క్రీస్తుశకం 17వ శతాబ్దం.. పురుషాధిక్యత రాజ్యమేలుతున్న మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో ఒక అపూర్వ ఘట్టం ఆవిష్కృతమైంది. చక్రవర్తికి మాత్రమే పరిమితమైన అధికార ముద్ర (Royal Seal) ఒక మహిళ చేతికి రావడం, ఆమె పేరు మీద ఏకంగా నాణేలు ముద్రించడం భారతీయ చరిత్రలోనే మునుపెన్నడూ జరగని అద్భుతం. జహంగీర్, నూర్ జహాన్ కేవలం రాజు, రాణి మాత్రమే కాదు, భారత ఉపఖండాన్ని శాసించిన మొట్టమొదటి పవర్ కపుల్ (Power Couple). జహంగీర్ కళాభిరుచి, నూర్ జహాన్ అసాధారణ రాజకీయ చాతుర్యం.. ఈ ఇద్దరి కలయిక మొఘల్ సామ్రాజ్య పరిపాలనను, విదేశీ దౌత్యాన్ని, వాస్తుశిల్పాన్ని ఒక కొత్త శిఖరానికి ఎలా చేర్చిందో, ఒక మహిళ తలుచుకుంటే మహా సామ్రాజ్యాన్ని ఎలా నడపగలదో ఈ కథనం వివరిస్తుంది.
[FEATURED_IMAGE]అందం వెనుక దాగిన అసాధారణ మేధస్సు
చరిత్రలో నూర్ జహాన్ అనగానే ఆమె అద్భుతమైన సౌందర్యం గురించే ఎక్కువగా మాట్లాడుకుంటారు. కానీ ఆమె అందం వెనుక ఒక పదునైన రాజకీయ మేధస్సు దాగి ఉందన్నది చరిత్ర చెప్పే నగ్న సత్యం. పర్షియా నుంచి శరణార్థులుగా వచ్చిన ఒక పేద కుటుంబంలో జన్మించిన మెహర్-ఉన్-నిస్సా (నూర్ జహాన్ అసలు పేరు), ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని శాసించే స్థాయికి ఎదగడం ఒక సినిమా కథను తలపిస్తుంది. మొదటి భర్త షేర్ ఆఫ్ఘన్ మరణం తర్వాత, మొఘల్ అంతఃపురంలో సేవకురాలిగా చేరిన ఆమె, మీనా బజార్లో జహంగీర్ కంటపడింది.
ఆమె అందానికి, తెలివితేటలకు ముగ్ధుడైన జహంగీర్ 1611లో ఆమెను వివాహం చేసుకున్నాడు. అప్పటికి ఆమె వయసు 34 సంవత్సరాలు. ఆ కాలంలో ఆ వయసులో ఉన్న ఒక వితంతువును చక్రవర్తి వివాహం చేసుకోవడం చాలా అరుదైన విషయం. వివాహం తర్వాత ఆమెకు 'నూర్ మహల్' (రాజభవనపు వెలుగు) అని, ఆ తర్వాత 'నూర్ జహాన్' (ప్రపంచపు వెలుగు) అని జహంగీర్ స్వయంగా బిరుదులు ప్రదానం చేశాడు. అక్కడి నుంచే మొఘల్ సామ్రాజ్య పాలనా పగ్గాలు నెమ్మదిగా ఆమె చేతుల్లోకి మారడం ప్రారంభమైంది.
చక్రవర్తిని మించిన అధికారం.. నాణేలపై ఆమె సంతకం
మధ్యయుగాల నాటి ఇస్లామిక్ సామ్రాజ్యాల్లో మహిళలు కేవలం అంతఃపురాలకే పరిమితం అయ్యేవారు. పరదా (ఘోషా) పద్ధతిని కఠినంగా పాటించేవారు. కానీ నూర్ జహాన్ ఈ సంప్రదాయాలన్నింటినీ పటాపంచలు చేసింది. ఆమె తెర వెనుక నుంచి రాజకీయం చేయలేదు, నేరుగా జహంగీర్తో కలిసి బాల్కనీలో కూర్చుని ప్రజలకు 'ఝరోఖా దర్శన్' ఇచ్చేది. చక్రవర్తి ఇచ్చే రాజశాసనాల (Farmans) పై జహంగీర్ సంతకంతో పాటు నూర్ జహాన్ అధికార ముద్ర కూడా తప్పనిసరిగా ఉండేది.
ఆమె అధికారం ఏ స్థాయిలో ఉండేదంటే, సామ్రాజ్యంలో చలామణి అయ్యే బంగారు నాణేలపై కూడా ఆమె పేరును ముద్రించారు. "జహంగీర్ చక్రవర్తి ఆదేశాల మేరకు, నూర్ జహాన్ పేరును స్వీకరించడం వల్ల ఈ బంగారు నాణేనికి వంద రెట్ల అందం, విలువ పెరిగింది" అని ఆ నాణేలపై పర్షియన్ భాషలో సగర్వంగా ముద్రించారు. రాజ్యానికి సంబంధించిన అత్యున్నత నిర్ణయాలు, విదేశీ దౌత్య వ్యవహారాలు, అధికారుల నియామకాలు అన్నీ ఆమె కనుసన్నల్లోనే జరిగేవి. ఒక మహిళకు అపరిమితమైన అధికారాలు ఇచ్చిన ఏకైక మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ మాత్రమే.
నూర్ జహాన్ జుంటా.. పరిపాలనా స్థిరత్వం
జహంగీర్ స్వతహాగా గొప్ప పాలకుడే అయినప్పటికీ, కాలక్రమంలో ఆయన మద్యపానం, ఓపియం (నల్లమందు) వ్యసనాలకు బానిసయ్యాడు. తరచుగా అనారోగ్యానికి గురయ్యేవాడు. ఇలాంటి సమయంలో సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నం కాకుండా ఒక పటిష్టమైన పాలనా యంత్రాంగాన్ని నూర్ జహాన్ నిర్మించింది. చరిత్రకారులు దీనినే 'నూర్ జహాన్ జుంటా' (Nur Jahan Junta) అని పిలుస్తారు.
ఈ కూటమిలో ఆమె తండ్రి ఇతిమాద్-ఉద్-దౌలా (సామ్రాజ్య ప్రధాన మంత్రి), ఆమె సోదరుడు అసఫ్ ఖాన్, మరియు యువరాజు ఖుర్రం (భవిష్యత్ షాజహాన్) సభ్యులుగా ఉండేవారు. చక్రవర్తి అనారోగ్యంతో ఉన్నప్పుడు, ఈ జుంటా రాజ్య భారాన్ని అత్యంత సమర్థవంతంగా మోసింది. పన్నుల వసూళ్లు, న్యాయ వ్యవస్థ, వ్యవసాయ రంగాల్లో వీరు తీసుకున్న నిర్ణయాల వల్ల సామ్రాజ్యం ఆర్థికంగా ఎంతో బలపడింది. బ్రిటన్ నుంచి వచ్చిన రాయబారి సర్ థామస్ రో (Sir Thomas Roe) సైతం మొఘల్ ఆస్థానంలో నూర్ జహాన్ మాటే వేదవాక్కు అని తన డైరీల్లో స్పష్టంగా రాసుకున్నాడు.
ప్రకృతి ఆరాధకుడు జహంగీర్.. కళలకు స్వర్ణయుగం
అధికారాన్ని భార్యకు అప్పగించిన జహంగీర్ ఏం చేసేవాడు అన్నది చాలామందికి వచ్చే సందేహం. జహంగీర్ ఒక అద్భుతమైన కళా హృదయం ఉన్న చక్రవర్తి. ఆయన కాలంలో మొఘల్ సూక్ష్మ చిత్రకళ (Miniature Paintings) ప్రపంచంలోనే అత్యున్నత శిఖరాలకు చేరుకుంది. ఉస్తాద్ మన్సూర్ లాంటి గొప్ప చిత్రకారులను ప్రోత్సహించి, పక్షులు, జంతువులు, పూల మొక్కల చిత్రాలను అత్యంత సహజంగా, ఫోటోగ్రఫీ స్థాయిలో గీయించాడు. ఆయన రాసుకున్న స్వీయచరిత్ర 'తుజుక్-ఇ-జహంగీరి' ఆయన అపారమైన జ్ఞానానికి, ప్రకృతి ప్రేమకు దర్పణం పడుతుంది.
అదే సమయంలో ఆయన 'న్యాయ గంట' (Chain of Justice) అనే ఒక అద్భుతమైన విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. ఆగ్రా కోట నుంచి యమునా నది ఒడ్డు వరకు ఒక భారీ బంగారు గొలుసును కట్టించాడు. ఏ సామాన్యుడికైనా అన్యాయం జరిగితే, ఆ గొలుసు లాగితే చాలు.. చక్రవర్తి నేరుగా వచ్చి న్యాయం చేసేవాడు. జహంగీర్ కళలు, న్యాయంపై దృష్టి పెడితే.. నూర్ జహాన్ పరిపాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థలను సమతుల్యం చేసింది. ఇద్దరి లక్షణాలు వేరైనా, వారి భాగస్వామ్యం సామ్రాజ్యానికి ఒక కొత్త కళను తీసుకువచ్చింది.
తాజ్ మహల్కు బ్లూప్రింట్.. అద్భుత వాస్తుశిల్పం
సాంస్కృతికంగా నూర్ జహాన్ ముద్ర మొఘల్ చరిత్రలో ఎప్పటికీ చెరిగిపోనిది. ఫ్యాషన్, అలంకరణ, సుగంధ ద్రవ్యాల తయారీలో ఆమె ఎన్నో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది. గులాబీల నుంచి తీసే 'అత్తర్' (Itr-i-Jahangiri) తయారీని ఆవిష్కరించింది ఆమె తల్లి మరియు నూర్ జహానే అని చెబుతారు. కొత్త రకం బట్టలు, ఆభరణాల డిజైన్లతో ఆమె మొఘల్ ఆస్థానపు ట్రెండ్ సెట్టర్గా నిలిచింది.
అంతకంటే ముఖ్యంగా, ఆగ్రాలో ఆమె నిర్మించిన తన తండ్రి సమాధి 'ఇతిమాద్-ఉద్-దౌలా' (Tomb of Itimad-ud-Daulah) భారతీయ వాస్తుశిల్ప చరిత్రలో ఒక మైలురాయి. అప్పటివరకు మొఘల్ కట్టడాలను ఎర్ర ఇసుకరాయితో నిర్మించేవారు. కానీ, ఈ సమాధిని పూర్తిగా తెల్లటి మార్బుల్తో నిర్మించింది. అంతేకాకుండా, పాలరాయిలో విలువైన రంగురాళ్లను పొదిగే 'పియెట్రా డ్యూరా' (Pietra Dura) అనే అద్భుతమైన కళను భారతదేశానికి పరిచయం చేసింది ఆమే. ఈ కట్టడాన్నే తాజ్ మహల్కు అసలైన బ్లూప్రింట్ లేదా 'బేబీ తాజ్' అని ఆర్కిటెక్చరల్ నిపుణులు పిలుస్తారు.
సింహాసనం కోసం కుట్రలు.. వీర నారిగా నూర్ జహాన్
జహంగీర్ ఆరోగ్యం నానాటికీ క్షీణిస్తున్న కొద్దీ, తదుపరి చక్రవర్తి ఎవరన్న దానిపై మొఘల్ ఆస్థానంలో భయంకరమైన కుట్రలు మొదలయ్యాయి. నూర్ జహాన్ కు తన మొదటి భర్త ద్వారా పుట్టిన కూతురు లాడ్లీ బేగమ్ను, జహంగీర్ చిన్న కొడుకైన షహర్యార్కు ఇచ్చి పెళ్లి చేసింది. దీంతో షహర్యార్ను చక్రవర్తిని చేసి, అధికారాన్ని తన చేతుల్లోనే ఉంచుకోవాలని ఆమె ప్లాన్ చేసింది. ఇది నచ్చని యువరాజు ఖుర్రం (షాజహాన్) ఆమెపై బహిరంగంగా తిరుగుబాటు చేశాడు. ఈ అంతర్గత కలహాలు సామ్రాజ్యాన్ని కుదిపేశాయి.
ఇదే అదనుగా భావించిన మహాబత్ ఖాన్ అనే సైన్యాధిపతి ఏకంగా జహంగీర్ చక్రవర్తినే బందీగా పట్టుకున్నాడు. ఆ విపత్కర సమయంలో నూర్ జహాన్ ఒక సాధారణ మహిళలా కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ కూర్చోలేదు. ఒక సైన్యాధిపతిలా ఏనుగు అంబారీ ఎక్కి, స్వయంగా విల్లంబులు పట్టుకుని శత్రువులతో వీరోచితంగా పోరాడింది. యుద్ధంలో తన ఏనుగు రక్తమోడుతున్నా, ఏమాత్రం భయపడకుండా తన సైన్యాన్ని ముందుకు నడిపించింది. పోరాటంలో ఓడిపోయిన తర్వాత కూడా, తన అసాధారణ దౌత్యంతో మహాబత్ ఖాన్ శిబిరంలోనే ఉంటూ అనుచరులను కూడగట్టి, రక్తం చిందించకుండానే తన భర్త జహంగీర్ను విడిపించుకుని వచ్చింది. ఇది ఆమె ధైర్యసాహసాలకు, వ్యూహాత్మక రాజకీయ చాతుర్యానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ.
చరిత్ర వదిలిన గుణపాఠం.. శాశ్వత వారసత్వం
1627లో జహంగీర్ మరణంతో నూర్ జహాన్ రాజకీయ ప్రస్థానం ముగిసింది. షాజహాన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తర్వాత ఆమె స్వచ్ఛందంగా రాజకీయాల నుంచి తప్పుకుని లాహోర్కు మకాం మార్చింది. తన చివరి రోజులను లాహోర్లో జహంగీర్ సమాధిని, తన సొంత సమాధిని నిర్మించుకుంటూ అత్యంత హుందాగా, ప్రశాంతంగా గడిపింది. అధికారం పోయినా తన ఆత్మగౌరవాన్ని ఆమె ఏనాడూ కోల్పోలేదు.
ఒక రాజ్యాన్ని సమర్థవంతంగా పాలించడానికి లింగభేదం ఏమాత్రం అడ్డంకి కాదని నాలుగు వందల ఏళ్ల క్రితమే నూర్ జహాన్ ప్రపంచానికి నిరూపించింది. ఆధునిక కాలంలో మహిళా సాధికారత, ఉమెన్ లీడర్షిప్ గురించి మనం ఎన్నో సదస్సులు పెట్టుకుని మాట్లాడుకుంటున్నాం. కానీ అప్పట్లోనే అత్యంత సంక్లిష్టమైన విదేశీ సంబంధాలను, ఆర్థిక వ్యవస్థను, సైనిక వ్యవహారాలను ఒక మహిళ ఒంటిచేత్తో నడిపించిందంటే అది మామూలు విషయం కాదు.
జహంగీర్, నూర్ జహాన్ ల బంధం కేవలం ఒక ప్రేమకథ కాదు. ఒకరు కళలను, ప్రకృతిని ఆస్వాదిస్తూ దేశ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని పెంచితే, మరొకరు పటిష్టమైన యంత్రాంగంతో దేశాన్ని భద్రంగా చూసుకున్నారు. ఒక నాయకుడికి తన బలహీనతలు తెలిసినప్పుడు, తనకంటే ప్రతిభావంతులైన వారి చేతికి అధికార పగ్గాలు అప్పగించడం కూడా ఒక గొప్ప రాజనీతి అని జహంగీర్ జీవితం మనకు స్పష్టం చేస్తుంది. నేటి కార్పొరేట్ ప్రపంచానికి, ఆధునిక రాజకీయ వ్యవస్థలకు సైతం జహంగీర్-నూర్ జహాన్ ల పవర్ ప్యాక్డ్ భాగస్వామ్యం ఎప్పటికీ ఒక అద్భుతమైన కేస్ స్టడీగా మిగిలిపోతుంది.
Also Read:
అక్బర్ ద గ్రేట్ చరిత్ర: మొఘల్ సామ్రాజ్య విస్తరణ, పరిపాలనా సంస్కరణల వెనుక ఆసక్తికర నిజాలు!రాజ్యం లేని సంచారి నుంచి మహా సామ్రాజ్య నిర్మాతగా.. బాబర్ అసాధారణ చారిత్రక ప్రస్థానం!
Timur Invasion of India: ఢిల్లీ వీధులను శ్మశానంగా మార్చిన తైమూర్ దండయాత్ర కథ
మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్: దార్శనికుడా లేక పిచ్చివాడా? ఢిల్లీ సుల్తానేట్ చరిత్రలో వివాదాస్పద పాలకుడి అసలు కథ
అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ: మంగోల్ దండయాత్రల నుంచి దేశాన్ని కాపాడిన పాలకుడా.. లేక క్రూరమైన నియంతనా?
ఢిల్లీ సుల్తానేట్ చరిత్ర: బానిస వంశం నుంచి లోడీల పతనం వరకు భారతీయ ముఖచిత్రం ఎలా మారిందంటే?
భారతదేశంలో ఇస్లాం శాంతియుతంగా ఎలా ప్రవేశించింది? Arab Traders చరిత్ర వెనుక దాగి ఉన్న అసలు నిజాలు
