డీహైడ్రేషన్: రోజుకు తగినంత నీరు తాగకపోతే శరీరంలో ఏం జరుగుతుంది? ముందస్తు లక్షణాలివే!

నీరు ప్రాణాధారం అని మనందరికీ తెలుసు. కానీ గొంతు ఎండినప్పుడు మాత్రమే ఒక గ్లాసు నీళ్లు తాగే అలవాటు చాలా మందిలో కనిపిస్తుంది. రోజూ శరీరానికి అవసరమైనంత మోతాదులో నీరు అందకపోతే మన దేహంలో జరిగే పరిణామాలు బహుశా ఊహకు కూడా అందవు. సాధారణంగా కనిపించే అలసట, తలనొప్పి నుంచి మొదలుపెట్టి తీవ్రమైన అవయవాల వైఫల్యం వరకు డీహైడ్రేషన్ (Dehydration) చూపే ప్రభావం ఎంతో ప్రమాదకరమైనది. అసలు మన శరీరంలో నీటి శాతం తగ్గితే లోపల ఎలాంటి మార్పులు జరుగుతాయి, ఆ ముందస్తు హెచ్చరికలను ముందుగానే పసిగట్టడం ఎలాగో అర్థం చేసుకోవడం ఆరోగ్యకరమైన జీవనానికి అత్యంత కీలకం.

[FEATURED_IMAGE]

ప్రాథమిక హెచ్చరికలు: దాహం కేవలం ఒక సిగ్నల్ మాత్రమే

మన శరీరంలో సుమారు అరవై శాతం నీరే ఉంటుంది. ప్రతి కణం, కణజాలం, అవయవం సక్రమంగా పనిచేయడానికి నీరు ఇంధనంలా ఉపయోగపడుతుంది. అయితే, శరీరంలో నీటి నిల్వలు తగ్గుముఖం పడుతున్నాయని మెదడు గ్రహించిన వెంటనే ఇచ్చే తొలి సంకేతం దాహం. చాలామంది దాహం వేసినప్పుడే దేహానికి నీరు అవసరం అవుతుందని భావిస్తారు. కానీ వాస్తవానికి, మీకు దాహం వేస్తోందంటే అప్పటికే మీ శరీరం ఒకటి లేదా రెండు శాతం డీహైడ్రేషన్ బారిన పడిందని అర్థం.

చెమట, మూత్రం, శ్వాస ద్వారా మనం రోజూ ఎంతో కొంత నీటిని కోల్పోతుంటాం. దానికి తగిన మోతాదులో తిరిగి నీటిని అందించకపోతే, రక్తంలోని ప్లాస్మా పరిమాణం తగ్గిపోతుంది. రక్తంలో నీటి శాతం పడిపోవడం వల్ల అది చిక్కగా మారుతుంది. దీనితో గుండె శరీరంలోని అన్ని భాగాలకు రక్తాన్ని పంప్ చేయడానికి సాధారణం కంటే ఎక్కువ కష్టపడాల్సి వస్తుంది. ఇక్కడి నుంచే శరీరంలో అలసట, నీరసం ప్రారంభం అవుతాయి. సరైన సమయంలో నీళ్లు తాగకపోతే ఈ పరిస్థితి నెమ్మదిగా ఇతర వ్యవస్థల మీద ఒత్తిడి పెంచుతుంది.

మెదడుపై తీవ్ర ప్రభావం: ఏకాగ్రత లోపం వెనుక అసలు కారణం

మనిషి మెదడులో దాదాపు డెబ్బై మూడు శాతం మేర నీరే ఉంటుంది. అందువల్ల దేహంలో నీటి శాతం ఏమాత్రం తగ్గినా, దాని ప్రభావం నేరుగా మెదడు పనితీరుపైనే పడుతుంది. డీహైడ్రేషన్ కారణంగా మెదడు కణాలు కొంతమేర కుచించుకుపోతాయి. ఈ కారణంగా ఆలోచనా విధానంలో మందకొడితనం వస్తుంది. మీరు ఆఫీసులో లేదా ఏదైనా ముఖ్యమైన పనిలో ఉన్నప్పుడు అకారణంగా ఏకాగ్రత కోల్పోతున్నారంటే, బహుశా మీ మెదడుకు తగినంత నీరు అందడం లేదని ఒక సూచన కావచ్చు.

దీనితో పాటు తలనొప్పి అనేది డీహైడ్రేషన్‌కు సంబంధించిన అత్యంత సాధారణ లక్షణాల్లో ఒకటి. మెదడు చుట్టూ ఉండే ద్రవాలు షాక్ అబ్జార్బర్‌లా పనిచేస్తాయి. నీటి శాతం తగ్గినప్పుడు ఈ ద్రవాల పరిమాణం పడిపోయి, మెదడు పుర్రెకు తగిలే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. దీనివల్ల తీవ్రమైన తలనొప్పి, మైగ్రేన్ లాంటి సమస్యలు దాడి చేస్తాయి. కోపం, చిరాకు, మూడ్ స్వింగ్స్ వంటి మానసిక మార్పులకు కూడా నీళ్లు తక్కువగా తాగడమే ప్రధాన కారణమని పలు ఆరోగ్య పరిశోధనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

జీర్ణవ్యవస్థలో అవాంతరాలు: అసిడిటీ నుంచి అల్సర్ల వరకు

మనం తిన్న ఆహారం సక్రమంగా జీర్ణం కావాలన్నా, అందులోని పోషకాలు రక్తంలో కలవాలన్నా నీరు అత్యవసరం. కడుపులో ఉత్పత్తి అయ్యే ఆమ్లాలు (Acids) ఆహారాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి సహాయపడతాయి. అయితే ఈ ఆమ్లాల తీవ్రత వల్ల కడుపు లోపలి పొరకు ఎలాంటి హాని కలగకుండా మ్యూకస్ అనే పొర రక్షిస్తుంది. ఈ మ్యూకస్ పొర తయారీకి నీరు చాలా ముఖ్యం. తగినంత నీరు తాగనప్పుడు ఈ రక్షణ పొర పలుచబడి, గ్యాస్ట్రిక్ సమస్యలు, అసిడిటీ, తీవ్ర స్థాయికి వెళితే అల్సర్లు ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంటుంది.

అలాగే జీర్ణమైన ఆహారం పేగుల గుండా సాఫీగా కదలడానికి ఫైబర్‌తో పాటు నీరు కూడా తోడుగా ఉండాలి. పెద్ద పేగు తన పనితీరులో భాగంగా ఆహారం నుంచి నీటిని గ్రహిస్తుంది. శరీరంలో అప్పటికే నీటి కొరత ఉంటే, పెద్ద పేగు మలం నుంచి వీలైనంత ఎక్కువ నీటిని లాగేసుకుంటుంది. దీనివల్ల మలం గట్టిపడి, తీవ్రమైన మలబద్ధకం (Constipation) సమస్య వేధిస్తుంది. దీర్ఘకాలం పాటు ఈ పరిస్థితి కొనసాగితే పైల్స్ వంటి బాధాకరమైన వ్యాధులకు దారి తీస్తుంది.

గుండె, రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థలపై పడే భారం

డీహైడ్రేషన్ నేరుగా మీ గుండె ఆరోగ్యాన్ని సవాలు చేస్తుంది. దేహంలో నీరు తగ్గినప్పుడు రక్తం చిక్కబడుతుందని ముందే చెప్పుకున్నాం. ఈ చిక్కటి రక్తాన్ని నరాల గుండా పంప్ చేయడానికి గుండె కండరాలు మరింత బలాన్ని ప్రయోగించాల్సి వస్తుంది. దీని ఫలితంగా గుండె స్పందన రేటు (Heart rate) అసాధారణంగా పెరుగుతుంది. అకారణంగా గుండె దడ రావడం లేదా వేగంగా కొట్టుకోవడం వంటివి నీటి కొరతకు స్పష్టమైన సంకేతాలు.

రక్తపోటు (Blood Pressure) హెచ్చుతగ్గులకు గురికావడం మరొక తీవ్ర పరిణామం. శరీరంలో నీటి స్థాయులు పడిపోయినప్పుడు రక్తనాళాలు కుచించుకుపోతాయి. ఇది రక్తపోటు పెరగడానికి దారితీస్తుంది. కొంతమందిలో కూర్చుని అకస్మాత్తుగా లేచినప్పుడు కళ్లు తిరిగినట్లు అవ్వడం లేదా బ్యాలెన్స్ తప్పడం వంటివి జరుగుతాయి. దీనిని ఆర్థోస్టాటిక్ హైపోటెన్షన్ అంటారు. మెదడుకు క్షణకాలం పాటు రక్త ప్రసరణ తగ్గడం వల్ల ఇలా జరుగుతుంది. ఇదంతా సరైన మోతాదులో ద్రవాహారం తీసుకోకపోవడం వల్ల జరిగే నష్టమే.

కిడ్నీల పనితీరు మందగించడం: నిశ్శబ్ద ప్రమాదం

శరీరంలోని వ్యర్థాలను, అదనపు ద్రవాలను మూత్రం రూపంలో బయటకు పంపే ఫిల్టర్లలా కిడ్నీలు పనిచేస్తాయి. ఈ వడపోత ప్రక్రియ సజావుగా సాగాలంటే కిడ్నీలకు నిరంతరం నీటి సరఫరా ఉండాలి. నీరు తక్కువగా తీసుకున్నప్పుడు కిడ్నీలు శరీరంలోని నీటిని కాపాడుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తాయి. అప్పుడు మూత్రం రావడం తగ్గిపోతుంది, అలాగే మూత్రం ముదురు పసుపు రంగులోకి మారుతుంది. ఇది కిడ్నీలపై పడుతున్న ఒత్తిడికి ప్రత్యక్ష నిదర్శనం.

మూత్రంలో యూరిక్ యాసిడ్, క్యాల్షియం వంటి లవణాల సాంద్రత పెరిగిపోయి అవి స్ఫటికాలుగా మారుతాయి. ఇవే కాలక్రమేణా కిడ్నీ స్టోన్స్‌గా (మూత్రపిండాల్లో రాళ్లు) రూపాంతరం చెందుతాయి. కిడ్నీ స్టోన్స్ వల్ల వచ్చే నొప్పి ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందో అనుభవించిన వారికి మాత్రమే తెలుస్తుంది. అంతేకాకుండా మూత్రనాళాల ఇన్ఫెక్షన్లు (UTIs) తరచుగా రావడం, కిడ్నీల పనితీరు శాశ్వతంగా దెబ్బతినడం వంటివి సైలెంట్ కిల్లర్‌లా శరీరంలో దాడి చేస్తాయి.

చర్మం, కీళ్లపై కనిపించే మార్పులు

వయసుతో సంబంధం లేకుండా చర్మం నిగారింపును కోల్పోవడం వెనుక డీహైడ్రేషన్ పాత్ర ఎంతో ఉంటుంది. చర్మ కణాలకు తగినంత తేమ అందనప్పుడు అవి డ్రైగా మారిపోయి పగుళ్లు వస్తాయి. పెదాలు పగలడం, చర్మం గీసుకున్నట్లు అవ్వడం నీటి కొరత వల్లే జరుగుతాయి. మీ చర్మం స్థితిస్థాపకత (Elasticity) ఎలా ఉందో తెలుసుకోవడానికి చేతిపై చర్మాన్ని కాస్త లాగి వదలండి. వెంటనే అది సాధారణ స్థితికి రాకపోతే మీరు తీవ్రమైన డీహైడ్రేషన్‌లో ఉన్నారని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

మనం నడిచేటప్పుడు, వంగినప్పుడు కీళ్ల మధ్య రాపిడి జరగకుండా ఉండేందుకు కార్టిలేజ్, సైనోవియల్ ఫ్లూయిడ్ అనే ద్రవాలు లూబ్రికెంట్‌లా పనిచేస్తాయి. ఈ ద్రవాలలో సింహభాగం నీరే ఉంటుంది. శరీరంలో నీటి కొరత ఏర్పడినప్పుడు ఈ ద్రవాలు ఎండిపోయి, ఎముకలు ఒకదానికొకటి రాసుకుంటాయి. దీనివల్ల కీళ్ల నొప్పులు, మోకాళ్ల నొప్పులు చిన్న వయసులోనే వస్తాయి. రోజువారీ జీవితంలో శారీరక శ్రమ చేసేవారు కచ్చితంగా ఈ విషయాన్ని గమనించాలి.

డీహైడ్రేషన్ ముందస్తు లక్షణాలను గుర్తించడం ఎలా?

శరీరం ఏనాడూ అకస్మాత్తుగా కుప్పకూలిపోదు. అది ముందే అనేక సంకేతాలను ఇస్తుంది. నోరు, నాలుక తరచుగా ఎండిపోవడం డీహైడ్రేషన్‌కు మొదటి లక్షణం. లాలాజలం ఉత్పత్తికి నీరు అవసరం, అది లేనప్పుడు నోటిలో బ్యాక్టీరియా పెరిగిపోయి తీవ్రమైన నోటి దుర్వాసన వస్తుంది. మీరు ఎంత బ్రష్ చేసినా నోటి నుంచి వాసన వస్తోందంటే మీ దేహంలో నీరు తగ్గిపోయిందని అర్థం చేసుకోండి.

అకారణంగా స్వీట్లు లేదా తీపి పదార్థాలు తినాలనిపించడం (Sugar cravings) కూడా డీహైడ్రేషన్ లక్షణమే. కాలేయానికి నీరు తగినంత అందనప్పుడు గ్లైకోజెన్‌ను గ్లూకోజ్‌గా మార్చే ప్రక్రియ నెమ్మదిస్తుంది. దీనివల్ల శరీరానికి తక్షణ శక్తి కావాలనిపించి, స్వీట్స్ తినాలనే కోరికను మెదడు పుట్టిస్తుంది. అలాగే ఎంత నిద్రపోయినా ఉదయం లేవగానే తీవ్రమైన అలసటగా అనిపించడం, కండరాలు పట్టేయడం (Muscle cramps), ముఖ్యంగా కాలి పిక్కలు నొప్పులు రావడం లాంటివి శరీరంలో ద్రవాలు పడిపోయాయనడానికి స్పష్టమైన నిదర్శనాలు.

నిపుణులు ఏమంటున్నారు? సరైన మోతాదులో నీరు ఎలా తాగాలి?

రోజుకు ఎనిమిది గ్లాసుల నీరు తాగాలనేది ఒక సాధారణ సూత్రం మాత్రమే. వాతావరణం, మీరు చేసే పని, మీ శరీర బరువును బట్టి నీటి అవసరం మారుతుంటుంది. ఏసీ గదుల్లో కూర్చుని పనిచేసే వారికి చెమట పట్టదు కాబట్టి దాహం వేయదు, అయినప్పటికీ వారి శరీరంలోంచి శ్వాస ద్వారా ద్రవాలు బయటకు వెళుతూనే ఉంటాయి. కాబట్టి దాహం వేసే వరకు వేచి చూడకుండా ప్రతి గంటకు ఒక గ్లాసు నీళ్లు సిప్ చేస్తూ తాగడం ఉత్తమమైన పద్ధతి.

ఉదయం నిద్రలేవగానే ఖాళీ కడుపుతో కనీసం రెండు గ్లాసుల గోరువెచ్చని నీరు తాగడం వల్ల శరీరంలోని అవయవాలన్నీ చైతన్యవంతం అవుతాయి. అలాగే ఒకేసారి లీటర్ల కొద్దీ నీళ్లు తాగడం వల్ల కూడా కిడ్నీలపై అకస్మాత్తుగా భారం పడుతుంది. నీటిని ఎప్పుడూ కూర్చుని, నెమ్మదిగా సిప్ చేస్తూ తాగాలి. కేవలం మంచినీళ్లు మాత్రమే కాకుండా పుచ్చకాయ, కీరదోస, టమాటా, నారింజ వంటి నీటి శాతం ఎక్కువగా ఉండే పండ్లు, కూరగాయలను మీ రోజువారీ ఆహారంలో చేర్చుకోవడం ద్వారా సహజ సిద్ధంగా దేహాన్ని హైడ్రేటెడ్‌గా ఉంచుకోవచ్చు. మీ ఆరోగ్యం మీ చేతుల్లోనే, లేదా మీరు తాగే నీటి గ్లాసులోనే ఉందన్న సత్యాన్ని ఎప్పటికీ మర్చిపోకండి.

Also Read:

ఖాళీ కడుపుతో నిమ్మకాయ నీరు: లాభాలు, నష్టాలు తెలుసుకోండి! | Empty Stomach Lemon Water: Benefits and Side Effects
ఏసీలో ఎక్కువసేపు ఉంటున్నారా? ఈ ఆరోగ్య సమస్యలు తప్పవు! | Health Problems of Using AC Too Long
అజీర్తి, గ్యాస్? 7 సింపుల్ టిప్స్!
మందు తాగగానే 'కిక్' ఎందుకు వస్తుంది? తెల్లారితే 'హ్యాంగోవర్'తో తల ఎందుకు పగిలిపోతుంది? అసలు రీజన్ ఇదే!
Energy Drinks : ఎనర్జీ డ్రింక్స్: గుండెకు ప్రమాదకరమా? నిపుణుల హెచ్చరిక!