ఒకసారి గుండెపోటు వచ్చి ప్రాణాపాయం నుంచి బయటపడిన వారు తరచుగా ఒక భయంతో బతుకుతుంటారు - మళ్లీ వస్తుందేమోనని! అవును, తొలిసారి కంటే రెండోసారి గుండెపోటు (Second Heart Attack) వచ్చే ప్రమాదం చాలా ఎక్కువ. మారుతున్న జీవనశైలి, ఒత్తిడి, మందుల వాడకంలో నిర్లక్ష్యం దీనికి ప్రధాన కారణాలు. అసలు ఒక సామాన్యుడు దీని గురించి ఎందుకు ఆలోచించాలి? ఎందుకంటే, సరైన జాగ్రత్తలు తీసుకుంటే ఈ ముప్పును దాదాపు 80 శాతం వరకు నివారించవచ్చు. మీ గుండెను పదిలంగా ఎలా కాపాడుకోవాలో ఇప్పుడు చూద్దాం.
ముఖ్యాంశాలు (Key Highlights)
మొదటిసారి గుండెపోటు వచ్చిన తర్వాత మొదటి ఐదేళ్లలోపు మళ్లీ గుండెపోటు వచ్చే అవకాశాలు 20 శాతం వరకు ఉంటాయి.
డాక్టర్ సూచించిన మందులను సగంలోనే ఆపేయడం రెండోసారి గుండెపోటుకు అతిపెద్ద కారణం.
సరైన ఆహారం, క్రమం తప్పని వ్యాయామం, ఒత్తిడి లేని జీవనశైలితో ఈ ముప్పును సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోవచ్చు.
మొదటిసారి గుండెపోటు వచ్చినప్పుడు కనిపించిన లక్షణాలు రెండోసారి కూడా అవే ఉండకపోవచ్చు.
రెండోసారి గుండెపోటు అంటే ఏమిటి? (Second Heart Attack Overview)
ఒకసారి గుండెపోటు (Heart Attack) వచ్చినప్పుడు గుండె కండరాలకు రక్త ప్రసరణ ఆగిపోయి కొంత మేర నష్టం జరుగుతుంది. ఆ తర్వాత చికిత్స ద్వారా రక్త ప్రసరణను పునరుద్ధరించినప్పటికీ, గుండెలోని ఇతర రక్తనాళాల్లో లేదా స్టెంట్ (Stent) వేసిన చోట మళ్లీ పూడికలు (Plaque build-up) ఏర్పడితే దాన్ని రెండోసారి గుండెపోటు అంటారు.
వైద్య పరిభాషలో దీన్ని 'రీకరెంట్ మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్' అంటారు. మొదటిసారి గుండెపోటు వచ్చినప్పుడు గుండె కొంత బలహీనపడుతుంది. కాబట్టి, రెండోసారి వస్తే అది మరింత ప్రమాదకరంగా మారే అవకాశం ఉంటుంది.
మళ్లీ గుండెపోటు రావడానికి ప్రధాన కారణాలు (Causes of a Second Heart Attack)
చాలామంది మొదటిసారి గుండెపోటు నుంచి కోలుకున్న తర్వాత, తాము పూర్తిగా ఆరోగ్యవంతులమైపోయామని భావిస్తారు. ఈ అజాగ్రత్తే పెద్ద ముప్పును తెచ్చిపెడుతుంది. దీనికి ప్రధాన కారణాలు:
మందుల వాడకంలో నిర్లక్ష్యం: కొంతమంది రోగులు కొద్ది రోజులు మందులు వాడి, తాము ఆరోగ్యంగానే ఉన్నాం కదా అని బ్లడ్ థిన్నర్స్ (రక్తం గడ్డకట్టకుండా వాడే మందులు), కొలెస్ట్రాల్ తగ్గించే మందులను మానేస్తారు. ఇది అత్యంత ప్రమాదకరమైన చర్య.
అదుపు తప్పిన జీవనశైలి: ఆస్పత్రి నుంచి డిశ్చార్జ్ అయిన కొత్తలో ఉండే శ్రద్ధ రానురాను తగ్గిపోతుంది. మళ్లీ ధూమపానం (Smoking), మద్యపానం ప్రారంభించడం, నూనె పదార్థాలు ఎక్కువగా తినడం వల్ల రక్తనాళాల్లో మళ్లీ కొవ్వు పేరుకుపోతుంది.
అదుపులో లేని షుగర్, బీపీ: మధుమేహం (Diabetes), అధిక రక్తపోటు (High BP) ఉన్నవారి రక్తనాళాలు త్వరగా దెబ్బతింటాయి. ఇవి అదుపులో లేకపోతే స్టెంట్ వేసిన రక్తనాళాల్లో కూడా మళ్లీ బ్లాక్స్ ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంటుంది.
తొలిసారి గుండెపోటు తర్వాత శరీరంలో జరిగే మార్పులు (Body Changes Post Heart Attack)
మొదటిసారి గుండెపోటు వచ్చినప్పుడు, రక్త ప్రసరణ ఆగిపోయిన గుండె కండరం చనిపోతుంది. ఆ ప్రదేశంలో ఒక మచ్చ (Scar tissue) ఏర్పడుతుంది. ఈ మచ్చ ఉన్న భాగం సాధారణ గుండె కండరంలాగా సంకోచ, వ్యాకోచాలు చేయలేక పంపింగ్ సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతుంది.
దీనివల్ల మిగిలిన ఆరోగ్యవంతమైన గుండె భాగంపై అదనపు భారం పడుతుంది. ఈ సమయంలో మనం గుండెకు సరైన విశ్రాంతిని, పోషణను ఇవ్వకపోతే, ఆ అదనపు భారం వల్ల గుండె వైఫల్యం (Heart Failure) లేదా రెండోసారి గుండెపోటు వచ్చే ముప్పు పెరుగుతుంది.
మానసిక ఆరోగ్యం మరియు గుండె సంబంధం (Mental Health and Heart Connection)
గుండెపోటు తర్వాత చాలామంది పోస్ట్ ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ (PTSD) లేదా డిప్రెషన్కు లోనవుతారు. 'నా జీవితం అయిపోయింది', 'నేను ఎందుకూ పనికిరాను' అనే నిరాశావాదం వారిని ఆవహిస్తుంది.
మానసిక ఒత్తిడి ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు శరీరంలో కార్టిసాల్ (Cortisol) వంటి స్ట్రెస్ హార్మోన్లు విడుదలవుతాయి. ఇవి రక్తపోటును పెంచి, రక్తం త్వరగా గడ్డకట్టేలా చేస్తాయి. ఇది నేరుగా మరో గుండెపోటుకు దారితీస్తుంది. కాబట్టి మానసిక ప్రశాంతత అనేది మందులతో సమానంగా పనిచేస్తుందని గ్రహించాలి.
రెండోసారి గుండెపోటును నివారించే అద్భుత మార్గాలు (Second Heart Attack Prevention Steps)
రెండోసారి గుండెపోటు రాకుండా ఉండాలంటే రోజువారీ దినచర్యలో కచ్చితమైన మార్పులు చేసుకోవాలి. ఇది ఒక శిక్షలా కాకుండా, కొత్త ఆరోగ్యకరమైన జీవితానికి నాందిగా భావించాలి.
గుండెకు మేలు చేసే ఆహారం (Heart Healthy Diet)
పాలిష్ చేసిన బియ్యం, మైదా, పంచదార వాడకాన్ని వీలైనంత తగ్గించాలి. పీచు పదార్థాలు (Fibre) ఎక్కువగా ఉండే చిరుధాన్యాలు (Millets), ఓట్స్, కూరగాయలు, ఆకుకూరలు రోజువారీ భోజనంలో ఉండేలా చూసుకోవాలి. వంటనూనెల వాడకాన్ని బాగా తగ్గించాలి. జంక్ ఫుడ్, ప్రాసెస్డ్ ఫుడ్స్కు పూర్తిగా దూరంగా ఉండాలి.
వ్యాయామం మరియు శారీరక శ్రమ (Exercise and Physical Activity)
వైద్యుల సలహా మేరకు ప్రతిరోజూ కనీసం 30 నుంచి 45 నిమిషాల పాటు చురుకైన నడక (Brisk walking) చేయాలి. గుండె సామర్థ్యాన్ని బట్టి కార్డియాక్ రిహాబిలిటేషన్ (Cardiac Rehab) నిపుణుల పర్యవేక్షణలో తేలికపాటి వ్యాయామాలు చేయడం వల్ల గుండె కండరాలు బలోపేతం అవుతాయి.
బరువు నియంత్రణ (Weight Management)
అధిక బరువు గుండెకు పెద్ద శత్రువు. సరైన ఆహారం, వ్యాయామం ద్వారా బరువును అదుపులో ఉంచుకోవడం వల్ల గుండెపై భారం తగ్గుతుంది. పొట్ట దగ్గర కొవ్వు (Belly fat) చేరకుండా చూసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.
అపోహలు మరియు వాస్తవాలు (Myths and Facts)
అపోహ: నాకు స్టెంట్ వేసేశారు కాబట్టి నా గుండె జబ్బు పూర్తిగా నయమైపోయినట్లే.
వాస్తవం: స్టెంట్ అనేది బ్లాక్ అయిన ఒక రక్తనాళాన్ని మాత్రమే తెరుస్తుంది. కానీ గుండె జబ్బుకు కారణమైన మీ శరీర తత్వం (Disease process) అలాగే ఉంటుంది. జీవనశైలి మార్చుకోకపోతే ఇతర రక్తనాళాల్లోనూ బ్లాక్స్ వస్తాయి.
అపోహ:
గుండెపోటు వచ్చిన వారు ఎప్పుడూ విశ్రాంతి తీసుకుంటూనే ఉండాలి.
వాస్తవం: పూర్తిగా విశ్రాంతి తీసుకోవడం మరింత ప్రమాదకరం. డాక్టర్ సలహాతో క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చేయడం వల్ల గుండె మళ్లీ సాధారణ స్థితికి వస్తుంది.
వైద్యుల సూచనలు మరియు రెగ్యులర్ చెకప్స్ (Doctor Guidelines and Regular Checkups)
మొదటిసారి గుండెపోటు వచ్చినవారు డాక్టర్ను రెగ్యులర్గా కలవడం ఒక బాధ్యతగా మార్చుకోవాలి. కేవలం ఇబ్బంది వచ్చినప్పుడే కాకుండా, ప్రతి 3 లేదా 6 నెలలకు ఒకసారి చెకప్ చేయించుకోవాలి.
లిపిడ్ ప్రొఫైల్ (Lipid Profile), హెచ్బీఏ1సి (HbA1c), ఈసీజీ (ECG), టూడీ ఎకో (2D Echo) వంటి పరీక్షల ద్వారా గుండె పనితీరును గమనిస్తూ ఉండాలి. గుండెలో ఏదైనా చిన్న మార్పు వచ్చినా ఈ పరీక్షల ద్వారా ముందుగానే గుర్తించి ప్రమాదాన్ని ఆపవచ్చు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (Frequently Asked Questions)
1. రెండోసారి గుండెపోటు లక్షణాలు మొదటిసారి లాగే ఉంటాయా?
లేదండి. చాలాసార్లు లక్షణాలు భిన్నంగా ఉండొచ్చు. చాతిలో నొప్పికి బదులుగా, విపరీతమైన అలసట, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, అజీర్తి, చెమటలు పట్టడం వంటి లక్షణాలు కూడా రెండోసారి గుండెపోటుకు సంకేతాలు కావచ్చు.
2. గుండెపోటు తర్వాత ఎన్ని రోజులకు వ్యాయామం మొదలుపెట్టాలి?
సాధారణంగా డిశ్చార్జ్ అయిన వారం రోజుల తర్వాత తేలికపాటి నడక ప్రారంభించవచ్చు. అయితే, మీ గుండె సామర్థ్యం (LVEF) ఆధారంగా కార్డియాలజిస్ట్ స్పష్టమైన సూచనలు ఇస్తారు. వారి సలహా మేరకే వ్యాయామ తీవ్రతను పెంచాలి.
3. జీవితకాలం మందులు వాడటం తప్పనిసరినా?
అవును. ముఖ్యంగా రక్తం పలుచబడే మందులు (Blood thinners) మరియు కొలెస్ట్రాల్ తగ్గించే మందులు (Statins) డాక్టర్ ఆపమని చెప్పేంత వరకు జీవితకాలం వాడాల్సి రావచ్చు. ఇవి రెండోసారి గుండెపోటు రాకుండా రక్షణ కవచంలా పనిచేస్తాయి.
4. రెండోసారి గుండెపోటును ఇంట్లో ఎలా గుర్తించాలి?
కొద్దిపాటి పనికే ఆయాసం రావడం, ఎడమ చేయి లేదా దవడ లాగడం, విపరీతమైన చెమటలు పట్టడం, ఛాతీలో బరువుగా అనిపించడం వంటివి కనిపిస్తే వెంటనే అప్రమత్తం కావాలి. ఏమాత్రం అనుమానం వచ్చినా వెంటనే ఆస్పత్రికి వెళ్లడం ఉత్తమం.
5. స్టెంట్ వేసిన తర్వాత మళ్లీ అదే చోట బ్లాక్ వచ్చే అవకాశం ఉందా?
ఉంటుంది. దీన్ని 'ఇన్-స్టెంట్ రీస్టెనోసిస్' అంటారు. సరైన మందులు వాడకపోవడం, షుగర్ అదుపులో లేకపోవడం వల్ల స్టెంట్ వేసిన ప్రదేశంలో మళ్లీ కణజాలం పెరిగి లేదా రక్తం గడ్డకట్టి బ్లాక్ ఏర్పడవచ్చు.
6. గుండెపోటు తర్వాత ప్రయాణాలు చేయవచ్చా?
వైద్యులు మీ పరిస్థితి నిలకడగా ఉందని నిర్ధారించిన తర్వాత (సాధారణంగా 4-6 వారాల తర్వాత) ప్రయాణాలు చేయవచ్చు. అయితే సుదూర ప్రయాణాలు, విమాన ప్రయాణాలు చేసే ముందు కచ్చితంగా మీ వైద్యుడి సలహా తీసుకోవాలి.
ముగింపు: మీ ప్రాణం మీ చేతుల్లోనే (Conclusion: Protect Your Heart)
గుండెపోటు అనేది జీవితానికి ముగింపు కాదు, అది మీ జీవనశైలిని మార్చుకోవడానికి ప్రకృతి ఇచ్చిన ఒక కఠినమైన హెచ్చరిక మాత్రమే. రెండోసారి గుండెపోటు (Second Heart Attack) అనేది దురదృష్టం వల్ల రాదు, మన నిర్లక్ష్యం వల్లనే వస్తుంది.
రాబోయే ఐదేళ్లలో ప్రతి ఆస్పత్రిలోనూ 'కార్డియాక్ రిహాబిలిటేషన్' అనేది జిమ్ మెంబర్షిప్ లాగా అత్యంత సాధారణం కాబోతోంది. ప్రివెన్షన్ (నివారణ) మీదే వైద్య ప్రపంచం దృష్టి పెట్టబోతోంది.
కాబట్టి, మందులు వేసుకోవడం ఒక భారంలా కాకుండా, వాటిని మీ ప్రాణరక్షకులుగా భావించండి. డాక్టర్ సూచనలు పాటించడం, ఆహారంలో జాగ్రత్తలు, క్రమం తప్పని నడక... ఈ మూడే మీ ఆయుధం. మీ గుండెను భద్రంగా చూసుకోండి, మీపై ఆధారపడిన మీ కుటుంబ భవిష్యత్తును కాపాడుకోండి.
(గమనిక: ఈ వ్యాసంలోని సమాచారం కేవలం అవగాహన కోసం మాత్రమే. మీకు ఎలాంటి ఆరోగ్య సమస్యలున్నా, మందులు వాడే విధానంలో మార్పులు చేసుకోవాలనుకున్నా కచ్చితంగా మీ వైద్యుడిని సంప్రదించి వారి సలహా మేరకే నడుచుకోవాలి.)
Also Read:
40 ఏళ్లలోపు యువకుల్లో గుండెపోటు: కారణాలు, సంకేతాలు, నివారణగుండెపోటు ప్రమాదం: ముఖ లక్షణాలతో గుర్తించడం ఎలా? | Heart Attack Risk: Recognizing Face Symptoms
Heart Regeneration : గుండెకు పునర్జన్మ: శాస్త్రవేత్తల అద్భుతం!
గుండె జబ్బుల ముందస్తు సంకేతాలు: యువత జాగ్రత్త! | Early Heart Disease Signs
The Golden Hour: ప్రాణాలు నిలిపే 'గోల్డెన్ అవర్'.. ఆ గంటలో ఏం చేయాలి?
చెడు కొలెస్ట్రాల్కు శాశ్వత చెక్! గుండెపోటు రాకుండా ఐఐటీ బాంబే శాస్త్రవేత్తల సరికొత్త ఆవిష్కరణ
Women's Heart Health : మహిళల్లో ఒత్తిడి ప్రాణాంతకం.. గుండెపోటుకు దారితీసే హార్మోన్ల మార్పులు!
కోవిడ్ మరియు గుండెపోటు మరణాలు: అధ్యయనాలు నిర్ధారించిన చేదు నిజం | COVID and Heart Attack Link
Heart Disease Risk : బరువు తక్కువున్నా గుండెపోటు ముప్పు.. యువతను వెంటాడుతున్న పెను ప్రమాదం!
