రుచి కోసం ప్రాణం మీదకు తెచ్చుకుంటున్నారా?
మన తెలుగు వారి భోజనం అంటేనే ఆవకాయ పచ్చడి, అప్పడాలు, చల్ల మిరపకాయలు. "ఉప్పు లేని కూర చప్పన" అనే సామెత మన రక్తంలోనే ఉంది. భోజనం చేసేటప్పుడు మజ్జిగలో కాస్త ఉప్పు కలుపుకోవడం, కూరలో సరిపోకపోతే పైనుంచి చల్లుకోవడం మనలో చాలామందికి అలవాటు.
కానీ, ఈ 'చిటికెడు' ఉప్పే మన కిడ్నీలకు (Kidneys) ఉరితాడు బిగిస్తోందని మీకు తెలుసా? ప్రపంచవ్యాప్తంగా కిడ్నీలు పాడవ్వడానికి (Chronic Kidney Disease) మధుమేహం తర్వాత అతిపెద్ద కారణం ఈ ఉప్పేనని 'ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ' (WHO) హెచ్చరిస్తోంది. కిడ్నీలు అనేవి మన శరీరంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఫిల్టర్లు. మరి మనం తినే ఉప్పు ఆ ఫిల్టర్లను ఎలా చింపేస్తుంది? మనం రోజుకు ఎంత ఉప్పు తినాలి? సైన్స్ ఏం చెబుతుందో నిపుణుల మాటల్లో తెలుసుకుందాం.
ఉప్పు కిడ్నీలను ఎలా దెబ్బతీస్తుంది? (The Science of Damage)
దీనిని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక చిన్న మెకానిజం తెలియాలి. కిడ్నీల ప్రధాన పని రక్తాన్ని శుద్ధి చేసి, అదనపు నీటిని మూత్రం ద్వారా బయటకు పంపడం. ఈ ప్రక్రియలో సోడియం (Sodium) మరియు పొటాషియం (Potassium) సమతుల్యత చాలా ముఖ్యం.
నీటిని బంధిస్తుంది: మీరు ఉప్పు (సోడియం) ఎక్కువగా తిన్నప్పుడు, శరీరం ఆ సోడియంను కరిగించడానికి ఎక్కువ నీటిని నిల్వ చేసుకుంటుంది (Water Retention).
రక్త ప్రవాహం పెరుగుతుంది: రక్తంలో నీటి శాతం పెరగడం వల్ల, రక్త నాళాల్లో రక్తం ప్రవహించే వేగం మరియు ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. దీనినే అధిక రక్తపోటు (High BP) అంటారు.
కిడ్నీలపై భారం: పెరిగిన రక్తపోటు వల్ల కిడ్నీలలో ఉండే సున్నితమైన ఫిల్టర్లు (Nephrons) దెబ్బతింటాయి. ఒకసారి ఈ ఫిల్టర్లు పాడైతే, అవి మళ్ళీ కోలుకోలేవు.
ప్రోటీన్ లీకేజ్: కిడ్నీలు దెబ్బతిన్నప్పుడు, అవి రక్తాన్ని సరిగ్గా వడకట్టలేక, ప్రోటీన్ను కూడా మూత్రం ద్వారా బయటకు పంపేస్తాయి. ఇది కిడ్నీ ఫెయిల్యూర్కు మొదటి సంకేతం.
మనం ఎంత తింటున్నాం? ఎంత తినాలి? (Recommended vs Reality)
ఇక్కడే అసలు సమస్య ఉంది.
WHO సూచన: ఒక ఆరోగ్యవంతుడైన వ్యక్తి రోజుకు 5 గ్రాముల కంటే తక్కువ ఉప్పు (సుమారు ఒక చిన్న టీస్పూన్) తీసుకోవాలి.
మన వినియోగం: భారతీయులు సగటున రోజుకు 10 నుండి 11 గ్రాముల ఉప్పు తింటున్నారు. అంటే అవసరానికి మించి రెట్టింపు!
దాగి ఉన్న ఉప్పు (Hidden Salt Sources)
"నేను కూరల్లో ఉప్పు తక్కువే వేస్తాను" అని చాలామంది అనుకుంటారు. కానీ మనం తినే ఉప్పులో 70% మనం వండే కూరల నుంచి రాదు, మనం బయట కొనే ప్యాకేజ్డ్ ఫుడ్స్ (Packaged Foods) నుంచే వస్తుంది.
పచ్చళ్లు (Pickles): వీటిని నిల్వ ఉంచడానికి విపరీతమైన ఉప్పు వాడతారు.
సాస్లు: సోయా సాస్, కెచప్, చిల్లీ సాస్ వంటి వాటిలో సోడియం చాలా ఎక్కువ.
బేకరీ ఫుడ్స్: బ్రెడ్, బిస్కెట్లు, కేకుల్లో రుచి కోసం కాకపోయినా, అవి పొంగడం కోసం బేకింగ్ సోడా (Sodium Bicarbonate) వాడతారు.
చిప్స్ & కుర్కురే: వీటి గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పనక్కర్లేదు.
ప్రమాద సంకేతాలు (Warning Signs)
మీరు ఉప్పు ఎక్కువ తింటున్నారని మీ శరీరం ఇలా చెబుతుంది:
తరచుగా దాహం వేయడం.
ఉదయం లేవగానే ముఖం ఉబ్బినట్లు ఉండటం, లేదా కాళ్ళ వాపులు (Edema).
తరచుగా తలనొప్పి రావడం (High BP లక్షణం).
ఆహారం రుచిగా అనిపించకపోవడం (నాలుక ఉప్పుకు అలవాటు పడిపోవడం).
కిడ్నీలను కాపాడుకోవడం ఎలా? (Practical Tips)
ఉప్పును ఒక్కసారిగా మానేయలేం, కానీ క్రమంగా తగ్గించవచ్చు. నిపుణుల సలహాలు ఇవే:
1. డైనింగ్ టేబుల్ పై సాల్ట్ వద్దు: భోజనం చేసేటప్పుడు పక్కన సాల్ట్ డబ్బా పెట్టుకోవడం మానేయండి. కూరలో ఉప్పు తక్కువైతే అలాగే తినడానికి ప్రయత్నించండి, కొన్ని రోజులకు అలవాటవుతుంది.
2. ప్రత్యామ్నాయాలు వాడండి: రుచి కోసం ఉప్పుకు బదులుగా నిమ్మరసం, మిరియాల పొడి, వెల్లుల్లి, లేదా ఆమ్చూర్ పౌడర్ వాడండి. ఇవి వంటకు మంచి రుచిని ఇస్తాయి.
3. లేబుల్స్ చదవండి: బయట చిప్స్ లేదా స్నాక్స్ కొనేటప్పుడు వెనుక 'Sodium' ఎంత ఉందో చూడండి. 'Low Sodium' అని రాసి ఉన్నవి ఎంచుకోండి.
4. పచ్చళ్లు తగ్గించండి: ఊరగాయ లేనిదే ముద్ద దిగదు అనుకునేవారు, కనీసం దాని పరిమాణాన్ని తగ్గించండి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. పింక్ సాల్ట్ (Saindhava Lavanam) వాడితే మంచిదా?
సాధారణ ఉప్పుతో పోలిస్తే పింక్ సాల్ట్ లో మినరల్స్ కొంచెం ఎక్కువ ఉంటాయి. కానీ అందులో కూడా 'సోడియం' ఉంటుంది. కాబట్టి కిడ్నీల పరంగా చూస్తే పింక్ సాల్ట్ అయినా సరే తక్కువగానే వాడాలి.
2. లో-బీపీ (Low BP) ఉన్నవారు ఉప్పు తినొచ్చా?
అవును. లో-బీపీ ఉన్నవారు డాక్టర్ సలహా మేరకు కొంచెం ఎక్కువ ఉప్పు తీసుకోవచ్చు. కానీ అది కూడా పరిమితిలోనే ఉండాలి. కిడ్నీ సమస్యలు రాకుండా చూసుకోవాలి.
3. ఉప్పు పూర్తిగా మానేస్తే ఏమవుతుంది?
అస్సలు మానేయకూడదు. శరీరానికి సోడియం అవసరం. అది నరాల పనితీరుకు, కండరాల కదలికకు ముఖ్యం. సమస్య అంతా 'అతి' వినియోగంతోనే.
4. ఒకసారి కిడ్నీలు పాడైతే మళ్ళీ బాగు చేయవచ్చా? దురదృష్టవశాత్తు, దీర్ఘకాలిక కిడ్నీ వ్యాధి (CKD) వస్తే, కిడ్నీలు పూర్తిగా కోలుకోవడం కష్టం. డయాలసిస్ లేదా మార్పిడి మాత్రమే మార్గాలు. అందుకే "Precaution is better than Cure".
ఉప్పు రుచికి రాజు కావచ్చు, కానీ ఆరోగ్యానికి మాత్రం శత్రువే. ఈ రోజు మీరు తగ్గించే ఆ "చిటికెడు" ఉప్పు, భవిష్యత్తులో మీ కిడ్నీలకు ఎంతో మేలు చేస్తుంది. నాలుక రుచి కోసం కాకుండా, శరీర ఆరోగ్యం కోసం తినడం అలవాటు చేసుకోండి. 5 గ్రాముల పరిమితిని గుర్తుంచుకోండి, కిడ్నీలను పదిలంగా ఉంచుకోండి.
