దట్టమైన అడవిలో కోట్లాది మంది భక్తులు: మేడారం జాతర అసలు రహస్యం ఇదే!

దట్టమైన దండకారణ్యం. చుట్టూ ఆకాశాన్ని తాకే మహా వృక్షాలు. ఏడాది పొడవునా ఎంతో ప్రశాంతంగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండే ఆ అటవీ ప్రాంతం... రెండేళ్లకోసారి అకస్మాత్తుగా జన సముద్రాన్ని తలపిస్తుంది. ఎటువంటి శాశ్వత ఆలయ నిర్మాణాలు అక్కడ కనిపించవు. రాతితో చెక్కిన దేవుని విగ్రహాలు ఉండవు. బ్రాహ్మణుల వేద మంత్రాల ఘోష వినిపించదు. అయినా సరే, దేశం నలుమూలల నుంచి కోట్లాది మంది భక్తులు ఆ గిరిజన దేవతల కోసం క్యూ కడతారు. అదే ఆసియా ఖండంలోనే అతిపెద్ద గిరిజన జాతరగా గుర్తింపు పొందిన మేడారం సమ్మక్క సారలమ్మ జాతర.

దక్షిణ భారతదేశ కుంభమేళాగా పిలిచే ఈ జాతర కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు. ప్రకృతికి, మనిషికి మధ్య ఉన్న విడదీయరాని అనుబంధానికి సజీవ ప్రతీక. ఆధిపత్యంపై సామాన్యులు చేసిన చారిత్రక ధిక్కారానికి, పోరాటానికి సాక్ష్యం. ఆధునిక ప్రపంచంలో గంటల తరబడి ఏసీ కార్లలో ట్రాఫిక్‌లో చిక్కుకుంటేనే అసహనం వ్యక్తం చేసే మనం, కిలోమీటర్ల కొద్దీ అడవిలో కాలినడకన వెళ్లి, దుమ్ము ధూళిలో గుడారాలు వేసుకుని ఆ వన దేవతలను ఎందుకు దర్శించుకుంటారు? ఆ విశ్వాసం వెనుక ఉన్న చారిత్రక నేపథ్యం ఏమిటి?

 అడవి బిడ్డలు ఆరాధ్య దైవాలుగా మారిన చరిత్ర

చరిత్ర పుటలను ఒకసారి వెనక్కి తిప్పితే, 12వ శతాబ్దం నాటి కాకతీయుల పాలనా కాలంలోకి వెళ్లాలి. నేటి కరీంనగర్ జిల్లా, జగిత్యాల ప్రాంతంలోని దట్టమైన అడవిలో గిరిజనులకు ఒక పసిపాప పులుల మధ్య ఆడుకుంటూ కనిపించింది. పులులే ఆమెకు రక్షణగా నిలవడం చూసి ఆశ్చర్యపోయిన గిరిజనులు, ఆ బిడ్డ దైవాంశ సంభూతురాలిగా భావించి సమ్మక్క అని పేరు పెట్టి అల్లారుముద్దుగా పెంచుకున్నారు.

పెద్దయ్యాక సమ్మక్కను గిరిజన నాయకుడు పగిడిద్ద రాజుకు ఇచ్చి వివాహం చేశారు. వీరికి సారలమ్మ, నాగులమ్మ, జంపన్న అనే ముగ్గురు పిల్లలు జన్మించారు. అప్పట్లో పగిడిద్ద రాజు కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుడికి సామంతుడిగా ఉంటూ కప్పం చెల్లించేవాడు. అయితే, వరుసగా నాలుగేళ్ల పాటు తీవ్రమైన కరువు కాటకాలు రావడం వల్ల పగిడిద్ద రాజు కప్పం కట్టలేకపోయాడు. దీన్ని ధిక్కారంగా భావించిన ప్రతాపరుద్రుడు, పగిడిద్ద రాజును అణచివేయడానికి తన భారీ సైన్యాన్ని మేడారం అడవులపైకి పంపాడు.

ఆ భీకర యుద్ధంలో కాకతీయ సైన్యం గిరిజనులపై విరుచుకుపడింది. తమ అస్తిత్వాన్ని, స్వేచ్ఛను కాపాడుకునేందుకు గిరిజనులు అద్భుతంగా పోరాడారు. కానీ శిక్షణ పొందిన సువిశాల సైన్యం ముందు వారు నిలబడలేకపోయారు. ఈ పోరాటంలో పగిడిద్ద రాజు, సారలమ్మ, నాగులమ్మ, జంపన్న ప్రాణాలు కోల్పోయారు. తన కుటుంబం మొత్తం నేలకొరిగిన విషయం తెలుసుకున్న సమ్మక్క, అపర భద్రకాళిలా యుద్ధ రంగంలోకి దిగింది. ఆమె వీరోచిత పోరాటానికి కాకతీయ సైన్యం ముక్కలు ముక్కలైంది. అయితే, శత్రువుల చేతిలో గాయపడిన సమ్మక్క రక్తం ఓడుతూ చిలుకల గుట్ట వైపు వెళ్లి అదృశ్యమైంది. ఆమెను వెతుక్కుంటూ వెళ్లిన గిరిజనులకు ఒక పుట్ట దగ్గర పసుపు, కుంకుమలు ఉన్న ఒక భరిణె మాత్రమే కనిపించింది. ఆ క్షణం నుంచి సమ్మక్క తమ కోసం ప్రాణత్యాగం చేసిన అటవీ దేవతగా మారిపోయిందని గిరిజనులు నమ్మారు.

 జంపన్న వాగు రంగు వెనుక ఉన్న త్యాగం

కాకతీయ సైన్యంతో వీరోచితంగా పోరాడుతూ ప్రాణాలు కోల్పోయే క్షణంలో జంపన్న సంపెంగ వాగులో దూకాడు. అతని రక్తంతో ఆ వాగు నీరంతా ఎర్రగా మారిపోయిందని చరిత్ర చెబుతోంది. అప్పటి నుంచి ఆ వాగుకు జంపన్న వాగు అనే పేరు స్థిరపడింది. నేటికీ జాతరకు వచ్చే లక్షలాది మంది భక్తులు ముందుగా ఈ జంపన్న వాగులో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించిన తర్వాతే సమ్మక్క సారలమ్మలను దర్శించుకుంటారు. ఈ త్యాగాల పునాదుల మీదే మేడారం జాతర ఆవిర్భవించింది.

 ఆగమ శాస్త్రాలకు అతీతమైన అరుదైన ఆచారం

సాధారణంగా హిందూ దేవాలయాలు అనగానే గర్భగుడి, గోపురం, ఆగమ శాస్త్రాల ప్రకారం జరిగే నిత్య పూజలు గుర్తుకొస్తాయి. కానీ మేడారంలో అవేమీ ఉండవు. ఇక్కడ గద్దెలే దేవాలయాలు. వృక్షాలే గోపురాలు. పసుపు కుంకుమల భరిణెల రూపంలోనే దేవతలను ఆరాధిస్తారు. గిరిజన సంప్రదాయాల ప్రకారం వడ్డెర్లు (గిరిజన పూజారులు) అడవిలోకి వెళ్లి దేవతలను ఆవాహన చేసుకొని గద్దెల పైకి తీసుకువస్తారు.

భక్తులు తమ ఎత్తుకు సరిపడా బెల్లాన్ని నిలువెత్తు బంగారంగా దేవతలకు సమర్పించుకోవడం ఇక్కడి మరో విశేషం. గిరిజనులు బెల్లాన్ని ఆరోగ్యానికి, శ్రేయస్సుకు చిహ్నంగా భావిస్తారు. ఆ నాలుగు రోజులు ఆ అటవీ ప్రాంతం మొత్తం శివసత్తుల పూనకాలు, డోలు వాయిద్యాలు, పోతరాజుల నృత్యాలతో మార్మోగిపోతుంది. ఇది పూర్తిగా ప్రకృతి ఆరాధనకు ప్రతీక.

 నాలుగు రోజుల పండుగ ఎలా సాగుతుందంటే

మేడారం జాతర రెండేళ్లకోసారి మాఘ శుద్ధ పౌర్ణమి సమయానికి ముందు వస్తుంది. ఈ జాతర నాలుగు రోజుల పాటు ఒక అద్భుతమైన ఘట్టంలా సాగుతుంది. మొదటి రోజు కన్నెపల్లి నుంచి సారలమ్మను, కొండాయి నుంచి గోవిందరాజును, పూనుగొండ్ల నుంచి పగిడిద్దరాజును వడ్డెర్లు భక్తిశ్రద్ధలతో గద్దెల వద్దకు తీసుకువస్తారు. రెండో రోజు అతి ముఖ్యమైన ఘట్టం ఆవిష్కృతమవుతుంది. చిలుకలగుట్ట నుంచి సమ్మక్కను కుంకుమ భరిణె రూపంలో గద్దెపైకి చేరుస్తారు. ఈ సమయంలో జిల్లా కలెక్టర్, ఎస్పీ తదితర ప్రభుత్వ అధికారులు అధికారిక లాంఛనాలతో వన దేవతలకు స్వాగతం పలుకుతారు. గాల్లోకి కాల్పులు జరిపి గౌరవ వందనం సమర్పిస్తారు.

మూడో రోజు దేవతలందరూ గద్దెలపై కొలువుదీరి భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. ఈ రోజున రద్దీ తారాస్థాయికి చేరుకుంటుంది. కోట్లాది మంది భక్తులు గద్దెల వద్దకు చేరుకుని మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు. ఇక నాలుగో రోజు సాయంత్రం వన దేవతలు తిరిగి అడవిలోకి ప్రవేశించడంతో జాతర ముగుస్తుంది. ఈ ఘట్టాన్ని చూడటానికి రెండు కళ్లు చాలవు.

 మేడారం ఎలా చేరుకోవాలి?

తెలంగాణ రాష్ట్రం, ములుగు జిల్లాలోని తాడ్వాయి మండలంలో దట్టమైన అటవీ ప్రాంతంలో ఈ మేడారం గ్రామం ఉంది. రాజధాని హైదరాబాద్ నుంచి సుమారు 250 కిలోమీటర్లు, వరంగల్ నగరం నుంచి 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. జాతర సమయంలో తెలంగాణ ఆర్టీసీ రాష్ట్రం నలుమూలల నుంచి వేలాది ప్రత్యేక బస్సులను మేడారానికి నడుపుతుంది. వరంగల్, హనుమకొండ మీదుగా ప్రైవేట్ వాహనాల ద్వారా కూడా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. అడవి మార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, ప్రకృతి అందాలను ఆస్వాదిస్తూ మేడారం చేరుకోవడం పర్యాటకులకు, భక్తులకు ఒక మర్చిపోలేని అనుభూతిని ఇస్తుంది.

 అస్తిత్వ పోరాటమే రేపటి తరాలకు పాఠం

నేటి ఆధునిక కాలంలో టెక్నాలజీ ఎంతగా పెరిగినా, కాంక్రీట్ జంగిల్స్ మన దైనందిన జీవితాలను ఎంతగా ఆక్రమించినా మేడారం జాతర సజీవంగా ఉండటానికి కారణం ఒక్కటే. ఇది కేవలం మొక్కులు తీర్చుకునే సాధారణ వేదిక కాదు. ఇది ఆత్మగౌరవం కోసం ప్రాణాలర్పించిన గిరిజన వీర వనితల స్ఫూర్తి. అధికార గర్వాన్ని ఎదిరించిన సామాన్యుల ధిక్కార స్వరం. మనిషికి, మట్టికి మధ్య ఉన్న అవినాభావ సంబంధానికి ఇది సజీవ రూపం.

ఈ మహా జాతర మనకు ఇచ్చే ప్రాక్టికల్ సలహా చాలా స్పష్టంగా ఉంటుంది. మనం టెక్నాలజీ పరంగా ఎంత ఎదిగినా, నాగరికత పేరుతో ఎంత ముందుకు వెళ్లినా, మన మూలాలను, ప్రకృతిని గౌరవించడం మర్చిపోకూడదు. అడవిని, పర్యావరణాన్ని కాపాడుకోవడమే నిజమైన దైవ భక్తి అని మేడారం చాటి చెబుతుంది. అందుకే, ఒకప్పుడు కేవలం గిరిజనులకే పరిమితమైన ఈ జాతర, నేడు రాష్ట్రం గుర్తించిన పండుగగా, ప్రపంచమే ఆకర్షితమయ్యే అద్భుత ఘట్టంగా రూపాంతరం చెందింది. ఈ సమ్మక్క సారలమ్మల వీరోచిత గాథ భవిష్యత్ తరాలకు ఆత్మగౌరవ పాఠంగా శాశ్వతంగా మిగిలిపోతుంది.

Also Read:

కొమురవెల్లి మల్లన్న జాతర: తెలంగాణ మట్టివాసనల ఆరాధ్య దైవం... పుట్టమట్టితో వెలసిన అద్భుత చరిత్ర!
Chilkur Balaji Temple : చిల్కూరు బాలాజీ వీసా దేవుడిగా ఎలా మారాడు? చరిత్ర, దర్శన విశేషాలు
జోగులాంబ దేవి శక్తిపీఠం: 600 ఏళ్లు చీకట్లోనే ఉన్న అమ్మవారి ఉగ్రరూపం వెనుక అసలు కథ ఇదే! (Alampur Jogulamba Temple History)
కాళేశ్వరం ఆలయ రహస్యం: రెండు శివలింగాలు ఉన్న త్రివేణి సంగమ క్షేత్రం
కొండగట్టు ఆంజనేయ స్వామి: 400 ఏళ్ల చరిత్ర వెనుక ఉన్న అసలు రహస్యం ఇదే!