస్తులైన సేనాపతులు మీర్ మదన్, మోహన్ లాల్ నాయకత్వంలో నవాబు సైన్యం బ్రిటిష్ వారిపై విరుచుకుపడింది. వారి ధాటికి క్లైవ్ సైన్యం వెనకడుగు వేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. సరిగ్గా అదే సమయంలో ప్రకృతి బ్రిటిష్ వారికి అనుకూలంగా ఒక ఊహించని మలుపు తిరిగింది. మధ్యాహ్నం సమయంలో భారీ వర్షం కురిసింది. బ్రిటిష్ సైనికులు వెంటనే టార్పాలిన్ కవర్లతో తమ మందుగుండు సామగ్రిని తడవకుండా కాపాడుకున్నారు. కానీ నవాబు సైన్యం అప్రమత్తంగా లేకపోవడం వల్ల వారి గన్పౌడర్ (మందుగుండు) అంతా తడిసిపోయి ఫిరంగులు మూగబోయాయి.
వర్షం ఆగిపోయిన తర్వాత, బ్రిటిష్ వారి ఫిరంగులు కూడా తడిసిపోయి పనిచేయవని భావించిన మీర్ మదన్ తన అశ్వికదళంతో క్లైవ్ సైన్యంపై దాడికి వెళ్ళాడు. కానీ పొడిగా ఉన్న మందుగుండుతో సిద్ధంగా ఉన్న బ్రిటిష్ సైన్యం జరిపిన కాల్పుల్లో మీర్ మదన్ ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. అత్యంత నమ్మకమైన సేనాపతి చనిపోవడంతో సిరాజ్-ఉద్-దౌలా తీవ్ర ఆందోళనకు గురయ్యాడు.
ద్రోహం చేసిన మీర్ జాఫర్.. వీగిపోయిన నవాబు
మీర్ మదన్ మరణం తర్వాత నవాబు తన ఆఖరి ఆశగా మీర్ జాఫర్ ను పిలిపించి, ఖురాన్ మీద ప్రమాణం చేయించి యుద్ధంలో తనను కాపాడాలని వేడుకున్నాడు. కానీ అప్పటికే క్లైవ్ తో కుమ్మక్కైన మీర్ జాఫర్, ఆ రోజుకు యుద్ధం ఆపివేయాలని, మరుసటి రోజు చూసుకుందామని నవాబుకు సలహా ఇచ్చాడు. ఆ సలహాను నమ్మిన నవాబు తన సైన్యాన్ని వెనక్కి తిరిగి శిబిరాలకు వెళ్లాలని ఆదేశించాడు.
యుద్ధభూమి నుంచి నవాబు సైన్యం వెనక్కి మళ్లుతున్న ఆ బలహీన క్షణాన్ని పసిగట్టిన రాబర్ట్ క్లైవ్, వెనక నుంచి భయంకరమైన దాడి చేశాడు. మీర్ జాఫర్, రాయ్ దుర్లభ్ లు తమ వేలాది మంది సైనికులతో ఏమీ ఎరుగనట్టు బొమ్మల్లా నిలబడి ఆ దాడులను చూస్తూ ఉండిపోయారు. తనను అత్యంత దారుణంగా మోసం చేశారని అర్థం చేసుకున్న సిరాజ్-ఉద్-దౌలా ప్రాణాలు దక్కించుకోవడానికి ఒంటరిగా ఒంటె మీద ముర్షిదాబాద్ వైపు పారిపోయాడు. కేవలం కొన్ని గంటల్లోనే యుద్ధం ముగిసిపోయింది. భారతీయ చరిత్రలో అతిపెద్ద ద్రోహం విజయవంతంగా పూర్తయింది.
పారిపోయిన సిరాజ్-ఉద్-దౌలాను కొద్ది రోజుల తర్వాత మీర్ జాఫర్ కుమారుడు మీరన్ పట్టుకుని అత్యంత దారుణంగా హత్య చేశాడు. దీంతో ఒక స్వతంత్ర బెంగాల్ నవాబు శకం ముగిసిపోయి, బ్రిటిష్ వారి బానిస పాలనకు తెరలేచింది.
ఒక కార్పొరేట్ కంపెనీ దేశాన్ని ఎలా కొనేసింది?
ప్లాసీ యుద్ధం తర్వాత ముందే కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం ప్రకారం మీర్ జాఫర్ ను బెంగాల్ నవాబుగా సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారు. కానీ అతడు కేవలం బ్రిటిష్ వారి చేతిలో ఒక కీలుబొమ్మ మాత్రమే. దీనికి ప్రతిఫలంగా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి కలకత్తా చుట్టుపక్కల ఉన్న 24 పరగణాల జమీందారీ హక్కులు లభించాయి. రాబర్ట్ క్లైవ్ తో సహా కంపెనీ అధికారులందరికీ మీర్ జాఫర్ కోట్లాది రూపాయల సంపదను బహుమతులుగా, లంచాలుగా సమర్పించుకున్నాడు.
ఈ యుద్ధంతో బెంగాల్ ఖజానా తాళంచెవులు నేరుగా బ్రిటిష్ వారి చేతుల్లోకి వెళ్ళిపోయాయి. అప్పటివరకు ఇంగ్లాండ్ నుంచి బంగారం తెచ్చి భారతదేశంలో వస్తువులు కొనుగోలు చేసిన బ్రిటిష్ వారు, ప్లాసీ తర్వాత బెంగాల్ పన్నుల డబ్బుతోనే ఇక్కడి వస్తువులు కొని ఇంగ్లాండ్ కు ఎగుమతి చేయడం ప్రారంభించారు. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే భారతీయ డబ్బుతోనే వారు భారతీయ వస్తువులను ఉచితంగా దోచుకున్నారు. ఈ అపారమైన సంపదే ఆ తర్వాత ఇంగ్లాండ్ లో జరిగిన పారిశ్రామిక విప్లవానికి (Industrial Revolution) అసలైన పెట్టుబడిగా మారింది. ఒక విదేశీ కార్పొరేట్ కంపెనీ, ఒక దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను ఎలా హైజాక్ చేయవచ్చో ప్లాసీ యుద్ధం ప్రపంచానికి ప్రాక్టికల్ గా చూపించింది.
చరిత్ర వదిలిన శాశ్వత గుణపాఠం
చరిత్రను నిశితంగా పరిశీలిస్తే ప్లాసీ యుద్ధం నేర్పే అతిపెద్ద పాఠం ఒకటే. భారతదేశాన్ని విదేశీయులు తమ సైనిక బలంతో ఎన్నడూ జయించలేదు, మన అంతర్గత విభేదాలతో, మన స్వార్థంతో మనమే వారికి దేశాన్ని అప్పగించేశాం. సిరాజ్-ఉద్-దౌలా సైన్యంలో మీర్ జాఫర్ లాంటి ద్రోహులు లేకపోతే రాబర్ట్ క్లైవ్ వ్యూహాలు ప్లాసీ మామిడి తోటల్లోనే సమాధి అయి ఉండేవి. శత్రువు మన గుమ్మం బయట ఉన్నంత వరకు ఏ దేశమూ ప్రమాదంలో పడదు, ఆ శత్రువుకు మన ఇంట్లోని వారే తలుపులు తెరిచినప్పుడే సార్వభౌమాధికారం గాలిలో కలిసిపోతుంది.
నేటి ఆధునిక భౌగోళిక రాజకీయాల్లో కూడా ఈ సూత్రం అక్షరసత్యం. గ్లోబల్ పాలిటిక్స్ లో ఏ దేశమైనా మన వనరులను ఆక్రమించాలనుకుంటే ముఖాముఖి యుద్ధాలు చేయదు. ముందుగా అంతర్గత రాజకీయాలను, ఆర్థిక వ్యవస్థలను శాసించే వ్యక్తులను తమ గుప్పిట్లోకి తెచ్చుకుంటుంది. నాడు మీర్ జాఫర్ రూపంలో బ్రిటిష్ వారు ఆడిన రాజకీయ చదరంగం, నేడు వేరే రూపాల్లో మల్టీనేషనల్ కార్పొరేషన్లు, విదేశీ శక్తుల ద్వారా జరుగుతూనే ఉంటుంది. 1757లో ప్లాసీ మైదానంలో చిందిన రక్తం కాదు, అక్కడ అమ్ముడుపోయిన నైతికత వందల ఏళ్ల భారతీయ బానిసత్వానికి రాసిన మున్నుడి. ఈ చారిత్రక నగ్నసత్యాన్ని మనం ఎంత త్వరగా అర్థం చేసుకుంటే, భవిష్యత్తులో అలాంటి చీకటి కుట్రలకు మన దేశాన్ని అంత సురక్షితంగా కాపాడుకోగలం.
Also Read:
Vasco da Gama journey : ఆసియా చరిత్రను మార్చేసిన సాహసోపేత ప్రయాణం వెనుక దాగివున్న అసలు కథ!యూరోపియన్ల ఆధిపత్య పోరు: బ్రిటిష్ East India Company భారతదేశాన్ని ఎలా ఆక్రమించిందో తెలుసా?
మరాఠా సామ్రాజ్య వైభవం: ఛత్రపతి శివాజీ నుంచి పీష్వాల వరకు మొఘలులను వణికించిన చరిత్ర!
Mughal vs Sikh conflicts | సిక్కుల నెత్తుటి చరిత్ర: మొఘల్స్ పతనానికి దారితీసిన గురువుల త్యాగాలు
మొఘల్ పరిపాలనా వ్యవస్థ: మన్సబ్దారీ, జాగీర్దారీ విధానాలు ఏం చెబుతున్నాయి? | Mughal Administration
Aurangzeb History | షాజహాన్ను బంధించి సింహాసనం ఎక్కిన ఔరంగజేబు: నెత్తుటి చరిత్ర వెనుక దాగిన నిజాలు
షాజహాన్ వాస్తుశిల్ప స్వర్ణయుగం: తాజ్ మహల్, ఎర్రకోట నిర్మాణాల వెనుక ఉన్న ఇంజనీరింగ్ అద్భుతాలు!
జహంగీర్, నూర్ జహాన్: మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని శాసించిన మొట్టమొదటి 'Power Couple' అసలు చరిత్ర!
అక్బర్ ద గ్రేట్ చరిత్ర: మొఘల్ సామ్రాజ్య విస్తరణ, పరిపాలనా సంస్కరణల వెనుక ఆసక్తికర నిజాలు!
